docs(nfs): po zmianie eksportu rollout restart nie wystarcza

Najdroższy czasowo moment pierwszego wdrożenia, więc zapisany wprost.

FAKT: eksport poprawiony (mapall_user), usługa NFS zrestartowana, pod
zrestartowany przez `rollout restart` — a zapis z poda nadal odbijał się
o Permission denied. Jednocześnie ręczne zamontowanie TEGO SAMEGO eksportu
z TEGO SAMEGO węzła pozwalało pisać.

HIPOTEZA (niepotwierdzona u źródła): jądro współdzieli strukturę montowania NFS
między montowania tego samego eksportu na węźle, razem z cache odpowiedzi ACCESS.
`rollout restart` zostawia stary i nowy pod na chwilę współistniejące — widać to
w jego własnym logu jako „1 old replicas are pending termination" — więc
montowanie ani na moment nie zostaje bez użytkownika i nowy pod dziedziczy
odpowiedź sprzed zmiany.

ROZWIĄZANIE (zweryfikowane): zejść do zera replik, poczekać na zniknięcie podów,
wrócić do jednej. W ArgoCD ten sam skutek daje force delete poda.

Dopisany też test rozdzielający winę serwera od winy klienta: ręczny montaż
z węzła z pominięciem Kubernetesa. SERWER-OK przy jednoczesnej odmowie w podzie
znaczy, że na NAS-ie nie ma czego poprawiać — i oszczędza rundy zmian
w konfiguracji udziału, które niczego nie dają.

Co-Authored-By: Claude Opus 5 <noreply@anthropic.com>

astrololo/README-postgres.md

@@ -1,284 +0,0 @@
-# Postgres — lustro baz w SQL (DAN-28)
-
-Runbook krok po kroku. Zakłada, że nie pamiętasz nic z rozmowy, w której to
-powstało.
-
----
-
-## Co to jest — i czego to NIE jest
-
-Postgres trzyma **lustro** plików Excela, żeby wyszukiwanie było szybsze i mądrzejsze.
-
-> **ŹRÓDŁEM PRAWDY SĄ PLIKI EXCELA NA NFS.** Utrata tej bazy **nie jest utratą
-> danych** — odbudowuje się z plików. Dlatego kopie zapasowe Postgresa są tu
-> **opcjonalne**, a wolumen stoi na `local-path` zamiast na NFS.
-
-Po co w ogóle Postgres, skoro danych jest mało (~54 tys. wierszy)? Nie dla skali —
-przy takim rozmiarze SQLite bywa szybszy. Dla **wyszukiwania w polskim,
-nieznormalizowanym tekście**: `pg_trgm` (dopasowanie mimo literówek) i `unaccent`
-(ogonki) nie mają w SQLite taniego zamiennika.
-
----
-
-## Część 1 — co zrobiłem za Ciebie (w repo)
-
-Nic z tego nie wymaga Twojej ręki, ale wiedz, co jest gdzie:
-
-| plik | co w nim jest |
-|---|---|
-| `astrololo/postgres.yaml` | PVC (5 Gi, `local-path`), ConfigMap z SQL-em inicjalizującym, Deployment (`Recreate`), Service `ClusterIP` |
-| `astrololo/kustomization.yaml` | `postgres.yaml` dopisany **przed** `data.yaml` |
-| `astrololo/data.yaml` | `SQL_URL` z sekretu; `DATA_PROVIDER` **zostaje `excel`** |
-| repo aplikacji: `services/data/requirements.txt` | sterownik `psycopg[binary]` |
-
-Decyzje, które w tych plikach zapadły — żeby nie trzeba było ich odtwarzać z głowy:
-
-* **`local-path`, nie NFS.** Postgres zakłada semantykę blokad i `fsync`, której NFS
-  nie gwarantuje — to klasyczne źródło uszkodzenia bazy przy nagłym restarcie.
-  Ceną jest przywiązanie do węzła; przy luście odtwarzalnym z Excela to nie boli.
-* **`strategy: Recreate`.** Wolumen jest `ReadWriteOnce`, a dwa procesy Postgresa
-  na jednym katalogu danych to uszkodzona baza. Rolling próbowałby wstać z nowym
-  podem, zanim stary zejdzie.
-* **`PGDATA` w podkatalogu** (`…/data/pgdata`). Katalog główny wolumenu potrafi
-  zawierać wpisy systemu plików, a `initdb` odmawia pracy w niepustym katalogu.
-* **Wersja przypięta (`postgres:17`) i POZA image-updaterem.** Podbicie majora
-  wymaga migracji katalogu danych — nie może się zdarzyć samo, w nocy, przy okazji
-  builda aplikacji.
-* **`DATA_PROVIDER` zostaje na `excel`.** Postgres można wdrożyć i obejrzeć **bez
-  żadnego ryzyka** dla działającego wyszukiwania. Przełączenie na `sql` to osobna,
-  późniejsza decyzja — po wdrożeniu lustra.
-
----
-
-## Część 2 — co musisz zrobić Ty
-
-### Krok 0. Sprawdź, że klaster ma `local-path`
-
-```bash
-kubectl get storageclass
-```
-
-Oczekiwany wynik: linia z `local-path` i dopiskiem `(default)`. W k3s jest
-domyślnie. **Jeśli jej nie ma — zatrzymaj się tutaj** i daj znać; bez niej PVC
-zawiśnie w `Pending`.
-
-### Krok 1. Utwórz sekret `astrololo-postgres`
-
-Ta sama konwencja co `astrololo-auth`: **sekretu nie ma w repo**, bo to repo
-GitOps i cokolwiek by tu wpadło, zostałoby w historii gita na zawsze.
-
-```bash
-PGPASS="$(openssl rand -base64 24 | tr -d '/+=' | head -c 32)"
-
-kubectl -n astrololo create secret generic astrololo-postgres \
-  --from-literal=POSTGRES_PASSWORD="$PGPASS" \
-  --from-literal=SQL_URL="postgresql+psycopg://astrololo:${PGPASS}@postgres:5432/astrololo"
-
-unset PGPASS
-```
-
-Hasła **nie musisz nigdzie zapisywać ani nigdy oglądać** — używają go tylko usługi
-między sobą. Gdybyś kiedyś go potrzebował:
-
-```bash
-kubectl -n astrololo get secret astrololo-postgres \
-  -o jsonpath='{.data.POSTGRES_PASSWORD}' | base64 -d; echo
-```
-
-> **Dlaczego dwa klucze, skoro hasło jest w obu?** `POSTGRES_PASSWORD` czyta sam
-> Postgres przy inicjalizacji, `SQL_URL` czyta warstwa danych. Rozdzielone, bo to
-> dwa różne formaty i dwóch różnych odbiorców — sklejanie DSN-a w manifeście
-> wymagałoby wstawienia tam hasła.
-
-### Krok 2. Wdróż
-
-Jeśli ArgoCD pilnuje katalogu `astrololo`, wystarczy **zmergować PR** — reszta
-zrobi się sama. Ręcznie:
-
-```bash
-kubectl apply -k astrololo
-```
-
-### Krok 3. Sprawdź, że wstało
-
-```bash
-kubectl -n astrololo rollout status deploy/postgres
-kubectl -n astrololo get pvc postgres-data
-```
-
-Oczekiwane: `deployment "postgres" successfully rolled out` i PVC w stanie `Bound`.
-
-### Krok 4. Sprawdź, że rozszerzenia się założyły
-
-To jest **najważniejszy sprawdzian tego wdrożenia** — bez tych rozszerzeń cały
-sens stawiania Postgresa znika.
-
-```bash
-kubectl -n astrololo exec deploy/postgres -- \
-  psql -U astrololo -d astrololo -c "\dx"
-```
-
-Na liście muszą być **`pg_trgm`** i **`unaccent`**. Sprawdź też, że działają:
-
-```bash
-kubectl -n astrololo exec deploy/postgres -- psql -U astrololo -d astrololo -c \
-  "SELECT unaccent('różdżka')                              AS bez_ogonkow,
-          similarity(unaccent('różdżka'), 'rozdzka')       AS po_zdjeciu_ogonkow,
-          similarity('kowalski', 'kowlaski') > 0.3         AS literowka_lapana;"
-```
-
-Oczekiwane **dokładnie**:
-
-```
- bez_ogonkow | po_zdjeciu_ogonkow | literowka_lapana
--------------+--------------------+------------------
- rozdzka     |                  1 | t
-```
-
-Pierwsza kolumna pokazuje, że `unaccent` zna polskie znaki; druga, że po zdjęciu
-ogonków słowa są **identyczne** (stąd równo `1`); trzecia, że `pg_trgm` łapie
-przestawione litery. Jeśli druga kolumna nie jest równa `1`, rozszerzenia są, ale
-reguły `unaccent` nie obsługują polskich znaków — daj znać, bo to zmienia sposób
-budowania indeksów.
-
-### Krok 5. Sprawdź, że warstwa danych ma połączenie
-
-```bash
-kubectl -n astrololo rollout restart deploy/data
-kubectl -n astrololo rollout status deploy/data
-kubectl -n astrololo logs deploy/data --tail=30 | grep -i -E "sql|postgres|error" || echo "brak wzmianek — OK"
-```
-
-Na tym etapie warstwa danych **nadal czyta Excela** (`DATA_PROVIDER=excel`).
-Postgres tylko stoi i czeka. Aplikacja ma działać dokładnie jak przedtem —
-i to jest oczekiwany wynik tego wdrożenia.
-
----
-
-## Część 3 — obsługa na co dzień
-
-### Zajrzeć do bazy
-
-```bash
-kubectl -n astrololo exec -it deploy/postgres -- psql -U astrololo -d astrololo
-```
-
-Przydatne w środku: `\dt mirror.*` (tabele lustra), `\dx` (rozszerzenia),
-`\l` (bazy), `\q` (wyjście).
-
-### Podłączyć narzędzie graficzne z laptopa
-
-Baza **celowo nie jest wystawiona poza klaster**. Na czas jednej sesji:
-
-```bash
-kubectl -n astrololo port-forward deploy/postgres 5432:5432
-```
-
-i łączysz się na `localhost:5432`, użytkownik `astrololo`, baza `astrololo`,
-hasło jak w kroku 1. Po zamknięciu terminala tunel znika.
-
-### Dodanie rozszerzenia do ISTNIEJĄCEJ bazy
-
-> ⚠️ **Pułapka.** Skrypty z `/docker-entrypoint-initdb.d/` uruchamiają się
-> **wyłącznie przy pierwszej inicjalizacji**, na pustym katalogu danych. Dopisanie
-> rozszerzenia do ConfigMapy **nie zrobi nic**, jeśli baza już istnieje.
-
-```bash
-kubectl -n astrololo exec deploy/postgres -- \
-  psql -U astrololo -d astrololo -c "CREATE EXTENSION IF NOT EXISTS nazwa;"
-```
-
-### Kopia zapasowa (opcjonalna — patrz nagłówek)
-
-```bash
-kubectl -n astrololo exec deploy/postgres -- \
-  pg_dump -U astrololo -d astrololo -Fc > astrololo-$(date +%F).dump
-```
-
-Odtworzenie:
-
-```bash
-kubectl -n astrololo exec -i deploy/postgres -- \
-  pg_restore -U astrololo -d astrololo --clean --if-exists < astrololo-2026-08-06.dump
-```
-
-### Wyczyścić lustro i wczytać od nowa
-
-```bash
-kubectl -n astrololo exec deploy/postgres -- psql -U astrololo -d astrololo -c \
-  "DROP SCHEMA mirror CASCADE; CREATE SCHEMA mirror;"
-```
-
-Po tym warstwa danych odbuduje lustro z plików Excela (gdy lustro będzie już
-zaimplementowane — dziś ta komenda tylko czyści pusty schemat).
-
-### Podbicie wersji Postgresa
-
-**Nie robi się tego przez zmianę tagu w manifeście.** Major wymaga migracji
-katalogu danych. Ponieważ to lustro:
-
-1. `kubectl -n astrololo scale deploy/data --replicas=0`
-2. skasuj Deployment i **PVC** (`kubectl -n astrololo delete deploy/postgres pvc/postgres-data`)
-3. zmień tag obrazu w `postgres.yaml`, wdróż ponownie
-4. `kubectl -n astrololo scale deploy/data --replicas=1` — lustro odbuduje się z Excela
-
-To jest właśnie ta sytuacja, w której „lustro, nie źródło prawdy" oszczędza dzień
-pracy.
-
----
-
-## Co zostało sprawdzone przed oddaniem, a co nie
-
-**Sprawdzone:** `kubectl kustomize astrololo` składa komplet 21 zasobów bez błędu;
-YAML wszystkich manifestów parsuje się poprawnie; audyt odwołań do sekretów
-potwierdza, że jedyne brakujące to `astrololo-postgres` (oba klucze); DSN
-`postgresql+psycopg://…` jest poprawnie rozpoznawany przez SQLAlchemy 2.0
-z zainstalowanym `psycopg` 3.
-
-**NIE sprawdzone, bo nie było na czym:** skrypt inicjalizujący nie został
-uruchomiony przeciwko prawdziwemu Postgresowi (na maszynie, na której to
-powstawało, nie ma Dockera). Składnia jest prosta i przejrzana, ale **krok 4 jest
-tu prawdziwym testem** — jeśli coś ma nie zadziałać, to właśnie tam.
-
----
-
-## Część 4 — typowe problemy
-
-| objaw | przyczyna | co zrobić |
-|---|---|---|
-| PVC wisi w `Pending` | brak `local-path` albo brak miejsca na węźle | `kubectl get storageclass`, `kubectl describe pvc postgres-data` |
-| pod w `CrashLoopBackOff`, w logach `directory not empty` | `PGDATA` wskazuje katalog główny wolumenu | sprawdź, czy `PGDATA` to `…/data/pgdata` (jest w manifeście) |
-| pod nie startuje, `secret not found` | nie wykonany krok 1 | utwórz sekret i `kubectl -n astrololo rollout restart deploy/postgres` |
-| `\dx` nie pokazuje `pg_trgm` | baza założona przed dodaniem ConfigMapy | patrz „Dodanie rozszerzenia do istniejącej bazy" |
-| warstwa danych: `ModuleNotFoundError: psycopg` | obraz zbudowany przed dodaniem sterownika | poczekaj na build z CI albo `kubectl -n astrololo rollout restart deploy/data` po nowym obrazie |
-| `password authentication failed` | `SQL_URL` w sekrecie nie zgadza się z `POSTGRES_PASSWORD` | odtwórz sekret krokiem 1 (oba klucze naraz) i zrestartuj **oba** deploymenty |
-
-Gdy nic nie pasuje — pierwsze dwie komendy do wklejenia:
-
-```bash
-kubectl -n astrololo describe pod -l app=postgres | tail -30
-kubectl -n astrololo logs deploy/postgres --tail=50
-```
-
----
-
-## Część 5 — pełne odtworzenie ręczne, bez ArgoCD i bez repo
-
-Gdyby trzeba było postawić to od zera na czystym klastrze:
-
-```bash
-kubectl create namespace astrololo
-
-PGPASS="$(openssl rand -base64 24 | tr -d '/+=' | head -c 32)"
-kubectl -n astrololo create secret generic astrololo-postgres \
-  --from-literal=POSTGRES_PASSWORD="$PGPASS" \
-  --from-literal=SQL_URL="postgresql+psycopg://astrololo:${PGPASS}@postgres:5432/astrololo"
-unset PGPASS
-
-kubectl apply -f astrololo/postgres.yaml
-kubectl -n astrololo rollout status deploy/postgres
-kubectl -n astrololo exec deploy/postgres -- psql -U astrololo -d astrololo -c "\dx"
-```
-
-Reszta aplikacji wymaga jeszcze sekretów `astrololo-auth` i `astrololo-link` —
-patrz [README.md](README.md).

astrololo/README-stan-prezentacji.md

@@ -0,0 +1,279 @@
+# Udział na stan prezentacji — `astrololo-state`
+
+Potrzebny do kont zakładanych z ekranu „Konta" (PRE-27). **Bez niego pod
+`presentation` nie wstanie.**
+
+---
+
+## Dlaczego osobny udział, a nie podkatalog
+
+Pierwsza wersja montowała `/mnt/Tank1/astrololo` z `subPath: presentation-state`
+i pod stanął w `CreateContainerConfigError`:
+
+```
+failed to create subPath directory for volumeMount "state" of container "presentation"
+```
+
+Przyczyna była podwójna i za każdym razem ta sama: udział z bazami jest
+wyeksportowany **`ro: true` z `root_squash`** (patrz runbook DAN-25 w repo
+aplikacji). Zatem:
+
+1. kubelet nie mógł utworzyć podkatalogu — bo udział jest tylko do odczytu,
+2. a gdyby nawet mógł, aplikacja i tak nie zapisałaby tam pliku kont.
+
+**Osobny udział rozwiązuje to bez ruszania DAN-25.** Udział z bazami zostaje tylko
+do odczytu; konta dostają własne, małe miejsce. Przy okazji znika `subPath`, czyli
+znika potrzeba, żeby kubelet cokolwiek zakładał — katalog istnieje, bo jest
+korzeniem udziału.
+
+---
+
+## Krok 1 — dataset i udział na TrueNAS
+
+Po SSH na NAS (192.168.1.34). Konwencja jak w DAN-25: **nie edytujemy
+`/etc/exports` ręcznie**, tylko przez `midclt`.
+
+```bash
+# dataset
+sudo zfs create Tank1/astrololo-state
+```
+
+Jeśli `Tank1` nie jest pulą ZFS albo wolisz zwykły katalog:
+
+```bash
+sudo mkdir -p /mnt/Tank1/astrololo-state
+```
+
+### Właściciel i prawa — TU JEST NAJCZĘSTSZY BŁĄD
+
+Kontenery aplikacji działają **jako root** (`uid=0`), a NFS domyślnie stosuje
+**`root_squash`**: root z klienta NIE jest rootem na udziale — ląduje jako
+`nobody`. Świeży dataset ma prawa `drwxrwx--- root root`, czyli **nic dla
+„innych"** — i dlatego zapis odbija się o `Permission denied`, mimo że `ls`
+w podzie pokazuje `root root`.
+
+To myli, bo `ls` pokazuje właściciela KATALOGU, a nie to, kim jest dla serwera
+proces, który próbuje pisać.
+
+Do wyboru dwa rozwiązania. Oba trzeba ustawić **przy eksporcie** (niżej), tu
+tylko przygotowujemy katalog.
+
+**A. Prościej — bez zakładania użytkownika.** Katalog zostaje `root:root 770`,
+a przy eksporcie ustawiamy `mapall_user: "root"`. To wyłącza squash **dla tego
+jednego udziału**. Zasięg jest wąski: eksportowany jest wyłącznie ten katalog,
+montują go tylko trzy węzły k8s, leży w nim jeden plik. Nic nie trzeba robić —
+świeży dataset ma już właściwe prawa.
+
+**B. Czyściej — dedykowany użytkownik.** Zakładasz w UI TrueNAS
+nieuprzywilejowanego użytkownika (np. `astrololo`), a potem:
+
+```bash
+sudo chown -R astrololo:astrololo /mnt/Tank1/astrololo-state
+sudo chmod 770 /mnt/Tank1/astrololo-state
+```
+
+i przy eksporcie podstawiasz go w `mapall_user`. Efekt ten sam, bez oddawania
+roota — kosztem jednego użytkownika więcej do pamiętania.
+
+> Istniejących użytkowników sprawdzisz przez:
+> `midclt call user.query | python3 -c "import sys,json;[print(u['uid'], u['username']) for u in json.load(sys.stdin)]"`
+
+> **Czego NIE robić:** `chmod 777`. Zadziała, ale uczyni katalog zapisywalnym dla
+> każdego lokalnego użytkownika NAS-a — a leżą tam hashe haseł, więc jest to plik
+> wrażliwszy niż same bazy Excela.
+
+### Eksport NFS
+
+> **Najpierw sprawdź, czy udziału już nie ma.** `sharing.nfs.create` odmawia
+> z komunikatem `Export conflict`, jeśli ten sam katalog jest już eksportowany —
+> wtedy trzeba go **zaktualizować**, nie tworzyć.
+
+```bash
+midclt call sharing.nfs.query '[["path","=","/mnt/Tank1/astrololo-state"]]' \
+  | python3 -m json.tool
+```
+
+**Pusta lista `[]`** — udziału nie ma, twórz:
+
+```bash
+midclt call sharing.nfs.create '{
+  "path": "/mnt/Tank1/astrololo-state",
+  "comment": "astrololo — stan prezentacji (konta PRE-27)",
+  "hosts": ["192.168.1.73", "192.168.1.80", "192.168.1.81"],
+  "enabled": true,
+  "ro": false,
+  "mapall_user": "root",
+  "mapall_group": "root"
+}'
+```
+
+**Coś zwróciło** — weź `id` z wyniku i zaktualizuj (podstaw `<ID>`):
+
+```bash
+midclt call sharing.nfs.update <ID> '{
+  "hosts": ["192.168.1.73", "192.168.1.80", "192.168.1.81"],
+  "enabled": true,
+  "ro": false,
+  "mapall_user": "root",
+  "mapall_group": "root"
+}'
+```
+
+> Wybrałeś wariant B? Podstaw swojego użytkownika zamiast `root` w obu polach.
+
+| ustawienie | po co |
+|---|---|
+| `hosts` zawężone | te same trzy węzły k8s co w DAN-25 — nikt inny nie zamontuje |
+| `ro: false` | **musi być zapisywalny**, inaczej konta się nie zapiszą |
+| `mapall_user` | cały ruch z tych hostów pisze jako JEDEN użytkownik, niezależnie od UID w kontenerze — bez tego `root_squash` zamienia roota z poda na `nobody`, który nie ma praw do katalogu |
+
+> Podstaw swoje adresy węzłów, jeśli się zmieniły. Aktualne:
+> `kubectl get nodes -o wide`
+
+---
+
+### Sprawdź, co serwer FAKTYCZNIE eksportuje
+
+Konfiguracja udziału i stan eksportu to **dwie różne rzeczy**: zapisana
+konfiguracja nie znaczy, że usługa ją przeładowała. To jest prawda:
+
+```bash
+sudo exportfs -v | grep -A1 astrololo
+```
+
+Muszą być **dwa** wpisy: `/mnt/Tank1/astrololo` (z `ro`) oraz
+`/mnt/Tank1/astrololo-state` (z `rw`), oba z listą trzech węzłów.
+
+Jeśli `astrololo-state` **nie ma na liście**, mimo że `sharing.nfs.query` go
+pokazuje — usługa nie przeładowała eksportów:
+
+```bash
+midclt call service.restart nfs
+sudo exportfs -v | grep astrololo-state
+```
+
+---
+
+## Krok 2 — sprawdź z węzła, ZANIM wdrożysz
+
+To jest ten test, którego zabrakło za pierwszym razem:
+
+```bash
+ssh 192.168.1.73 'sudo mount -t nfs 192.168.1.34:/mnt/Tank1/astrololo-state /mnt/test \
+  && sudo touch /mnt/test/proba && echo "ZAPIS DZIAŁA" \
+  && sudo rm /mnt/test/proba; sudo umount /mnt/test'
+```
+
+Musi wypisać **`ZAPIS DZIAŁA`**.
+
+| co widzisz | co to znaczy |
+|---|---|
+| `Permission denied` przy `touch` | montowanie działa, brakuje praw — wróć do właściciela katalogu i `mapall_user` |
+| `access denied by server while mounting` | serwer nie wpuszcza w ogóle: sprawdź `exportfs -v` (czy eksport istnieje i przeładowany), `enabled: true` w udziale oraz czy adres węzła jest na liście `hosts` |
+| `No such file or directory` | katalog `/mnt/Tank1/astrololo-state` nie istnieje na NAS-ie |
+| montuje się tylko z `-o vers=3` | negocjacja wersji: dopisz `mountOptions` w manifeście albo włącz NFSv4 w `midclt call nfs.config` |
+
+Adresy węzłów sprawdzisz przez `kubectl get nodes -o wide` — jeśli któryś się
+zmienił od czasu DAN-25, lista `hosts` jest nieaktualna i to wystarczy, żeby
+serwer odmówił.
+
+---
+
+## Krok 3 — wdróż i sprawdź
+
+```bash
+kubectl apply -k astrololo
+kubectl -n astrololo rollout status deploy/presentation
+```
+
+Sprawdź, że aplikacja faktycznie umie tam zapisać — załóż konto testowe
+na ekranie „Konta", a potem:
+
+```bash
+kubectl -n astrololo exec deploy/presentation -- ls -l /app/state/
+```
+
+Oczekiwane: plik `accounts.json`.
+
+---
+
+## Jeśli mimo wszystko `Permission denied`
+
+Trzy komendy, w tej kolejności:
+
+```bash
+kubectl -n astrololo exec deploy/presentation -- sh -c 'id; ls -ld /app/state; touch /app/state/proba && echo ZAPIS-OK || echo ZAPIS-NIE'
+```
+
+```bash
+midclt call sharing.nfs.query '[["path","=","/mnt/Tank1/astrololo-state"]]' \
+  | python3 -c "import sys,json;[print('ro:', s['ro'], '| mapall:', s.get('mapall_user'), '| hosts:', s['hosts']) for s in json.load(sys.stdin)]"
+```
+
+```bash
+sudo ls -ld /mnt/Tank1/astrololo-state
+```
+
+Zestaw, który DZIAŁA: kontener jako `uid=0(root)`, udział z `ro: false`
+i `mapall: root`, katalog `drwxrwx--- root root`.
+
+### ⚠️ Po zmianie eksportu `rollout restart` NIE WYSTARCZA
+
+To kosztowało najwięcej czasu przy pierwszym wdrożeniu, więc zapisane wprost.
+
+**Objaw:** eksport poprawiony, `service.restart nfs` wykonany, pod zrestartowany —
+a zapis z poda nadal odbija się o `Permission denied`. Przy czym **ręczne
+zamontowanie tego samego eksportu z tego samego węzła działa** i pozwala pisać.
+
+**Co z tym zrobić:** doprowadzić do stanu, w którym ŻADEN pod nie trzyma tego
+montowania.
+
+```bash
+kubectl -n astrololo scale deploy/presentation --replicas=0
+kubectl -n astrololo wait --for=delete pod -l app=presentation --timeout=90s
+kubectl -n astrololo scale deploy/presentation --replicas=1
+kubectl -n astrololo rollout status deploy/presentation
+```
+
+`rollout restart` tego nie osiąga, bo stary i nowy pod na chwilę WSPÓŁISTNIEJĄ —
+w logu widać `1 old replicas are pending termination`. Montowanie ani na moment
+nie zostaje bez użytkownika. (W ArgoCD ten sam skutek daje `force delete` poda.)
+
+**Dlaczego (hipoteza, nie potwierdzona u źródła):** jądro współdzieli strukturę
+montowania NFS między montowania tego samego eksportu na węźle, razem z cache
+odpowiedzi ACCESS. Nowy pod podpina się do żywego montowania i dziedziczy
+odpowiedź sprzed zmiany eksportu.
+
+**Test, który rozstrzyga, czy winny jest serwer czy klient** — montaż ręczny
+z węzła, z pominięciem Kubernetesa:
+
+```bash
+ssh <węzeł> 'sudo mkdir -p /mnt/t && sudo mount -t nfs 192.168.1.34:/mnt/Tank1/astrololo-state /mnt/t \
+  && sudo touch /mnt/t/proba && echo SERWER-OK || echo SERWER-NIE; sudo umount /mnt/t'
+```
+
+`SERWER-OK` przy jednoczesnym `Permission denied` w podzie znaczy, że konfiguracja
+NAS-a jest dobra i **nie ma czego na nim poprawiać** — problem jest po stronie
+klienta.
+
+Osobno pamiętaj: sama zmiana konfiguracji udziału nie przeładowuje eksportów.
+Po każdej zmianie `midclt call service.restart nfs`.
+
+---
+
+## Odkręcenie
+
+```bash
+# ID udziału
+midclt call sharing.nfs.query | python3 -c "import sys,json;[print(s['id'], s.get('path')) for s in json.load(sys.stdin)]"
+midclt call sharing.nfs.delete <ID>
+```
+
+---
+
+## Uwaga na przyszłość: DAN-27 uderzy w tę samą ścianę
+
+Zarządzanie plikami baz (wgrywanie, archiwizacja, kasowanie) wymaga zapisu do
+**udziału z bazami** — a ten jest `ro: true`. Ten runbook tego **nie rozwiązuje**
+i celowo nie rusza DAN-25: to osobna decyzja, bo oznacza rezygnację z gwarancji,
+że baz nie da się zmienić przez NFS. Patrz PR `feat/pliki-zapis`.

astrololo/README.md

@@ -23,14 +23,15 @@ Ten plik **celowo nie jest w `kustomization.yaml`**: resource stoi w ns `argocd`
 (poza namespace docelowym aplikacji), a to konfiguracja kontrolera, który wdraża tę
 aplikację — nakładamy go ręcznie, w repo trzymamy dla odtwarzalności i historii.
 
-## Postgres — lustro baz w SQL (DAN-28)
+## ⚠️ Udział `astrololo-state` — wymagany przez konta (PRE-27)
 
-Osobny runbook: **[README-postgres.md](README-postgres.md)** — co zrobiono w repo,
-co musisz zrobić ręcznie (sekret `astrololo-postgres`), jak sprawdzić rozszerzenia
-`pg_trgm`/`unaccent` i jak odtworzyć całość bez ArgoCD.
+Pod `presentation` **nie wstanie bez niego** (`CreateContainerConfigError:
+failed to create subPath directory`). Osobny runbook:
+**[README-stan-prezentacji.md](README-stan-prezentacji.md)**.
 
-Postgres trzyma LUSTRO plików Excela, nie źródło prawdy — jego utrata nie jest
-utratą danych, więc kopie zapasowe są opcjonalne.
+Krótko: udział z bazami jest wyeksportowany `ro` (DAN-25), więc konta nie mogą tam
+mieszkać — dostają własny, mały udział `/mnt/Tank1/astrololo-state`, zapisywalny,
+zawężony do tych samych węzłów.
 
 ## ⚠️ Sekret `astrololo-auth` — utwórz PRZED wdrożeniem
 

astrololo/data.yaml

@@ -44,16 +44,6 @@ spec:
             # zdążyłby wypuścić zapytanie jawnym tekstem, zanim dostanie odmowę.
             - name: LINK_ENCRYPTION_REQUIRED
               value: "true"
-            # Lustro baz w SQL (DAN-28). DSN w SEKRECIE, bo niesie hasło —
-            # w manifeście zostałoby w historii gita na zawsze.
-            #
-            # Sam adres nie przełącza jeszcze warstwy na SQL: o tym decyduje
-            # DATA_PROVIDER, które celowo zostaje na `excel`, dopóki lustro nie
-            # jest zaimplementowane i sprawdzone. Dzięki temu Postgres można
-            # wdrożyć i obejrzeć BEZ ryzyka dla działającego wyszukiwania.
-            - name: SQL_URL
-              valueFrom:
-                secretKeyRef: { name: astrololo-postgres, key: SQL_URL }
           volumeMounts:
             - name: cache
               mountPath: /app/.cache

astrololo/kustomization.yaml

@@ -2,7 +2,6 @@ apiVersion: kustomize.config.k8s.io/v1beta1
 kind: Kustomization
 resources:
   - namespace.yaml
-  - postgres.yaml # lustro baz Excela w SQL (DAN-28) — sekret astrololo-postgres POZA repo
   - data.yaml
   - logic.yaml
   - presentation.yaml
@@ -17,4 +16,4 @@ images:
   - name: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-render
     newTag: aec3f843
   - name: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-presentation
-    newTag: baf4e0e3
+    newTag: a8339659

astrololo/postgres.yaml

@@ -1,150 +0,0 @@
-# Postgres — lustro baz Excela w SQL (DAN-28).
-#
-# DLACZEGO POSTGRES, A NIE SQLITE. Nie ze względu na skalę: dzisiejszy zbiór to
-# ~54 tys. wierszy, przy których SQLite bywa szybszy. Powodem jest WYSZUKIWANIE
-# w nieznormalizowanym, polskim tekście — `pg_trgm` (dopasowanie rozmyte, literówki)
-# i `unaccent` (ogonki) nie mają w SQLite taniego zamiennika, a to jest główna
-# funkcja programu, nie dodatek. Drugi powód: `pg_advisory_lock` sprawia, że model
-# sesji z atomowym commitem przestaje zakładać „jedna replika na zawsze".
-#
-# TO LUSTRO, NIE ŹRÓDŁO PRAWDY. Źródłem są pliki Excela na NFS. Utrata tej bazy
-# NIE JEST utratą danych — odbudowuje się z plików. Dlatego kopie zapasowe są tu
-# OPCJONALNE, a wolumen może stać na local-path.
----
-apiVersion: v1
-kind: PersistentVolumeClaim
-metadata:
-  name: postgres-data
-  namespace: astrololo
-spec:
-  accessModes: [ReadWriteOnce]
-  # local-path (domyślny provisioner k3s), NIE NFS. Postgres zakłada semantykę
-  # blokad i fsync, której NFS nie gwarantuje — to klasyczne źródło uszkodzenia
-  # bazy przy nagłym restarcie. Ceną jest przywiązanie do węzła; przy luście
-  # odtwarzalnym z Excela to akceptowalne.
-  storageClassName: local-path
-  resources:
-    requests:
-      storage: 5Gi
----
-apiVersion: v1
-kind: ConfigMap
-metadata:
-  name: postgres-init
-  namespace: astrololo
-data:
-  # UWAGA: skrypty z /docker-entrypoint-initdb.d/ uruchamiają się WYŁĄCZNIE przy
-  # pierwszej inicjalizacji, na pustym katalogu danych. Dopisanie tu rozszerzenia
-  # PO utworzeniu bazy nic nie zrobi — trzeba je wtedy założyć ręcznie (patrz
-  # README-postgres.md, sekcja „Dodanie rozszerzenia do istniejącej bazy").
-  01-extensions.sql: |
-    -- Dopasowanie rozmyte: similarity(), operator %, indeksy GIN po trigramach.
-    -- To jest powód, dla którego stoi tu Postgres, a nie SQLite.
-    CREATE EXTENSION IF NOT EXISTS pg_trgm;
-    -- Zdejmowanie ogonków: „różdżka" ma się znaleźć na „rozdzka".
-    CREATE EXTENSION IF NOT EXISTS unaccent;
-
-    -- Schemat na lustro. Osobny, żeby purge i odbudowa nie musiały ruszać
-    -- niczego w `public` i żeby `DROP SCHEMA mirror CASCADE` był bezpiecznym
-    -- „wyczyść wszystko i wczytaj od nowa".
-    CREATE SCHEMA IF NOT EXISTS mirror;
-
-    -- Rejestr luster: co, z jakiego pliku, o jakim skrócie i kiedy wczytane.
-    -- Zgodność pliku z tabelą poznajemy po sha256 — nazwa pliku nie wystarcza,
-    -- bo treść potrafi się zmienić bez zmiany nazwy.
-    CREATE TABLE IF NOT EXISTS mirror.registry (
-      table_name   text PRIMARY KEY,
-      source_path  text NOT NULL UNIQUE,
-      sha256       text NOT NULL,
-      row_count    integer NOT NULL DEFAULT 0,
-      loaded_at    timestamptz NOT NULL DEFAULT now(),
-      active       boolean NOT NULL DEFAULT false
-    );
-    CREATE INDEX IF NOT EXISTS registry_active_idx ON mirror.registry (active);
----
-apiVersion: apps/v1
-kind: Deployment
-metadata:
-  name: postgres
-  namespace: astrololo
-spec:
-  replicas: 1
-  # Recreate, NIE RollingUpdate: wolumen jest ReadWriteOnce, a dwa procesy
-  # Postgresa na jednym katalogu danych to uszkodzona baza. Rolling próbowałby
-  # wstać z nowym podem, zanim stary zejdzie.
-  strategy:
-    type: Recreate
-  selector:
-    matchLabels: { app: postgres }
-  template:
-    metadata:
-      labels: { app: postgres }
-    spec:
-      containers:
-        - name: postgres
-          # Wersja PRZYPIĘTA i celowo poza image-updaterem: podbicie majora
-          # Postgresa wymaga migracji katalogu danych, więc nie może się zdarzyć
-          # samo, w nocy, przy okazji builda aplikacji.
-          image: postgres:17
-          ports: [{ containerPort: 5432, name: postgres }]
-          env:
-            - name: POSTGRES_DB
-              value: astrololo
-            - name: POSTGRES_USER
-              value: astrololo
-            - name: POSTGRES_PASSWORD
-              valueFrom:
-                secretKeyRef: { name: astrololo-postgres, key: POSTGRES_PASSWORD }
-            # PGDATA w PODKATALOGU montowanego wolumenu. Katalog główny wolumenu
-            # potrafi zawierać wpisy systemu plików (np. lost+found), a initdb
-            # odmawia inicjalizacji w niepustym katalogu.
-            - name: PGDATA
-              value: /var/lib/postgresql/data/pgdata
-            # C.UTF-8 zamiast pl_PL.UTF-8: dopasowanie tekstu robimy przez
-            # unaccent i pg_trgm, nie przez collation, a locale pl_PL wymagałoby
-            # obrazu z wygenerowanymi lokalizacjami. Gdyby kiedyś potrzebne było
-            # polskie SORTOWANIE, dokłada się collation ICU na konkretnej kolumnie.
-            - name: POSTGRES_INITDB_ARGS
-              value: "--encoding=UTF8 --locale=C.UTF-8"
-          volumeMounts:
-            - name: data
-              mountPath: /var/lib/postgresql/data
-            - name: init
-              mountPath: /docker-entrypoint-initdb.d
-              readOnly: true
-          # pg_isready, nie zwykły TCP: gniazdo słucha, zanim baza przyjmuje
-          # zapytania, więc sonda po porcie przepuściłaby ruch za wcześnie.
-          readinessProbe:
-            exec:
-              command: ["pg_isready", "-U", "astrololo", "-d", "astrololo", "-q"]
-            initialDelaySeconds: 5
-            periodSeconds: 5
-          livenessProbe:
-            exec:
-              command: ["pg_isready", "-U", "astrololo", "-d", "astrololo", "-q"]
-            initialDelaySeconds: 30
-            periodSeconds: 20
-            failureThreshold: 6
-          resources:
-            requests: { cpu: "100m", memory: "256Mi" }
-            limits:   { cpu: "1000m", memory: "1Gi" }
-      volumes:
-        - name: data
-          persistentVolumeClaim:
-            claimName: postgres-data
-        - name: init
-          configMap:
-            name: postgres-init
----
-apiVersion: v1
-kind: Service
-metadata:
-  name: postgres
-  namespace: astrololo
-spec:
-  # ClusterIP i tylko ClusterIP. Baza nie ma żadnego powodu być widoczna poza
-  # klastrem; dostęp z zewnątrz robi się przez `kubectl port-forward` na czas
-  # jednej sesji (patrz README-postgres.md).
-  type: ClusterIP
-  selector: { app: postgres }
-  ports: [{ port: 5432, targetPort: 5432 }]

astrololo/presentation.yaml

@@ -66,12 +66,20 @@ spec:
             - name: ACCOUNTS_FILE
               value: "/app/state/accounts.json"
           volumeMounts:
-            # subPath, NIE cały udział: prezentacja dostaje wyłącznie własny
-            # podkatalog i nie widzi baz interpretacyjnych. Zamontowanie tu całego
-            # /mnt/Tank1/astrololo obeszłoby bokiem zamknięcie dostępu z DAN-25.
+            # OSOBNY UDZIAŁ, nie podkatalog udziału z bazami. Pierwsza wersja
+            # montowała /mnt/Tank1/astrololo z subPath — i nie wstała:
+            # „failed to create subPath directory”. Powód był podwójny i oba razy
+            # ten sam brak: udział z bazami jest wyeksportowany `ro: true`
+            # z `root_squash` (DAN-25), więc (1) kubelet nie mógł utworzyć
+            # podkatalogu, a (2) gdyby nawet mógł, aplikacja i tak nie zapisałaby
+            # tam pliku kont.
+            #
+            # Osobny udział rozwiązuje to bez naruszania DAN-25: udział z bazami
+            # ZOSTAJE tylko do odczytu, a konta mają własne, małe miejsce.
+            # Przy okazji znika subPath, czyli znika potrzeba, żeby kubelet
+            # cokolwiek zakładał — katalog istnieje, bo jest korzeniem udziału.
             - name: state
               mountPath: /app/state
-              subPath: presentation-state
           resources:
             requests: { cpu: "100m", memory: "128Mi" }
             limits:   { cpu: "300m", memory: "256Mi" }
@@ -79,7 +87,9 @@ spec:
         - name: state
           nfs:
             server: 192.168.1.34
-            path: /mnt/Tank1/astrololo
+            # Udział WYŁĄCZNIE na stan prezentacji (konta z PRE-27). Wymaga
+            # utworzenia na TrueNAS — patrz README-stan-prezentacji.md.
+            path: /mnt/Tank1/astrololo-state
 ---
 apiVersion: v1
 kind: Service