astroklient: wdrożenie warstwy pośredniej z własnym stosem danych (5/5)

Domyka drabinę produktów: astrodemo (dwie funkcje) → astroklient → astrololo. Host astroklient.czernobog.pl, obraz astrololo-astroklient, port 8006. WŁASNY STOS, NIE WSPÓLNY. Nowa para data-astroklient + logic-astroklient i nowy udział /mnt/Tank1/astrololo-klient. Pule kont izolują klientów od siebie w każdym wariancie, ale to izolacja PROGRAMOWA — opiera się na poprawności mechanizmu pul. Granica na poziomie systemu plików nie zależy od tego, czy w kodzie niczego nie przeoczono, a przy sprzątaniu demo nie da się przez pomyłkę skasować cudzych danych, bo leżą gdzie indziej. Klaster ma zapas (węzły na 24–38% pamięci), więc koszt dwóch podów nie był argumentem przeciw. Silnik własny (permisywny) — silnik B (AGPL) nie wchodzi do produktu oddawanego klientom. data-astroklient dostaje nodeAffinity na etykietę zdolności procesora, jak pozostałe warstwy danych: ciągnie pandas, a przez nią NumPy z bazą x86-64-v2. WPIS W LIŚCIE OBSERWOWANYCH OBRAZÓW od razu, z komentarzem dlaczego. Bez niego usługa nie deployuje się sama: obraz powstaje w rejestrze, kustomization zostaje na starym tagu, i wygląda to na zepsute CI. Tak zawisł kiedyś render. Certyfikat obejmuje trzeci host; DNS już wskazuje (wildcard). RUNBOOK: udział NFS ze WSZYSTKIMI CZTEREMA węzłami, konta jako hashe scrypt, własny SESSION_SECRET i własna nazwa ciasteczka (trzy produkty nie mają powodu uznawać nawzajem swoich sesji), unieważnianie dostępu bez wolumenu stanu, oraz sprawdzenie po wdrożeniu. W sprawdzeniu poprawiona rzecz, którą najpierw napisałem błędnie: BEZ SESJI każdy adres oddaje 303, także nieistniejący, bo bramka logowania działa przed trasowaniem. Pętla curl bez ciasteczka pokazywałaby 303 dla wszystkiego i sugerowała, że nieobecne ekrany „są". Sprawdzenie ma sens dopiero z sesją — i wtedy dają 404, nie 403. Zweryfikowane: kustomize build (37 obiektów), dry-run serwerowy przyjmuje wszystkie osiem nowych obiektów, kody odpowiedzi sprawdzone na złożonym drzewie. Co-Authored-By: Claude Opus 5 <noreply@anthropic.com>
build: automatic update of astrololo
2026-08-27 16:10:12 +02:00 · 2026-08-27 10:45:39 +00:00 · 2026-08-26 21:44:02 +02:00 · 2026-08-26 19:34:22 +00:00 · 2026-08-26 17:54:11 +00:00 · 2026-08-26 19:50:31 +02:00
18 changed files with 1415 additions and 19 deletions
@@ -0,0 +1,215 @@
+# astrodemo — wdrożenie wersji demo (PRE-28/29)
+
+Osobna usługa o dwóch funkcjach: **dodanie pliku bazy** i **zapytanie o
+interpretację urodzeniową**. Opis aplikacji: `services/astrodemo/README.md`
+w repo aplikacji.
+
+---
+
+## Jak to jest odizolowane
+
+```
+astrodemo  →  logic-demo  →  data-demo  →  /mnt/Tank1/astrololo-demo
+                                              └── klientA/   ← pula konta
+                                              └── klientB/   ← pula konta
+```
+
+**Oryginalne bazy są dla demo nieosiągalne.** Nie chodzi o uprawnienia: demo ma
+własną warstwę danych, pracującą na osobnym udziale, pustym na starcie.
+
+Dlaczego osobna jest też **warstwa logiczna**: zna ona jeden adres warstwy danych,
+więc astrodemo korzystający z produkcyjnej logiki i tak trafiłby na produkcyjne
+bazy. Izolacja musi sięgnąć obu warstw naraz, inaczej nie ma jej wcale.
+
+**Każde konto ma własną pulę** — swój podkatalog na tym udziale. Konta nie widzą
+swoich plików nawzajem ani w liście, ani w wynikach wyszukiwania. Pula bierze się
+z **loginu zalogowanej osoby**, nigdy z pola formularza.
+
+---
+
+## Krok 1 — udział `astrololo-demo` na TrueNAS
+
+Ta sama procedura co przy `astrololo-state`, więc jeśli tamten działa, ten też
+zadziała. Po SSH na NAS:
+
+```bash
+sudo zfs create Tank1/astrololo-demo    # albo: sudo mkdir -p /mnt/Tank1/astrololo-demo
+```
+
+```bash
+midclt call sharing.nfs.query '[["path","=","/mnt/Tank1/astrololo-demo"]]' \
+  | python3 -m json.tool
+```
+
+**Pusta lista `[]`** — twórz:
+
+```bash
+midclt call sharing.nfs.create '{
+  "path": "/mnt/Tank1/astrololo-demo",
+  "comment": "astrololo — pule kont wersji demo (PRE-29)",
+  "hosts": ["192.168.1.73", "192.168.1.80", "192.168.1.81", "192.168.1.82"],
+  "enabled": true,
+  "ro": false,
+  "mapall_user": "root",
+  "mapall_group": "root"
+}'
+```
+
+**Coś zwróciło** — weź `id` i użyj `sharing.nfs.update <ID>` z tą samą treścią.
+
+```bash
+midclt call service.restart nfs
+sudo exportfs -v | grep astrololo-demo
+```
+
+Musi tam być `rw`. Sprawdź jeszcze zapis z węzła — to jest ten test, którego
+zabrakło przy poprzednim udziale:
+
+```bash
+ssh <węzeł> 'sudo mkdir -p /mnt/t && sudo mount -t nfs 192.168.1.34:/mnt/Tank1/astrololo-demo /mnt/t \
+  && sudo touch /mnt/t/proba && echo ZAPIS-OK || echo ZAPIS-NIE; sudo rm -f /mnt/t/proba; sudo umount /mnt/t'
+```
+
+---
+
+## Krok 2 — konta demo
+
+Każde konto to osobna pula, więc **rozdajesz konta, nie jedno hasło**.
+
+Hasła najlepiej jako hash — wtedy nie leżą nigdzie jawnie (skrypt jest w repo
+aplikacji, `services/presentation/scripts/make_user.py`):
+
+```bash
+python scripts/make_user.py klientA     # wypisze: scrypt$…
+python scripts/make_user.py klientB
+```
+
+```bash
+kubectl -n astrololo create secret generic astrololo-astrodemo \
+  --from-literal=ASTRODEMO_USERS='klientA:scrypt$…,klientB:scrypt$…' \
+  --from-literal=SESSION_SECRET="$(openssl rand -hex 32)"
+```
+
+`SESSION_SECRET` podpisuje ciasteczka sesji (LOG-34). **Pod bez niego celowo nie
+wstanie.** Jest WŁASNY, nie ten z pełnej aplikacji: demo i produkcja nie mają
+powodu uznawać nawzajem swoich sesji.
+
+> **Zdalne unieważnienie w demo działa inaczej niż w pełnej wersji.** Demo nie ma
+> własnego wolumenu, więc nie ma gdzie trzymać licznika sesji. Zamiast tego:
+> usunięcie konta z `ASTRODEMO_USERS` albo zmiana jego hasła **natychmiast ubija jego
+> otwarte sesje** — bo odcisk poświadczenia wpisany w ciasteczko przestaje pasować.
+> Rotacja `SESSION_SECRET` wylogowuje wszystkich naraz.
+
+### Dodanie konta później
+
+```bash
+STARE=$(kubectl -n astrololo get secret astrololo-astrodemo -o jsonpath='{.data.ASTRODEMO_USERS}' | base64 -d)
+
+kubectl -n astrololo create secret generic astrololo-astrodemo \
+  --from-literal=ASTRODEMO_USERS="${STARE},klientC:scrypt\$…" \
+  --dry-run=client -o yaml | kubectl apply -f -
+
+kubectl -n astrololo rollout restart deploy/astrodemo
+```
+
+### Odebranie dostępu
+
+Usuń wpis z `ASTRODEMO_USERS` tą samą drogą. **Pula zostaje na udziale** — pliki
+klienta nie znikają, tylko przestaje być komu je pokazywać.
+
+---
+
+## Krok 3 — tag obrazu
+
+**Zanim wdrożysz.** CI pcha obrazy wyłącznie pod tagiem ośmioznakowym
+(`TAG=${GITHUB_SHA::8}`) i **nigdy nie pcha `latest`**. Manifest z `newTag: latest`
+zatrzyma się na `ImagePullBackOff`, co wygląda na problem z rejestrem albo siecią,
+a jest zwykłym brakiem takiego tagu.
+
+Po zmergowaniu zmian w repozytorium aplikacji i zbudowaniu obrazu:
+
+```bash
+TAG=$(git -C ~/git/astrololo rev-parse --short=8 master)
+echo "$TAG"          # ten sam ciąg musi być widoczny w logu zadania „build"
+```
+
+Wpisz go jako `newTag` przy `astrololo-astrodemo` w `kustomization.yaml`. Kolejne
+wersje podbija już image-updater sam — pod warunkiem, że obraz jest na jego liście
+(`image-updater.yaml`), co ten PR załatwia.
+
+## Krok 4 — wdrożenie
+
+```bash
+kubectl apply -k astrololo
+kubectl -n astrololo rollout status deploy/data-demo deploy/logic-demo deploy/astrodemo
+```
+
+Sprawdzenie na czas jednej sesji, bez wystawiania na świat:
+
+```bash
+kubectl -n astrololo port-forward deploy/astrodemo 8005:8005
+```
+
+Wejście z zewnątrz jest już w `ingress.yaml`: host **astrodemo.czernobog.pl**,
+z przekierowaniem z http na https i tym samym certyfikatem co astrololo
+(`tls.yaml` obejmuje oba hosty).
+
+Osobny host, a nie ścieżka `/demo` pod adresem astrololo — CELOWO. Ścieżka
+dzieliłaby z pełną aplikacją pochodzenie w rozumieniu przeglądarki, czyli
+i ciasteczka: wejście do jednej ruszałoby sesję w drugiej.
+
+Pozostaje wpis DNS: **astrodemo.czernobog.pl musi wskazywać na ten sam adres co
+astrololo.czernobog.pl**. Bez tego Traefik nigdy nie zobaczy żądania.
+**Celowo nie zakładam tego za Ciebie**: to decyzja, pod jakim adresem świat
+zobaczy demo.
+
+---
+
+## Import puli klienta do pełnej aplikacji
+
+Sedno całego układu: klient, który przechodzi na pełną wersję, **nie traci
+dotychczasowych wgrań**. Jego pula to jeden katalog.
+
+**1. Zobacz, co tam jest** (na NAS):
+
+```bash
+LOGIN=klientA
+sudo ls -la /mnt/Tank1/astrololo-demo/$LOGIN/
+```
+
+**2. Sprawdź kolizje nazw** z bazami produkcyjnymi:
+
+```bash
+comm -12 \
+  <(cd /mnt/Tank1/astrololo-demo/$LOGIN && ls *.xlsx 2>/dev/null | sort) \
+  <(cd /mnt/Tank1/astrololo && ls *.xlsx 2>/dev/null | sort)
+```
+
+Pusto = brak kolizji. Cokolwiek się wypisze, przenieś ręcznie pod inną nazwą —
+**nie nadpisuj bazy produkcyjnej**.
+
+**3. Skopiuj** (`-n` = nie nadpisuj niczego, co już jest):
+
+```bash
+sudo cp -n /mnt/Tank1/astrololo-demo/$LOGIN/*.xlsx /mnt/Tank1/astrololo/
+```
+
+> Kopiujemy **tylko pliki `.xlsx`**. Plik `.files-state.json` zostaje — opisuje
+> stan wewnątrz puli demo i w produkcji nie ma sensu; produkcja ma własny.
+
+**4. Włącz je w pełnej aplikacji**: zakładka **Pliki**, nowe bazy pojawią się jako
+„gotowa, odstawiona". Klikasz przełącznik przy tych, które mają wejść do użytku.
+
+To, że nie włączają się same, jest zamierzone: przeniesienie plików jest czynnością
+techniczną, a decyzja, które bazy biorą udział w interpretacji, należy do Ciebie.
+
+---
+
+## Odcięcie całego demo
+
+```bash
+kubectl -n astrololo scale deploy/astrodemo --replicas=0
+```
+
+Pule i dane zostają. Skasowanie sekretu `astrololo-astrodemo` zatrzyma pod (nie wstanie
+bez niego) i to też jest zachowanie zamierzone.
@@ -0,0 +1,136 @@
+# Astroklient — wdrożenie warstwy pośredniej
+
+Pełne funkcje astrologiczne, bez generowania tekstu i bez administracji.
+Trzeci produkt drabiny: **astrodemo** (dwie funkcje) → **astroklient** → **astrololo**.
+
+Host: `astroklient.czernobog.pl` · obraz `astrololo-astroklient` · port 8006.
+
+## Jak to jest odizolowane
+
+Trzy granice, w kolejności od najmocniejszej:
+
+**Obraz.** Plików ekranów, których ten produkt nie ma, NIE MA w obrazie — usuwa
+je `usun.txt` przy budowaniu. Nie ma więc czego wyłączać ani czym odsłaniać:
+uprawnienia liczą się z katalogu funkcji, a katalog składa się ze zgłoszeń
+ekranów obecnych w obrazie. Test w repo aplikacji sprawdza to na złożonym
+drzewie, razem z zaporą słownikową — po nieobecnych funkcjach nie zostaje nawet
+słowo w komentarzu.
+
+**Udział NFS.** Własny `astrololo-klient`, osobny od produkcyjnego i od demo.
+Pule kont izolują klientów od siebie, ale to izolacja PROGRAMOWA — opiera się na
+poprawności mechanizmu pul. Granica na poziomie systemu plików nie zależy od
+tego, czy w kodzie niczego nie przeoczono. Przy sprzątaniu demo nie da się przez
+pomyłkę skasować cudzych danych, bo leżą gdzie indziej.
+
+**Warstwa danych i logiki.** Własna para `data-astroklient` + `logic-astroklient`,
+z silnikiem własnym (permisywnym) — silnik B (AGPL) nie wchodzi do produktu
+oddawanego klientom.
+
+---
+
+## Krok 1 — udział `astrololo-klient` na TrueNAS
+
+```bash
+midclt call sharing.nfs.create '{
+  "path": "/mnt/Tank1/astrololo-klient",
+  "hosts": ["192.168.1.73", "192.168.1.80", "192.168.1.81", "192.168.1.82"],
+  "maproot_user": "root", "maproot_group": "root", "enabled": true
+}'
+midclt call service.restart nfs
+```
+
+**Wszystkie CZTERY węzły.** Klaster ma cztery (`kubectl get nodes -o wide`), a nie
+trzy — pominięcie jednego daje `access denied by server` dopiero wtedy, gdy
+scheduler tam coś postawi, czyli w losowym momencie tygodnie później.
+
+Kontrolę wyłapującą braki i literówki w adresach masz w
+[README.md](README.md) → „Kontrola: czy każdy udział obejmuje każdy węzeł".
+
+Jeśli katalog jeszcze nie istnieje, utwórz dataset przed eksportem.
+
+## Krok 2 — konta klientów
+
+Każde konto to osobna pula, więc **rozdajesz konta, nie jedno hasło**.
+Wszystkie mają ten sam poziom dostępu — konta rozdziela się dla rozdzielenia
+plików, nie uprawnień.
+
+```bash
+# skrypt w repo aplikacji; format hasha wspólny dla wszystkich usług
+python services/presentation/scripts/make_user.py klientA    # wypisze: scrypt$…
+```
+
+```bash
+kubectl -n astrololo create secret generic astrololo-astroklient \
+  --from-literal=ASTROKLIENT_USERS='klientA:scrypt$…,klientB:scrypt$…' \
+  --from-literal=SESSION_SECRET="$(openssl rand -hex 32)"
+```
+
+`SESSION_SECRET` jest **własny**, nie ten z pełnej aplikacji ani z demo: trzy
+produkty nie mają powodu uznawać nawzajem swoich sesji. Ciasteczko też ma własną
+nazwę (`astroklient_sesja`), więc logowanie do jednego nie wyrzuca z drugiego.
+
+**Pod bez `SESSION_SECRET` celowo nie wstanie** — logowanie bez klucza podpisu
+nie miałoby czym się bronić.
+
+### Unieważnienie dostępu
+
+Nie ma wolumenu stanu, więc nie ma licznika pokolenia sesji. Zamiast tego:
+
+- usunięcie konta z `ASTROKLIENT_USERS` albo zmiana jego hasła **natychmiast ubija
+  jego otwarte sesje** — odcisk poświadczenia w ciasteczku przestaje pasować,
+- rotacja `SESSION_SECRET` wylogowuje wszystkich naraz.
+
+**Pula zostaje na udziale.** Odebranie dostępu nie kasuje plików klienta —
+przestaje być tylko komu je pokazywać.
+
+### Dodanie konta później
+
+```bash
+STARE=$(kubectl -n astrololo get secret astrololo-astroklient -o jsonpath='{.data.ASTROKLIENT_USERS}' | base64 -d)
+
+kubectl -n astrololo create secret generic astrololo-astroklient \
+  --from-literal=ASTROKLIENT_USERS="${STARE},klientC:scrypt\$…" \
+  --dry-run=client -o yaml | kubectl apply -f -
+
+kubectl -n astrololo rollout restart deploy/astroklient
+```
+
+## Krok 3 — wdrożenie
+
+Sekret i udział **muszą istnieć wcześniej**. Potem wystarczy merge do `master` —
+ArgoCD zsynchronizuje, a image-updater będzie odtąd podbijał tag sam, bo obraz
+jest dopisany do [`image-updater.yaml`](image-updater.yaml).
+
+## Sprawdzenie po wdrożeniu
+
+```bash
+kubectl -n astrololo get pods -l app=astroklient -o wide
+kubectl -n astrololo logs -l app=astroklient --tail=30
+curl -sk https://astroklient.czernobog.pl/ -o /dev/null -w '%{http_code}\n'   # 303 → bramka logowania odpowiada
+```
+
+Po zalogowaniu w nawigacji ma być **sześć** pozycji: Horoskop, Interpretacje,
+Kalendarz, Synastria, Sygnifikatory, Pliki.
+
+**Bez zalogowania każdy adres oddaje 303** — także nieistniejący. Bramka
+logowania działa przed trasowaniem, więc niezalogowany nie wyczyta z kodów
+odpowiedzi, które ekrany istnieją. Sprawdzanie nieobecnych adresów bez sesji nic
+więc nie mówi: pokaże 303 dla wszystkiego, łącznie z `/nie-ma-takiego-ekranu`.
+
+Sprawdzenie ma sens dopiero Z SESJĄ, i wtedy nieobecne ekrany dają **404, nie
+403** — odmowa z powodem byłaby informacją, że coś tam jest:
+
+```bash
+CIASTKO='astroklient_sesja=<wartość z przeglądarki po zalogowaniu>'
+for A in / /compile /settings /accounts /files; do
+  printf "%-12s %s\n" "$A" \
+    "$(curl -sk -o /dev/null -w '%{http_code}' -H "Cookie: $CIASTKO" https://astroklient.czernobog.pl$A)"
+done
+# oczekiwane:  / → 200,  reszta → 404
+```
+
+## Import puli klienta do pełnej aplikacji
+
+Pula to zwykły katalog na udziale — kopiuje się go tak samo jak w demo,
+patrz [README-astrodemo.md](README-astrodemo.md) → „Import puli klienta".
+Ścieżka źródłowa to `/mnt/Tank1/astrololo-klient/<login>`.
@@ -0,0 +1,133 @@
+# Zarządzanie plikami baz — otwarcie udziału na zapis (DAN-27)
+
+Ekran „Pliki" pozwala wgrywać bazy, archiwizować je i (dla administratora)
+kasować, a stan użycia jest **klikany**, więc musi być trwały. Wymaga to zapisu
+do udziału z bazami — a ten jest dziś wyeksportowany tylko do odczytu.
+
+---
+
+## Co świadomie tracimy
+
+DAN-25 dawał gwarancję, że **baz nie da się zmienić przez NFS**. DAN-27 tę
+gwarancję z definicji znosi — nie da się mieć obu naraz.
+
+**Co zostaje:**
+
+| zabezpieczenie | działa nadal |
+|---|---|
+| eksport zawężony do trzech węzłów k8s | ✅ |
+| token międzywarstwowy | ✅ |
+| szyfrowane łącze prezentacja ↔ logika ↔ dane | ✅ |
+| kasowanie plików wyłącznie z konta administracyjnego (PRE-27) | ✅ |
+| dziennik audytowy (kto, kiedy, co) | ✅ |
+
+Ryzyko, które przybywa: **przejęcie warstwy danych pozwala teraz nie tylko
+odczytać bazy, ale i je zmienić.**
+
+---
+
+## Krok 1 — otwórz udział na zapis
+
+```bash
+midclt call sharing.nfs.query '[["path","=","/mnt/Tank1/astrololo"]]' \
+  | python3 -c "import sys,json;[print(s['id'], '| ro:', s['ro'], '| mapall:', s.get('mapall_user')) for s in json.load(sys.stdin)]"
+```
+
+Weź `id` i podstaw za `<ID>`:
+
+```bash
+midclt call sharing.nfs.update <ID> '{"ro": false, "mapall_user": "root", "mapall_group": "root"}'
+```
+
+> **Dlaczego `mapall_user`, skoro katalog ma `drwxrwxrwx`?** Samo `ro: false`
+> wystarczyłoby do zapisu — zmapowany `nobody` mieści się w prawach „innych".
+> Ale nowe pliki należałyby wtedy do `nobody`, a istniejące bazy do `root`.
+> Mieszana własność zemści się przy pierwszym zaostrzeniu praw. `mapall_user:
+> root` daje spójność i jest tym samym ustawieniem, co na udziale `astrololo-state`.
+
+```bash
+midclt call service.restart nfs
+```
+
+Sprawdź, że zmiana **faktycznie trafiła do jądra** — sama konfiguracja to za mało:
+
+```bash
+sudo exportfs -v | grep -A1 "Tank1/astrololo "
+```
+
+Przy `/mnt/Tank1/astrololo` musi być `rw`, nie `ro`.
+
+---
+
+## Krok 2 — zmerguj oba PR-y
+
+* aplikacja: `feat/zarzadzanie-plikami`
+* deploy: `feat/pliki-zapis` (zdejmuje `readOnly` z montowania w podzie)
+
+Bez tego drugiego pod nadal montuje udział tylko do odczytu, choćby serwer
+pozwalał pisać.
+
+---
+
+## Krok 3 — przeładuj warstwę danych PRZEZ ZERO REPLIK
+
+> ⚠️ **`rollout restart` NIE WYSTARCZY.** Stary i nowy pod na chwilę
+> współistnieją, więc montowanie NFS ani na moment nie zostaje bez użytkownika
+> i nowy pod dziedziczy uprawnienia sprzed zmiany eksportu. To kosztowało
+> najwięcej czasu przy udziale `astrololo-state` — patrz
+> [README-stan-prezentacji.md](README-stan-prezentacji.md).
+
+```bash
+kubectl -n astrololo scale deploy/data --replicas=0
+kubectl -n astrololo wait --for=delete pod -l app=data --timeout=90s
+kubectl -n astrololo scale deploy/data --replicas=1
+kubectl -n astrololo rollout status deploy/data
+```
+
+---
+
+## Krok 4 — sprawdź, w tej kolejności
+
+**Czy warstwa danych może pisać:**
+
+```bash
+kubectl -n astrololo exec deploy/data -- sh -c 'touch /app/data_files/proba && echo ZAPIS-OK && rm /app/data_files/proba'
+```
+
+**Czy powstał plik stanu i czy bazy zostały przyjęte jako aktywne:**
+
+```bash
+kubectl -n astrololo exec deploy/data -- sh -c 'cat /app/data_files/.files-state.json' | head -20
+```
+
+Oczekiwane: każda baza ze `"status": "active"`. Przy pierwszym uruchomieniu bazy
+zastane na udziale są przyjmowane automatycznie — **bez tego wyszukiwanie
+przestałoby cokolwiek znajdować**, bo plik bez wpisu w rejestrze nie bierze
+udziału w wynikach.
+
+**Czy wyszukiwanie NADAL DZIAŁA** — to jest najważniejszy sprawdzian tego
+wdrożenia, bo właśnie tu zmiana mogłaby przejść niezauważona:
+
+```bash
+kubectl -n astrololo logs deploy/data --tail=20
+```
+
+a potem w przeglądarce: zakładka **Sygnifikatory**, dowolne wyszukanie. Musi
+zwracać wyniki jak przedtem. Jeśli nagle nic nie znajduje — zajrzyj do
+`.files-state.json` z komendy wyżej.
+
+**Czy ekran „Pliki" działa:** zakładka **Pliki**, lista baz, przełącznik przy
+każdej. Wgraj testowy plik, zarchiwizuj go, skasuj.
+
+---
+
+## Odkręcenie
+
+```bash
+midclt call sharing.nfs.update <ID> '{"ro": true, "mapall_user": null, "mapall_group": null}'
+midclt call service.restart nfs
+```
+
+plus cofnięcie deploy `feat/pliki-zapis`. Ekran „Pliki" zostanie, ale wgrywanie
+i kasowanie przestaną działać — a stan użycia przestanie się zapisywać, więc bazy
+będą przyjmowane od nowa przy każdym starcie (czyli wszystkie aktywne).
@@ -0,0 +1,135 @@
+# Udział na stan prezentacji — `astrololo-state`
+
+Potrzebny do kont zakładanych z ekranu „Konta" (PRE-27). **Bez niego pod
+`presentation` nie wstanie.**
+
+---
+
+## Dlaczego osobny udział, a nie podkatalog
+
+Pierwsza wersja montowała `/mnt/Tank1/astrololo` z `subPath: presentation-state`
+i pod stanął w `CreateContainerConfigError`:
+
+```
+failed to create subPath directory for volumeMount "state" of container "presentation"
+```
+
+Przyczyna była podwójna i za każdym razem ta sama: udział z bazami jest
+wyeksportowany **`ro: true` z `root_squash`** (patrz runbook DAN-25 w repo
+aplikacji). Zatem:
+
+1. kubelet nie mógł utworzyć podkatalogu — bo udział jest tylko do odczytu,
+2. a gdyby nawet mógł, aplikacja i tak nie zapisałaby tam pliku kont.
+
+**Osobny udział rozwiązuje to bez ruszania DAN-25.** Udział z bazami zostaje tylko
+do odczytu; konta dostają własne, małe miejsce. Przy okazji znika `subPath`, czyli
+znika potrzeba, żeby kubelet cokolwiek zakładał — katalog istnieje, bo jest
+korzeniem udziału.
+
+---
+
+## Krok 1 — dataset i udział na TrueNAS
+
+Po SSH na NAS (192.168.1.34). Konwencja jak w DAN-25: **nie edytujemy
+`/etc/exports` ręcznie**, tylko przez `midclt`.
+
+```bash
+# dataset
+sudo zfs create Tank1/astrololo-state
+```
+
+Jeśli `Tank1` nie jest pulą ZFS albo wolisz zwykły katalog:
+
+```bash
+sudo mkdir -p /mnt/Tank1/astrololo-state
+```
+
+### Właściciel i prawa
+
+Kontenery aplikacji działają **jako root**, a eksport ma `root_squash`, więc root
+z klienta NIE jest rootem na udziale. Żeby zapis działał, przypinamy cały ruch
+z tych hostów do jednego, nieuprzywilejowanego użytkownika — to bezpieczniejsze
+niż `no_root_squash`, bo nie oddaje roota.
+
+```bash
+# użytkownik, na którego mapujemy (jeśli nie istnieje — utwórz w UI TrueNAS)
+sudo chown -R apps:apps /mnt/Tank1/astrololo-state
+sudo chmod 770 /mnt/Tank1/astrololo-state
+```
+
+> Podstaw swojego użytkownika w miejsce `apps`. Sprawdzisz istniejących:
+> `midclt call user.query | python3 -c "import sys,json;[print(u['uid'], u['username']) for u in json.load(sys.stdin)]"`
+
+### Eksport NFS
+
+```bash
+midclt call sharing.nfs.create '{
+  "path": "/mnt/Tank1/astrololo-state",
+  "comment": "astrololo — stan prezentacji (konta PRE-27)",
+  "hosts": ["192.168.1.73", "192.168.1.80", "192.168.1.81", "192.168.1.82"],
+  "ro": false,
+  "mapall_user": "apps",
+  "mapall_group": "apps"
+}'
+```
+
+| ustawienie | po co |
+|---|---|
+| `hosts` zawężone | te same trzy węzły k8s co w DAN-25 — nikt inny nie zamontuje |
+| `ro: false` | **musi być zapisywalny**, inaczej konta się nie zapiszą |
+| `mapall_user` | cały ruch pisze jako jeden nieuprzywilejowany użytkownik, niezależnie od UID w kontenerze |
+
+> Podstaw swoje adresy węzłów, jeśli się zmieniły. Aktualne:
+> `kubectl get nodes -o wide`
+
+---
+
+## Krok 2 — sprawdź z węzła, ZANIM wdrożysz
+
+To jest ten test, którego zabrakło za pierwszym razem:
+
+```bash
+ssh 192.168.1.73 'sudo mount -t nfs 192.168.1.34:/mnt/Tank1/astrololo-state /mnt/test \
+  && sudo touch /mnt/test/proba && echo "ZAPIS DZIAŁA" \
+  && sudo rm /mnt/test/proba; sudo umount /mnt/test'
+```
+
+Musi wypisać **`ZAPIS DZIAŁA`**. Jeśli zamiast tego widzisz `Permission denied` —
+wróć do praw katalogu i `mapall_user` w kroku 1.
+
+---
+
+## Krok 3 — wdróż i sprawdź
+
+```bash
+kubectl apply -k astrololo
+kubectl -n astrololo rollout status deploy/presentation
+```
+
+Sprawdź, że aplikacja faktycznie umie tam zapisać — załóż konto testowe
+na ekranie „Konta", a potem:
+
+```bash
+kubectl -n astrololo exec deploy/presentation -- ls -l /app/state/
+```
+
+Oczekiwane: plik `accounts.json`.
+
+---
+
+## Odkręcenie
+
+```bash
+# ID udziału
+midclt call sharing.nfs.query | python3 -c "import sys,json;[print(s['id'], s.get('path')) for s in json.load(sys.stdin)]"
+midclt call sharing.nfs.delete <ID>
+```
+
+---
+
+## Uwaga na przyszłość: DAN-27 uderzy w tę samą ścianę
+
+Zarządzanie plikami baz (wgrywanie, archiwizacja, kasowanie) wymaga zapisu do
+**udziału z bazami** — a ten jest `ro: true`. Ten runbook tego **nie rozwiązuje**
+i celowo nie rusza DAN-25: to osobna decyzja, bo oznacza rezygnację z gwarancji,
+że baz nie da się zmienić przez NFS. Patrz PR `feat/pliki-zapis`.
@@ -23,14 +23,147 @@ Ten plik **celowo nie jest w `kustomization.yaml`**: resource stoi w ns `argocd`
 (poza namespace docelowym aplikacji), a to konfiguracja kontrolera, który wdraża tę
 aplikację — nakładamy go ręcznie, w repo trzymamy dla odtwarzalności i historii.

-## Postgres — lustro baz w SQL (DAN-28)
+## Pliki baz — udział otwarty na zapis (DAN-27)

-Osobny runbook: **[README-postgres.md](README-postgres.md)** — co zrobiono w repo,
-co musisz zrobić ręcznie (sekret `astrololo-postgres`), jak sprawdzić rozszerzenia
-`pg_trgm`/`unaccent` i jak odtworzyć całość bez ArgoCD.
+Runbook: **[README-pliki.md](README-pliki.md)**. Ekran „Pliki" wymaga zapisu do
+udziału z bazami, więc znosi gwarancję z DAN-25, że baz nie da się zmienić przez
+NFS. Co zostaje z zabezpieczeń i jak to wdrożyć — w runbooku.

-Postgres trzyma LUSTRO plików Excela, nie źródło prawdy — jego utrata nie jest
-utratą danych, więc kopie zapasowe są opcjonalne.
+## astrodemo — wersja demonstracyjna (PRE-28/29)
+
+Osobna usługa o dwóch funkcjach: dodanie pliku i pytanie o interpretację
+urodzeniową. Runbook: **[README-astrodemo.md](README-astrodemo.md)**.
+
+Ma **własną warstwę danych i logiki** (`astrodemo-stack.yaml`) oraz własny udział
+NFS, a każde konto dostaje w nim odrębną, niewidoczną dla pozostałych pulę plików
+(PRE-29). Nie sięga do produkcyjnych baz.
+
+Konta są osobne (sekret `astrololo-astrodemo`), więc usługę odcina się jedną
+zmianą, bez ruszania kont głównej aplikacji. Wchodzi się przez własny host
+`astrodemo.czernobog.pl` — nie przez ścieżkę pod adresem astrololo, bo wspólne
+pochodzenie oznaczałoby wspólne ciasteczka i wzajemne wylogowywanie.
+
+## ⚠️ Wymóg węzłów: klient NFS
+
+Wszystkie warstwy montują udziały z NAS-a, więc **każdy węzeł, na którym może
+wylądować pod, musi mieć klienta NFS**. Bez niego kubelet nie zamontuje wolumenu:
+
+```
+mount: ... bad option; for several filesystems (e.g. nfs, cifs) you might need
+a /sbin/mount.<type> helper program
+```
+
+Ten komunikat **nie oznacza problemu z udziałem ani z uprawnieniami** — serwer
+w ogóle nie został zapytany. Jądro nie znalazło programu pomocniczego
+`/sbin/mount.nfs`.
+
+### Sprawdzenie
+
+```bash
+for N in 192.168.1.73 192.168.1.80 192.168.1.81 192.168.1.82; do
+  printf "%-15s " "$N"
+  ssh hammer@$N 'test -x /sbin/mount.nfs && echo MA-KLIENTA || echo BRAK-KLIENTA'
+done
+```
+
+### Instalacja
+
+```bash
+ssh hammer@<węzeł> 'sudo apt-get update && sudo apt-get install -y nfs-common'
+```
+
+> **Na WSZYSTKICH węzłach, nie tylko na tym, gdzie pod stoi teraz.** Braku na
+> pozostałych nie widać, dopóki scheduler tam czegoś nie przeniesie — a wtedy
+> awaria wygląda na nagłą, choć przyczyna leżała od dawna. Dokładnie tak wyszło
+> za pierwszym razem: pody działały miesiącami na jednym węźle, aż zejście do
+> zera replik przy innej naprawie przeplanowało je gdzie indziej.
+
+### Skąd wiadomo, że to TO
+
+| komunikat | co znaczy |
+|---|---|
+| `bad option ... mount.<type> helper program` | **brak `nfs-common` na węźle** — serwer niepytany |
+| `access denied by server while mounting` | serwer odmawia: eksport nieprzeładowany, węzła nie ma na liście `hosts`, albo udział wyłączony |
+| `Permission denied` przy zapisie | montowanie działa, brakuje praw — patrz `mapall_user` i właściciel katalogu |
+
+## ⚠️ Wymóg węzłów: rozszerzenia procesora (x86-64-v2)
+
+Warstwa danych używa pandas, a przez nią NumPy. Koła NumPy z PyPI są budowane
+z bazą **x86-64-v2**, więc na węźle bez tych rozszerzeń kontener nie wstaje:
+
+```
+RuntimeError: NumPy was built with baseline optimizations:
+(X86_V2) but your machine doesn't support: (X86_V2).
+```
+
+Komunikat mówi o „optymalizacjach", czyli o niczym, po czym dałoby się poznać,
+że chodzi o **węzeł**, a nie o obraz. Pod wpada w pętlę restartów i wygląda to
+na zepsuty build.
+
+### To NIE jest ograniczenie sprzętu
+
+Węzły k3s są maszynami wirtualnymi. Proxmox z domyślnym modelem CPU (`kvm64`,
+„Common KVM processor") **maskuje flagi procesora** — gość nie widzi SSE4.2 ani
+POPCNT, mimo że fizyczny i7-3770 obsługuje nawet x86-64-**v3**. Stąd bierze się
+złudzenie, że „węzły mają różne procesory": mają ten sam sprzęt i różne maski.
+
+### Sprawdzenie: które węzły to udźwigną
+
+```bash
+for N in $(kubectl get nodes -o jsonpath='{.items[*].metadata.name}'); do
+  kubectl run cpucheck-$N --image=busybox --restart=Never --rm -i --quiet \
+    --overrides="{\"spec\":{\"nodeName\":\"$N\",\"tolerations\":[{\"operator\":\"Exists\"}]}}" \
+    --command -- sh -c '
+      F=$(grep -m1 ^flags /proc/cpuinfo); BRAK=""
+      for f in cx16 lahf_lm popcnt pni ssse3 sse4_1 sse4_2; do
+        echo "$F" | grep -qw "$f" || BRAK="$BRAK $f"
+      done
+      echo "$(grep -m1 "model name" /proc/cpuinfo | cut -d: -f2-)"
+      [ -z "$BRAK" ] && echo "  x86-64-v2: TAK" || echo "  x86-64-v2: NIE —$BRAK"
+    ' 2>/dev/null | sed "s/^/$N /"
+done
+```
+
+**Pułapka przy czytaniu flag:** Linux raportuje SSE3 jako **`pni`** (Prescott New
+Instructions), nie `sse3`. Szukanie `sse3` daje fałszywy alarm na maszynie, która
+SSE3 ma — pierwsza wersja tej kontroli wskazała w ten sposób trzy zdrowe węzły
+jako niesprawne.
+
+### Naprawa u źródła (Proxmox)
+
+Na węźle Proxmox, dla każdej maszyny k3s:
+
+```bash
+qm set <VMID> --cpu host
+qm stop <VMID> && qm start <VMID>
+```
+
+**Sam restart z wnętrza gościa nie wystarczy** — zmiana modelu CPU wchodzi
+dopiero przy pełnym wyłączeniu i włączeniu maszyny.
+
+`--cpu host` przekazuje pełny zestaw rozszerzeń i daje przy okazji realnie
+szybszą arytmetykę. Ma jeden koszt: **blokuje migrację na żywo** między hostami
+o różnych procesorach. Jeśli kiedyś zaczniemy migrować maszyny między pve2
+a NUC-iem, właściwym wyborem będzie wspólny mianownik `x86-64-v2-AES` zamiast
+`host`.
+
+### Zabezpieczenie: etykieta zamiast wykluczania po nazwie
+
+`data` i `data-demo` wymagają etykiety `astrololo.czernobog.pl/cpu-x86-64-v2`.
+Nowy węzeł jest domyślnie **nieoznaczony**, więc nie dostanie tych podów, dopóki
+ktoś go nie sprawdzi i nie oznaczy świadomie:
+
+```bash
+kubectl label node <węzeł> astrololo.czernobog.pl/cpu-x86-64-v2=true
+```
+
+Wykluczanie konkretnego węzła po nazwie znaczyłoby, że każdy KOLEJNY źle
+postawiony węzeł znów zbierze się przez awarię. Tak wyszedł agent3: dołożony
+14 dni po pozostałych, bez kroku `--cpu host`, i nikt tego nie zauważył, dopóki
+scheduler nie postawił tam akurat warstwy danych.
+
+**KOLEJNOŚĆ MA ZNACZENIE.** Oznacz węzły ZANIM to wdrożysz — bez etykiet `data`
+nie ma się gdzie uruchomić i pójdzie w Pending.

 ## ⚠️ Sekret `astrololo-auth` — utwórz PRZED wdrożeniem

@@ -50,11 +183,54 @@ read -rs -p "Hasło do aplikacji (APP_PASSWORD): " APP_PASSWORD; echo

 kubectl -n astrololo create secret generic astrololo-auth \
  --from-literal=APP_PASSWORD="$APP_PASSWORD" \
-  --from-literal=INTERNAL_TOKEN="$(openssl rand -hex 32)"
+  --from-literal=INTERNAL_TOKEN="$(openssl rand -hex 32)" \
+  --from-literal=SESSION_SECRET="$(openssl rand -hex 32)"

 unset APP_PASSWORD
 ```

+`SESSION_SECRET` podpisuje ciasteczka sesji (LOG-34). **Pod bez niego celowo nie
+wstanie**: usługa z kontami, ale bez klucza, nie odróżniłaby ważnej sesji od
+podrobionej. Nikt go nigdy nie musi oglądać.
+
+### ⚠️ Masz już sekret sprzed LOG-34? Dołóż klucz, nie twórz od nowa
+
+Komenda wyżej zakłada sekret **od zera**. Jeśli `astrololo-auth` już istnieje,
+merge manifestu sam klucza nie dołoży — pod zgłosi wtedy:
+
+```
+Error: couldn't find key SESSION_SECRET in Secret astrololo/astrololo-auth
+```
+
+Dokładamy klucz, nie ruszając pozostałych:
+
+```bash
+kubectl -n astrololo patch secret astrololo-auth --type=merge \
+  -p "{\"stringData\":{\"SESSION_SECRET\":\"$(openssl rand -hex 32)\"}}"
+
+kubectl -n astrololo rollout restart deploy/presentation
+```
+
+Sprawdzenie, że komplet kluczy jest na miejscu (bez pokazywania wartości):
+
+```bash
+kubectl -n astrololo get secret astrololo-auth -o jsonpath='{.data}' \
+  | tr ',' '\n' | grep -o '"[A-Z_]*"'
+```
+
+Oczekiwane: `APP_PASSWORD`, `INTERNAL_TOKEN`, `SESSION_SECRET`.
+
+> `--type=merge` ze `stringData` **dokłada albo nadpisuje** i nie wymaga, żeby
+> klucz wcześniej istniał — w odróżnieniu od JSON Patch z `op: replace`, który
+> na brakującej ścieżce po prostu odmawia. Ta sama komenda służy więc i do
+> dołożenia, i do rotacji.
+
+### Rotacja klucza sesji
+
+**Wylogowuje WSZYSTKICH.** To nie usterka, tylko awaryjny wyłącznik: gdy
+podejrzewasz, że ktoś przechwycił cudzą sesję, podmiana klucza unieważnia je
+wszystkie naraz. Komenda ta sama, co dołożenie wyżej.
+
 `INTERNAL_TOKEN` jest losowany i **nikt go nigdy nie musi oglądać** — służy tylko
 usługom do rozmowy między sobą. `APP_PASSWORD` wpisujesz w przeglądarce
 (użytkownik: `astrololo`, zmienny przez `APP_USER` w `presentation.yaml`).
@@ -0,0 +1,142 @@
+# Warstwa danych i logiki WYŁĄCZNIE dla wersji demo (PRE-29).
+#
+# DLACZEGO OSOBNY KOMPLET, A NIE WSPÓŁDZIELONY. Warstwa logiczna zna JEDEN adres
+# warstwy danych, więc astrodemo korzystający z produkcyjnej logiki i tak trafiłby
+# na produkcyjne bazy. Izolacja demo musi więc sięgnąć obu warstw naraz, inaczej
+# nie ma jej wcale.
+#
+# Udział `astrololo-astrodemo` jest PUSTY na starcie i nigdy nie zawiera oryginalnych
+# baz. Każde konto demo dostaje w nim własny podkatalog (pulę) — patrz PRE-29.
+---
+apiVersion: apps/v1
+kind: Deployment
+metadata:
+  name: data-demo
+  namespace: astrololo
+spec:
+  replicas: 1
+  selector:
+    matchLabels: { app: data-demo }
+  template:
+    metadata:
+      labels: { app: data-demo }
+    spec:
+      # Ta usługa liczy na pandas, a przez nią na NumPy. Koła NumPy z PyPI są
+      # budowane z bazą x86-64-v2, więc na węźle bez tych rozszerzeń kontener
+      # NIE WSTAJE: `import numpy` kończy się RuntimeError, pod wpada w pętlę
+      # restartów, a komunikat mówi o „baseline optimizations" — czyli o niczym,
+      # po czym dałoby się poznać, że chodzi o węzeł.
+      #
+      # Wymagana ETYKIETA, a nie wykluczony konkretny węzeł. Nowy węzeł jest
+      # domyślnie NIEOZNACZONY, więc nie dostanie tu poda, dopóki ktoś go nie
+      # sprawdzi (skrypt w README) i nie oznaczy świadomie. Pending z czytelnym
+      # powodem jest lepszy niż pętla restartów z komunikatem o optymalizacjach —
+      # a wykluczanie węzłów po nazwie znaczyłoby, że każdy KOLEJNY źle
+      # postawiony węzeł znów zbiera się przez awarię.
+      affinity:
+        nodeAffinity:
+          requiredDuringSchedulingIgnoredDuringExecution:
+            nodeSelectorTerms:
+              - matchExpressions:
+                  - key: astrololo.czernobog.pl/cpu-x86-64-v2
+                    operator: In
+                    values: ["true"]
+      containers:
+        - name: data
+          # TEN SAM obraz co produkcja — różni się wyłącznie udziałem, na którym
+          # pracuje. Osobny obraz oznaczałby drugi kod do utrzymania i pewność,
+          # że kiedyś się rozjadą.
+          image: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-data:latest
+          ports: [{ containerPort: 8002 }]
+          env:
+            - name: DATA_PROVIDER
+              value: "excel"
+            - name: EXCEL_DIR
+              value: "/app/data_files"
+            - name: CACHE_DIR
+              value: "/app/.cache"
+            - name: INTERNAL_TOKEN
+              valueFrom:
+                secretKeyRef: { name: astrololo-auth, key: INTERNAL_TOKEN }
+            - name: LINK_KEY_LOGIC_DATA
+              valueFrom:
+                secretKeyRef: { name: astrololo-link, key: LINK_KEY_LOGIC_DATA }
+            - name: LINK_ENCRYPTION_REQUIRED
+              value: "true"
+          volumeMounts:
+            - name: cache
+              mountPath: /app/.cache
+            - name: demo
+              mountPath: /app/data_files
+          resources:
+            requests: { cpu: "100m", memory: "256Mi" }
+            limits:   { cpu: "500m", memory: "512Mi" }
+      volumes:
+        - name: cache
+          emptyDir: {}
+        - name: demo
+          nfs:
+            server: 192.168.1.34
+            # OSOBNY udział, pusty na starcie. NIE /mnt/Tank1/astrololo —
+            # to jest cała istota izolacji demo.
+            path: /mnt/Tank1/astrololo-demo
+---
+apiVersion: v1
+kind: Service
+metadata:
+  name: data-demo
+  namespace: astrololo
+spec:
+  type: ClusterIP
+  selector: { app: data-demo }
+  ports: [{ port: 8002, targetPort: 8002 }]
+---
+apiVersion: apps/v1
+kind: Deployment
+metadata:
+  name: logic-demo
+  namespace: astrololo
+spec:
+  replicas: 1
+  selector:
+    matchLabels: { app: logic-demo }
+  template:
+    metadata:
+      labels: { app: logic-demo }
+    spec:
+      containers:
+        - name: logic
+          image: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-logic:latest
+          ports: [{ containerPort: 8001 }]
+          env:
+            # JEDYNA różnica wobec produkcyjnej logiki — i zarazem cała izolacja.
+            - name: DATA_URL
+              value: "http://data-demo:8002"
+            - name: EPHEMERIS_ENGINE
+              value: "own"
+            - name: INTERNAL_TOKEN
+              valueFrom:
+                secretKeyRef: { name: astrololo-auth, key: INTERNAL_TOKEN }
+            - name: LINK_KEY_PRESENTATION_LOGIC
+              valueFrom:
+                secretKeyRef: { name: astrololo-link, key: LINK_KEY_PRESENTATION_LOGIC }
+            - name: LINK_KEY_LOGIC_DATA
+              valueFrom:
+                secretKeyRef: { name: astrololo-link, key: LINK_KEY_LOGIC_DATA }
+            - name: LINK_ENCRYPTION_REQUIRED
+              value: "true"
+            # Bez kluczy do modeli językowych. Astroklient nie umie o nie prosić,
+            # więc ich tu nie ma — czego nie ma w podzie, tego nie wyniesie.
+          resources:
+            requests: { cpu: "100m", memory: "128Mi" }
+            limits:   { cpu: "500m", memory: "512Mi" }
+---
+apiVersion: v1
+kind: Service
+metadata:
+  name: logic-demo
+  namespace: astrololo
+spec:
+  type: ClusterIP
+  selector: { app: logic-demo }
+  ports: [{ port: 8001, targetPort: 8001 }]
@@ -0,0 +1,86 @@
+# astrodemo — wersja demonstracyjna (PRE-28).
+#
+# Osobna usługa o DWÓCH funkcjach: dodanie pliku bazy i zapytanie o interpretację
+# urodzeniową. Pozostałe funkcje nie są tu ukryte — nie ma ich w obrazie.
+#
+# IZOLACJA (PRE-29): astrodemo ma WŁASNĄ warstwę logiczną i WŁASNĄ warstwę
+# danych (astrodemo-stack.yaml), pracujące na osobnym, pustym na starcie
+# udziale. Oryginalne bazy interpretacyjne są dla demo NIEOSIĄGALNE.
+#
+# Wewnątrz demo każde konto ma własną pulę plików — swój podkatalog na tym
+# udziale — niewidoczną dla pozostałych kont. Dzięki temu demo można rozdawać
+# szeroko, a pliki jednego klienta da się później przenieść do pełnej aplikacji
+# jako jeden katalog (patrz README-astrodemo.md).
+apiVersion: apps/v1
+kind: Deployment
+metadata:
+  name: astrodemo
+  namespace: astrololo
+spec:
+  replicas: 1
+  selector:
+    matchLabels: { app: astrodemo }
+  template:
+    metadata:
+      labels: { app: astrodemo }
+    spec:
+      containers:
+        - name: astrodemo
+          image: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-astrodemo:latest
+          ports: [{ containerPort: 8005 }]
+          env:
+            # WŁASNA warstwa logiczna, wskazująca na WŁASNĄ warstwę danych.
+            # Wpisanie tu produkcyjnego `logic` cofnęłoby całą izolację demo
+            # jednym słowem — dlatego stoi to tuż obok siebie w jednym pliku.
+            - name: LOGIC_URL
+              value: "http://logic-demo:8001"
+            # Konto demo — WŁASNE, nie astrololo-auth. Sekret tworzony POZA repo
+            # (jak pozostałe), patrz README-astrodemo.md.
+            # KONTA DEMO — lista `login:sekret` po przecinku. Każde konto ma
+            # WŁASNĄ, niewidoczną dla pozostałych pulę baz (PRE-29), więc jedno
+            # wspólne konto oznaczałoby klientów oglądających swoje wgrania
+            # nawzajem. Sekrety najlepiej jako hash scrypt.
+            - name: ASTRODEMO_USERS
+              valueFrom:
+                secretKeyRef: { name: astrololo-astrodemo, key: ASTRODEMO_USERS }
+            # Token międzywarstwowy i klucz łącza — TE SAME co prezentacja:
+            # demo nie jest furtką omijającą ochronę warstwy logicznej.
+            - name: INTERNAL_TOKEN
+              valueFrom:
+                secretKeyRef: { name: astrololo-auth, key: INTERNAL_TOKEN }
+            - name: LINK_KEY_PRESENTATION_LOGIC
+              valueFrom:
+                secretKeyRef: { name: astrololo-link, key: LINK_KEY_PRESENTATION_LOGIC }
+            - name: LINK_ENCRYPTION_REQUIRED
+              value: "true"
+            # Klucz podpisu ciasteczek sesji (LOG-34). WYMAGANY — pod bez niego
+            # celowo nie wstaje. WŁASNY, nie ten z pełnej aplikacji: demo i produkcja
+            # nie mają powodu uznawać nawzajem swoich sesji, a wspólny klucz
+            # znaczyłby, że sesja z demo bywa ważna tam, gdzie nie powinna.
+            - name: SESSION_SECRET
+              valueFrom:
+                secretKeyRef: { name: astrololo-astrodemo, key: SESSION_SECRET }
+            # Za Ingressem bezpośrednim rozmówcą jest pod Traefika. Bez tego limit
+            # liczyłby WSZYSTKICH do jednego wiadra i pierwsza osoba, która go
+            # wyklika, odcięłaby pozostałe.
+            - name: TRUST_PROXY
+              value: "true"
+            # Niższy niż w pełnej aplikacji: demo bywa udostępniane szerzej,
+            # a każde zapytanie sięga do treści baz.
+            - name: RATE_LIMIT_PER_MIN
+              value: "60"
+          resources:
+            requests: { cpu: "50m", memory: "96Mi" }
+            limits:   { cpu: "300m", memory: "256Mi" }
+---
+apiVersion: v1
+kind: Service
+metadata:
+  name: astrodemo
+  namespace: astrololo
+spec:
+  # ClusterIP — wejście z zewnątrz wyłącznie przez Ingress po https, tak samo
+  # jak prezentacja. Druga, nieszyfrowana droga byłaby obejściem PRE-16.
+  type: ClusterIP
+  selector: { app: astrodemo }
+  ports: [{ port: 8005, targetPort: 8005 }]
@@ -0,0 +1,134 @@
+# Własna warstwa danych i logiki dla astroklienta (PR 5).
+#
+# OSOBNY UDZIAŁ, nie osobny katalog na wspólnym. Pule kont izolują klientów od
+# siebie w każdym wariancie, ale to jest izolacja PROGRAMOWA — opiera się na
+# poprawności mechanizmu pul. Granica na poziomie systemu plików nie zależy od
+# tego, czy w kodzie niczego nie przeoczono, i dlatego pliki klientów nie leżą
+# ani przy bazach produkcyjnych, ani przy danych demonstracyjnych.
+#
+# Przy sprzątaniu demo nie da się przez pomyłkę skasować cudzych danych, bo są
+# gdzie indziej.
+---
+apiVersion: apps/v1
+kind: Deployment
+metadata:
+  name: data-astroklient
+  namespace: astrololo
+spec:
+  replicas: 1
+  selector:
+    matchLabels: { app: data-astroklient }
+  template:
+    metadata:
+      labels: { app: data-astroklient }
+    spec:
+      # Warstwa danych ciągnie pandas, a przez nią NumPy budowane z bazą
+      # x86-64-v2. Węzeł bez tych rozszerzeń nie uruchomi kontenera, a komunikat
+      # mówi o „baseline optimizations", nie o węźle. Etykieta jest wymagana,
+      # więc nowy, nieoznaczony węzeł daje czytelny Pending zamiast pętli
+      # restartów (patrz README.md, „Wymóg węzłów: rozszerzenia procesora").
+      affinity:
+        nodeAffinity:
+          requiredDuringSchedulingIgnoredDuringExecution:
+            nodeSelectorTerms:
+              - matchExpressions:
+                  - key: astrololo.czernobog.pl/cpu-x86-64-v2
+                    operator: In
+                    values: ["true"]
+      automountServiceAccountToken: false
+      imagePullSecrets: [{ name: gitea-registry }]
+      containers:
+        - name: data
+          image: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-data:latest
+          ports: [{ containerPort: 8002 }]
+          env:
+            - name: DATA_PROVIDER
+              value: "excel"
+            - name: EXCEL_DIR
+              value: "/app/data_files"
+            - name: CACHE_DIR
+              value: "/app/.cache"
+            - name: INTERNAL_TOKEN
+              valueFrom:
+                secretKeyRef: { name: astrololo-auth, key: INTERNAL_TOKEN }
+            - name: LINK_KEY_LOGIC_DATA
+              valueFrom:
+                secretKeyRef: { name: astrololo-link, key: LINK_KEY_LOGIC_DATA }
+            - name: LINK_ENCRYPTION_REQUIRED
+              value: "true"
+          volumeMounts:
+            - name: cache
+              mountPath: /app/.cache
+            - name: klient
+              mountPath: /app/data_files
+          resources:
+            requests: { cpu: "100m", memory: "256Mi" }
+            limits:   { cpu: "500m", memory: "512Mi" }
+      volumes:
+        - name: cache
+          emptyDir: {}
+        - name: klient
+          nfs:
+            server: 192.168.1.34
+            path: /mnt/Tank1/astrololo-klient
+---
+apiVersion: v1
+kind: Service
+metadata:
+  name: data-astroklient
+  namespace: astrololo
+spec:
+  type: ClusterIP
+  selector: { app: data-astroklient }
+  ports: [{ port: 8002, targetPort: 8002 }]
+---
+apiVersion: apps/v1
+kind: Deployment
+metadata:
+  name: logic-astroklient
+  namespace: astrololo
+spec:
+  replicas: 1
+  selector:
+    matchLabels: { app: logic-astroklient }
+  template:
+    metadata:
+      labels: { app: logic-astroklient }
+    spec:
+      automountServiceAccountToken: false
+      imagePullSecrets: [{ name: gitea-registry }]
+      containers:
+        - name: logic
+          image: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-logic:latest
+          ports: [{ containerPort: 8001 }]
+          env:
+            - name: DATA_URL
+              value: "http://data-astroklient:8002"
+            # Silnik własny, permisywny. Silnik B (Swiss Ephemeris, AGPL) nie
+            # wchodzi do produktu oddawanego klientom.
+            - name: EPHEMERIS_ENGINE
+              value: "own"
+            - name: INTERNAL_TOKEN
+              valueFrom:
+                secretKeyRef: { name: astrololo-auth, key: INTERNAL_TOKEN }
+            - name: LINK_KEY_PRESENTATION_LOGIC
+              valueFrom:
+                secretKeyRef: { name: astrololo-link, key: LINK_KEY_PRESENTATION_LOGIC }
+            - name: LINK_KEY_LOGIC_DATA
+              valueFrom:
+                secretKeyRef: { name: astrololo-link, key: LINK_KEY_LOGIC_DATA }
+            - name: LINK_ENCRYPTION_REQUIRED
+              value: "true"
+          resources:
+            requests: { cpu: "100m", memory: "128Mi" }
+            limits:   { cpu: "500m", memory: "512Mi" }
+---
+apiVersion: v1
+kind: Service
+metadata:
+  name: logic-astroklient
+  namespace: astrololo
+spec:
+  type: ClusterIP
+  selector: { app: logic-astroklient }
+  ports: [{ port: 8001, targetPort: 8001 }]
@@ -0,0 +1,64 @@
+# Astroklient — warstwa pośrednia (PR 4/5).
+#
+# Pełne funkcje astrologiczne, bez generowania tekstu i bez administracji.
+# Obraz NIE ZAWIERA plików usuniętych wg usun.txt, więc nie ma tu czego wyłączać
+# ani czym odsłaniać: to jest osobny produkt, a nie pełna aplikacja z zaciągniętą
+# kurtyną.
+#
+# Konta pochodzą wyłącznie z sekretu (ASTROKLIENT_USERS), każde ma własną pulę
+# plików na udziale astrololo-klient. Nie ma pliku kont, więc nie ma wolumenu
+# stanu: sesje żyją w podpisanym ciasteczku.
+---
+apiVersion: apps/v1
+kind: Deployment
+metadata:
+  name: astroklient
+  namespace: astrololo
+spec:
+  replicas: 1
+  selector:
+    matchLabels: { app: astroklient }
+  template:
+    metadata:
+      labels: { app: astroklient }
+    spec:
+      automountServiceAccountToken: false
+      imagePullSecrets: [{ name: gitea-registry }]
+      containers:
+        - name: astroklient
+          image: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-astroklient:latest
+          ports: [{ containerPort: 8006 }]
+          env:
+            - name: LOGIC_URL
+              value: "http://logic-astroklient:8001"
+            - name: ASTROKLIENT_USERS
+              valueFrom:
+                secretKeyRef: { name: astrololo-astroklient, key: ASTROKLIENT_USERS }
+            - name: SESSION_SECRET
+              valueFrom:
+                secretKeyRef: { name: astrololo-astroklient, key: SESSION_SECRET }
+            - name: INTERNAL_TOKEN
+              valueFrom:
+                secretKeyRef: { name: astrololo-auth, key: INTERNAL_TOKEN }
+            - name: LINK_KEY_PRESENTATION_LOGIC
+              valueFrom:
+                secretKeyRef: { name: astrololo-link, key: LINK_KEY_PRESENTATION_LOGIC }
+            - name: LINK_ENCRYPTION_REQUIRED
+              value: "true"
+            - name: TRUST_PROXY
+              value: "true"
+            - name: RATE_LIMIT_PER_MIN
+              value: "60"
+          resources:
+            requests: { cpu: "50m", memory: "128Mi" }
+            limits:   { cpu: "500m", memory: "384Mi" }
+---
+apiVersion: v1
+kind: Service
+metadata:
+  name: astroklient
+  namespace: astrololo
+spec:
+  type: ClusterIP
+  selector: { app: astroklient }
+  ports: [{ port: 8006, targetPort: 8006 }]
@@ -12,6 +12,26 @@ spec:
      # LOG-33: pody nie rozmawiają z API Kubernetesa, więc token konta
      # serwisowego jest im niepotrzebny — a zamontowany byłby gotowym
      # punktem wyjścia do klastra dla kogoś, kto przejmie kontener.
+      # Ta usługa liczy na pandas, a przez nią na NumPy. Koła NumPy z PyPI są
+      # budowane z bazą x86-64-v2, więc na węźle bez tych rozszerzeń kontener
+      # NIE WSTAJE: `import numpy` kończy się RuntimeError, pod wpada w pętlę
+      # restartów, a komunikat mówi o „baseline optimizations" — czyli o niczym,
+      # po czym dałoby się poznać, że chodzi o węzeł.
+      #
+      # Wymagana ETYKIETA, a nie wykluczony konkretny węzeł. Nowy węzeł jest
+      # domyślnie NIEOZNACZONY, więc nie dostanie tu poda, dopóki ktoś go nie
+      # sprawdzi (skrypt w README) i nie oznaczy świadomie. Pending z czytelnym
+      # powodem jest lepszy niż pętla restartów z komunikatem o optymalizacjach —
+      # a wykluczanie węzłów po nazwie znaczyłoby, że każdy KOLEJNY źle
+      # postawiony węzeł znów zbiera się przez awarię.
+      affinity:
+        nodeAffinity:
+          requiredDuringSchedulingIgnoredDuringExecution:
+            nodeSelectorTerms:
+              - matchExpressions:
+                  - key: astrololo.czernobog.pl/cpu-x86-64-v2
+                    operator: In
+                    values: ["true"]
      automountServiceAccountToken: false
      imagePullSecrets: [{ name: gitea-registry }]
      containers:
@@ -57,9 +77,18 @@ spec:
          volumeMounts:
            - name: cache
              mountPath: /app/.cache
+            # ZAPISYWALNY od DAN-27. Wcześniej read-only, bo warstwa danych tylko
+            # czytała bazy — teraz ekran „Pliki" pozwala je wgrywać, archiwizować
+            # i (dla administratora) kasować, a stan użycia jest KLIKANY, więc musi
+            # przetrwać restart poda.
+            #
+            # ŚWIADOMY KOSZT: znika jedna warstwa obrony w głąb. Przejęcie warstwy
+            # danych pozwala teraz nie tylko odczytać bazy, ale i je zmienić.
+            # Zostaje reszta: token międzywarstwowy, szyfrowane łącze, ograniczenie
+            # eksportu NFS do konkretnych hostów (DAN-25) i to, że kasować może
+            # wyłącznie konto administracyjne (PRE-27).
            - name: excel
              mountPath: /app/data_files
-              readOnly: true
          resources:
            requests: { cpu: "100m", memory: "256Mi" }
            limits:   { cpu: "500m", memory: "512Mi" }
@@ -34,6 +34,15 @@ spec:
          imageName: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-presentation
        - alias: render
          imageName: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-render
+        # Wersja demo (PRE-28). Obraz, którego nie ma na tej liście, NIGDY się nie
+        # podbije, choćby CI go budowało — tak przez chwilę wisiał render na :latest.
+        - alias: astrodemo
+          imageName: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-astrodemo
+        # BEZ TEGO WPISU nowa usługa NIE DEPLOYUJE SIĘ SAMA: obraz powstaje
+        # w rejestrze, ale kustomization zostaje na starym tagu i wygląda to na
+        # zepsute CI. Tak zawisł kiedyś render.
+        - alias: astroklient
+          imageName: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-astroklient
  commonUpdateSettings:
    updateStrategy: newest-build
  writeBackConfig:
@@ -73,3 +73,85 @@ spec:
            pathType: Prefix
            backend:
              service: { name: presentation, port: { number: 8000 } }
+---
+# ── astrodemo ──────────────────────────────────────────────────────────────
+# Osobny host, nie ścieżka pod astrololo.czernobog.pl. Ścieżka („/demo") dzieliłaby
+# z pełną aplikacją pochodzenie w rozumieniu przeglądarki, czyli i ciasteczka:
+# wejście do jednej ruszałoby sesję w drugiej. Osobny host trzyma je rozdzielnie.
+apiVersion: networking.k8s.io/v1
+kind: Ingress
+metadata:
+  name: astrodemo
+  namespace: astrololo
+  annotations:
+    traefik.ingress.kubernetes.io/router.entrypoints: websecure
+    traefik.ingress.kubernetes.io/router.middlewares: astrololo-security-headers@kubernetescrd
+spec:
+  tls:
+    - hosts: [astrodemo.czernobog.pl]
+      secretName: astrololo-tls           # ten sam certyfikat obejmuje oba hosty (tls.yaml)
+  rules:
+    - host: astrodemo.czernobog.pl
+      http:
+        paths:
+          - path: /
+            pathType: Prefix
+            backend:
+              service: { name: astrodemo, port: { number: 8005 } }
+---
+apiVersion: networking.k8s.io/v1
+kind: Ingress
+metadata:
+  name: astrodemo-redirect
+  namespace: astrololo
+  annotations:
+    traefik.ingress.kubernetes.io/router.entrypoints: web
+    traefik.ingress.kubernetes.io/router.middlewares: astrololo-redirect-https@kubernetescrd
+spec:
+  rules:
+    - host: astrodemo.czernobog.pl
+      http:
+        paths:
+          - path: /
+            pathType: Prefix
+            backend:
+              service: { name: astrodemo, port: { number: 8005 } }
+---
+apiVersion: networking.k8s.io/v1
+kind: Ingress
+metadata:
+  name: astroklient
+  namespace: astrololo
+  annotations:
+    traefik.ingress.kubernetes.io/router.entrypoints: websecure
+    traefik.ingress.kubernetes.io/router.middlewares: astrololo-security-headers@kubernetescrd
+spec:
+  tls:
+    - hosts: [astroklient.czernobog.pl]
+      secretName: astrololo-tls           # ten sam certyfikat obejmuje wszystkie hosty (tls.yaml)
+  rules:
+    - host: astroklient.czernobog.pl
+      http:
+        paths:
+          - path: /
+            pathType: Prefix
+            backend:
+              service: { name: astroklient, port: { number: 8006 } }
+---
+apiVersion: networking.k8s.io/v1
+kind: Ingress
+metadata:
+  name: astroklient-redirect
+  namespace: astrololo
+  annotations:
+    traefik.ingress.kubernetes.io/router.entrypoints: web
+    traefik.ingress.kubernetes.io/router.middlewares: astrololo-redirect-https@kubernetescrd
+spec:
+  rules:
+    - host: astroklient.czernobog.pl
+      http:
+        paths:
+          - path: /
+            pathType: Prefix
+            backend:
+              service: { name: astroklient, port: { number: 8006 } }
@@ -5,16 +5,24 @@ resources:
  - postgres.yaml # lustro baz Excela w SQL (DAN-28) — sekret astrololo-postgres POZA repo
  - data.yaml
  - logic.yaml
+  - astrodemo-stack.yaml # OSOBNA warstwa danych i logiki dla demo (PRE-29)
+  - astrodemo.yaml # wersja demo (PRE-28) — sekret astrololo-astrodemo POZA repo
+  - astroklient-stack.yaml # OSOBNA warstwa danych i logiki dla astroklienta (PR 5)
+  - astroklient.yaml # warstwa pośrednia — sekret astrololo-astroklient POZA repo
  - presentation.yaml
  - render.yaml # składanie raportu PDF (PRE-24), osobny obraz z TeX Live
  - tls.yaml # certyfikat z własnego CA (wymaga cert-managera)
  - ingress.yaml # wejście po https + przekierowanie z http
 images:
  - name: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-data
-    newTag: baf4e0e3
+    newTag: fd79513c
  - name: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-logic
-    newTag: baf4e0e3
+    newTag: 10970c57
  - name: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-render
-    newTag: aec3f843
+    newTag: cf24c4d4
  - name: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-presentation
-    newTag: baf4e0e3
+    newTag: 10970c57
+  - name: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-astrodemo
+    newTag: fd79513c
+  - name: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-astroklient
+    newTag: 10970c57
@@ -32,6 +32,13 @@ spec:
                secretKeyRef: { name: astrololo-auth, key: INTERNAL_TOKEN }
            - name: APP_USER
              value: "astrololo"
+            # Klucz podpisu ciasteczek sesji (LOG-34). WYMAGANY — pod bez niego
+            # celowo nie wstaje: usługa z kontami, ale bez klucza, nie umiałaby
+            # odróżnić ważnej sesji od podrobionej. Rotacja tego klucza WYLOGOWUJE
+            # WSZYSTKICH, i tak ma być — to jest awaryjny wyłącznik.
+            - name: SESSION_SECRET
+              valueFrom:
+                secretKeyRef: { name: astrololo-auth, key: SESSION_SECRET }
            - name: RATE_LIMIT_PER_MIN
              value: "120"                       # 0 = bez limitu
            # Aplikacja stoi za Ingressem, więc bezpośrednim rozmówcą jest zawsze
@@ -66,12 +73,20 @@ spec:
            - name: ACCOUNTS_FILE
              value: "/app/state/accounts.json"
          volumeMounts:
-            # subPath, NIE cały udział: prezentacja dostaje wyłącznie własny
-            # podkatalog i nie widzi baz interpretacyjnych. Zamontowanie tu całego
-            # /mnt/Tank1/astrololo obeszłoby bokiem zamknięcie dostępu z DAN-25.
+            # OSOBNY UDZIAŁ, nie podkatalog udziału z bazami. Pierwsza wersja
+            # montowała /mnt/Tank1/astrololo z subPath — i nie wstała:
+            # „failed to create subPath directory”. Powód był podwójny i oba razy
+            # ten sam brak: udział z bazami jest wyeksportowany `ro: true`
+            # z `root_squash` (DAN-25), więc (1) kubelet nie mógł utworzyć
+            # podkatalogu, a (2) gdyby nawet mógł, aplikacja i tak nie zapisałaby
+            # tam pliku kont.
+            #
+            # Osobny udział rozwiązuje to bez naruszania DAN-25: udział z bazami
+            # ZOSTAJE tylko do odczytu, a konta mają własne, małe miejsce.
+            # Przy okazji znika subPath, czyli znika potrzeba, żeby kubelet
+            # cokolwiek zakładał — katalog istnieje, bo jest korzeniem udziału.
            - name: state
              mountPath: /app/state
-              subPath: presentation-state
          resources:
            requests: { cpu: "100m", memory: "128Mi" }
            limits:   { cpu: "300m", memory: "256Mi" }
@@ -79,7 +94,9 @@ spec:
        - name: state
          nfs:
            server: 192.168.1.34
-            path: /mnt/Tank1/astrololo
+            # Udział WYŁĄCZNIE na stan prezentacji (konta z PRE-27). Wymaga
+            # utworzenia na TrueNAS — patrz README-stan-prezentacji.md.
+            path: /mnt/Tank1/astrololo-state
 ---
 apiVersion: v1
 kind: Service
@@ -59,6 +59,10 @@ spec:
  commonName: astrololo.czernobog.pl
  dnsNames:
    - astrololo.czernobog.pl
+    # Jeden certyfikat na oba hosty. Osobny wymagałby osobnego sekretu i osobnego
+    # odnawiania, a to ten sam klaster i ten sam wystawca.
+    - astrodemo.czernobog.pl
+    - astroklient.czernobog.pl
  duration: 2160h                         # 90 dni
  renewBefore: 720h                       # 30 dni zapasu
  privateKey: { algorithm: ECDSA, size: 256, rotationPolicy: Always }
@@ -31,6 +31,19 @@ spec:
            # Where the librarian sends THIS bot's results/pongs back to (its own
            # NodePort). Lets one librarian serve both bots - see deploy-bot.yaml.
            - { name: CONJURER_SELF_CALLBACK,     value: "http://192.168.1.73:32442" }
+            # Self-hosted models (Ollama). No API key - the endpoint IS the
+            # configuration, and the backend stays unselectable while unset.
+            # Pick a model at runtime with: $gadaj_teraz ollama <model>
+            # ($modele_ai lists what the server actually has pulled).
+            - { name: CONJURER_OLLAMA_URL,        value: "http://192.168.1.72:11434" }
+            # The server currently has exactly one model pulled (verified via
+            # /v1/models): gemma4:e2b. Without this the built-in default
+            # (llama3.1:8b) would be requested and every reply would fail.
+            - { name: CONJURER_OLLAMA_MODEL,      value: "gemma4:e2b" }
+            # Self-hosted generation is far slower than a hosted API, especially
+            # the first request after the model is evicted from VRAM. Applies to
+            # every backend, so keep it only as high as you actually need.
+            - { name: CONJURER_AI_TIMEOUT_SECONDS, value: "240" }
          volumeMounts:
            - { name: data,  mountPath: /data }
            - { name: netrc, mountPath: /secrets, readOnly: true }
@@ -51,6 +51,19 @@ spec:
            # query and answers results/pongs HERE - so it serves this bot AND the
            # test bot from one instance, no CONJURER_MAIN_BOT repointing needed.
            - { name: CONJURER_SELF_CALLBACK,     value: "http://192.168.1.73:32443" }
+            # Self-hosted models (Ollama). No API key - the endpoint IS the
+            # configuration, and the backend stays unselectable while unset.
+            # Pick a model at runtime with: $gadaj_teraz ollama <model>
+            # ($modele_ai lists what the server actually has pulled).
+            - { name: CONJURER_OLLAMA_URL,        value: "http://192.168.1.72:11434" }
+            # The server currently has exactly one model pulled (verified via
+            # /v1/models): gemma4:e2b. Without this the built-in default
+            # (llama3.1:8b) would be requested and every reply would fail.
+            - { name: CONJURER_OLLAMA_MODEL,      value: "gemma4:e2b" }
+            # Self-hosted generation is far slower than a hosted API, especially
+            # the first request after the model is evicted from VRAM. Applies to
+            # every backend, so keep it only as high as you actually need.
+            - { name: CONJURER_AI_TIMEOUT_SECONDS, value: "240" }
          volumeMounts:
            - { name: data,  mountPath: /data }
            - { name: netrc, mountPath: /secrets, readOnly: true }
@@ -8,9 +8,9 @@ resources:
  - deploy-bot-backup.yaml
 images:
  - name: gitea.czernobog.pl/gitea/conjurer-librarian
-    newTag: ae1bd677
+    newTag: fdc1fa18
  - name: gitea.czernobog.pl/gitea/conjurer-bot
-    newTag: fbd1ec9f
+    newTag: fdc1fa18
  # Production bot channel - only bumped when a [deploy]-tagged build appears.
  # Bootstrapped to fbd1ec9f: that's the image the first [deploy] build (merge
  # of conjurer#20) promoted to conjurer-bot-deploy. From here the image-updater