docs(węzły): klient NFS jako jawny wymóg wdrożenia

Pody przestały wstawać z komunikatem „bad option ... you might need
a /sbin/mount.<type> helper program". To NIE jest problem z udziałem ani
z uprawnieniami — serwer w ogóle nie został zapytany; jądro nie znalazło programu
pomocniczego, bo na węźle brakowało nfs-common.

Wymogu klienta NFS nie było w żadnym runbooku, choć wszystkie trzy warstwy
montują udziały z NAS-a. Luka była uśpiona: wszystko stało na jednym węźle, który
klienta miał, więc braku na pozostałych nie było jak zauważyć. Ujawniło się
dopiero, gdy zejście do zera replik — przy zupełnie innej naprawie —
przeplanowało pody gdzie indziej.

Dopisana tabela odróżniająca trzy komunikaty, które łatwo pomylić, bo wszystkie
kończą się niewstającym podem: brak klienta na węźle, odmowa serwera i brak praw
do zapisu. Każdy ma inną przyczynę i inne miejsce naprawy.

Co-Authored-By: Claude Opus 5 <noreply@anthropic.com>

astrololo/README-pliki.md

@@ -0,0 +1,133 @@
+# Zarządzanie plikami baz — otwarcie udziału na zapis (DAN-27)
+
+Ekran „Pliki" pozwala wgrywać bazy, archiwizować je i (dla administratora)
+kasować, a stan użycia jest **klikany**, więc musi być trwały. Wymaga to zapisu
+do udziału z bazami — a ten jest dziś wyeksportowany tylko do odczytu.
+
+---
+
+## Co świadomie tracimy
+
+DAN-25 dawał gwarancję, że **baz nie da się zmienić przez NFS**. DAN-27 tę
+gwarancję z definicji znosi — nie da się mieć obu naraz.
+
+**Co zostaje:**
+
+| zabezpieczenie | działa nadal |
+|---|---|
+| eksport zawężony do trzech węzłów k8s | ✅ |
+| token międzywarstwowy | ✅ |
+| szyfrowane łącze prezentacja ↔ logika ↔ dane | ✅ |
+| kasowanie plików wyłącznie z konta administracyjnego (PRE-27) | ✅ |
+| dziennik audytowy (kto, kiedy, co) | ✅ |
+
+Ryzyko, które przybywa: **przejęcie warstwy danych pozwala teraz nie tylko
+odczytać bazy, ale i je zmienić.**
+
+---
+
+## Krok 1 — otwórz udział na zapis
+
+```bash
+midclt call sharing.nfs.query '[["path","=","/mnt/Tank1/astrololo"]]' \
+  | python3 -c "import sys,json;[print(s['id'], '| ro:', s['ro'], '| mapall:', s.get('mapall_user')) for s in json.load(sys.stdin)]"
+```
+
+Weź `id` i podstaw za `<ID>`:
+
+```bash
+midclt call sharing.nfs.update <ID> '{"ro": false, "mapall_user": "root", "mapall_group": "root"}'
+```
+
+> **Dlaczego `mapall_user`, skoro katalog ma `drwxrwxrwx`?** Samo `ro: false`
+> wystarczyłoby do zapisu — zmapowany `nobody` mieści się w prawach „innych".
+> Ale nowe pliki należałyby wtedy do `nobody`, a istniejące bazy do `root`.
+> Mieszana własność zemści się przy pierwszym zaostrzeniu praw. `mapall_user:
+> root` daje spójność i jest tym samym ustawieniem, co na udziale `astrololo-state`.
+
+```bash
+midclt call service.restart nfs
+```
+
+Sprawdź, że zmiana **faktycznie trafiła do jądra** — sama konfiguracja to za mało:
+
+```bash
+sudo exportfs -v | grep -A1 "Tank1/astrololo "
+```
+
+Przy `/mnt/Tank1/astrololo` musi być `rw`, nie `ro`.
+
+---
+
+## Krok 2 — zmerguj oba PR-y
+
+* aplikacja: `feat/zarzadzanie-plikami`
+* deploy: `feat/pliki-zapis` (zdejmuje `readOnly` z montowania w podzie)
+
+Bez tego drugiego pod nadal montuje udział tylko do odczytu, choćby serwer
+pozwalał pisać.
+
+---
+
+## Krok 3 — przeładuj warstwę danych PRZEZ ZERO REPLIK
+
+> ⚠️ **`rollout restart` NIE WYSTARCZY.** Stary i nowy pod na chwilę
+> współistnieją, więc montowanie NFS ani na moment nie zostaje bez użytkownika
+> i nowy pod dziedziczy uprawnienia sprzed zmiany eksportu. To kosztowało
+> najwięcej czasu przy udziale `astrololo-state` — patrz
+> [README-stan-prezentacji.md](README-stan-prezentacji.md).
+
+```bash
+kubectl -n astrololo scale deploy/data --replicas=0
+kubectl -n astrololo wait --for=delete pod -l app=data --timeout=90s
+kubectl -n astrololo scale deploy/data --replicas=1
+kubectl -n astrololo rollout status deploy/data
+```
+
+---
+
+## Krok 4 — sprawdź, w tej kolejności
+
+**Czy warstwa danych może pisać:**
+
+```bash
+kubectl -n astrololo exec deploy/data -- sh -c 'touch /app/data_files/proba && echo ZAPIS-OK && rm /app/data_files/proba'
+```
+
+**Czy powstał plik stanu i czy bazy zostały przyjęte jako aktywne:**
+
+```bash
+kubectl -n astrololo exec deploy/data -- sh -c 'cat /app/data_files/.files-state.json' | head -20
+```
+
+Oczekiwane: każda baza ze `"status": "active"`. Przy pierwszym uruchomieniu bazy
+zastane na udziale są przyjmowane automatycznie — **bez tego wyszukiwanie
+przestałoby cokolwiek znajdować**, bo plik bez wpisu w rejestrze nie bierze
+udziału w wynikach.
+
+**Czy wyszukiwanie NADAL DZIAŁA** — to jest najważniejszy sprawdzian tego
+wdrożenia, bo właśnie tu zmiana mogłaby przejść niezauważona:
+
+```bash
+kubectl -n astrololo logs deploy/data --tail=20
+```
+
+a potem w przeglądarce: zakładka **Sygnifikatory**, dowolne wyszukanie. Musi
+zwracać wyniki jak przedtem. Jeśli nagle nic nie znajduje — zajrzyj do
+`.files-state.json` z komendy wyżej.
+
+**Czy ekran „Pliki" działa:** zakładka **Pliki**, lista baz, przełącznik przy
+każdej. Wgraj testowy plik, zarchiwizuj go, skasuj.
+
+---
+
+## Odkręcenie
+
+```bash
+midclt call sharing.nfs.update <ID> '{"ro": true, "mapall_user": null, "mapall_group": null}'
+midclt call service.restart nfs
+```
+
+plus cofnięcie deploy `feat/pliki-zapis`. Ekran „Pliki" zostanie, ale wgrywanie
+i kasowanie przestaną działać — a stan użycia przestanie się zapisywać, więc bazy
+będą przyjmowane od nowa przy każdym starcie (czyli wszystkie aktywne).

astrololo/README.md

@@ -23,24 +23,54 @@ Ten plik **celowo nie jest w `kustomization.yaml`**: resource stoi w ns `argocd`
 (poza namespace docelowym aplikacji), a to konfiguracja kontrolera, który wdraża tę
 aplikację — nakładamy go ręcznie, w repo trzymamy dla odtwarzalności i historii.
 
-## Postgres — lustro baz w SQL (DAN-28)
+## Pliki baz — udział otwarty na zapis (DAN-27)
 
-Osobny runbook: **[README-postgres.md](README-postgres.md)** — co zrobiono w repo,
+Runbook: **[README-pliki.md](README-pliki.md)**. Ekran „Pliki" wymaga zapisu do
-co musisz zrobić ręcznie (sekret `astrololo-postgres`), jak sprawdzić rozszerzenia
+udziału z bazami, więc znosi gwarancję z DAN-25, że baz nie da się zmienić przez
-`pg_trgm`/`unaccent` i jak odtworzyć całość bez ArgoCD.
+NFS. Co zostaje z zabezpieczeń i jak to wdrożyć — w runbooku.
 
-Postgres trzyma LUSTRO plików Excela, nie źródło prawdy — jego utrata nie jest
+## ⚠️ Wymóg węzłów: klient NFS
-utratą danych, więc kopie zapasowe są opcjonalne.
 
-## ⚠️ Udział `astrololo-state` — wymagany przez konta (PRE-27)
+Wszystkie warstwy montują udziały z NAS-a, więc **każdy węzeł, na którym może
+wylądować pod, musi mieć klienta NFS**. Bez niego kubelet nie zamontuje wolumenu:
 
-Pod `presentation` **nie wstanie bez niego** (`CreateContainerConfigError:
+```
-failed to create subPath directory`). Osobny runbook:
+mount: ... bad option; for several filesystems (e.g. nfs, cifs) you might need
-**[README-stan-prezentacji.md](README-stan-prezentacji.md)**.
+a /sbin/mount.<type> helper program
+```
 
-Krótko: udział z bazami jest wyeksportowany `ro` (DAN-25), więc konta nie mogą tam
+Ten komunikat **nie oznacza problemu z udziałem ani z uprawnieniami** — serwer
-mieszkać — dostają własny, mały udział `/mnt/Tank1/astrololo-state`, zapisywalny,
+w ogóle nie został zapytany. Jądro nie znalazło programu pomocniczego
-zawężony do tych samych węzłów.
+`/sbin/mount.nfs`.
+
+### Sprawdzenie
+
+```bash
+for N in 192.168.1.73 192.168.1.80 192.168.1.81; do
+  printf "%-15s " "$N"
+  ssh hammer@$N 'test -x /sbin/mount.nfs && echo MA-KLIENTA || echo BRAK-KLIENTA'
+done
+```
+
+### Instalacja
+
+```bash
+ssh hammer@<węzeł> 'sudo apt-get update && sudo apt-get install -y nfs-common'
+```
+
+> **Na WSZYSTKICH węzłach, nie tylko na tym, gdzie pod stoi teraz.** Braku na
+> pozostałych nie widać, dopóki scheduler tam czegoś nie przeniesie — a wtedy
+> awaria wygląda na nagłą, choć przyczyna leżała od dawna. Dokładnie tak wyszło
+> za pierwszym razem: pody działały miesiącami na jednym węźle, aż zejście do
+> zera replik przy innej naprawie przeplanowało je gdzie indziej.
+
+### Skąd wiadomo, że to TO
+
+| komunikat | co znaczy |
+|---|---|
+| `bad option ... mount.<type> helper program` | **brak `nfs-common` na węźle** — serwer niepytany |
+| `access denied by server while mounting` | serwer odmawia: eksport nieprzeładowany, węzła nie ma na liście `hosts`, albo udział wyłączony |
+| `Permission denied` przy zapisie | montowanie działa, brakuje praw — patrz `mapall_user` i właściciel katalogu |
 
 ## ⚠️ Sekret `astrololo-auth` — utwórz PRZED wdrożeniem
 

astrololo/kustomization.yaml

@@ -11,10 +11,10 @@ resources:
   - ingress.yaml # wejście po https + przekierowanie z http
 images:
   - name: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-data
-    newTag: baf4e0e3
+    newTag: 71bb3b9c
   - name: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-logic
-    newTag: baf4e0e3
+    newTag: 71bb3b9c
   - name: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-render
     newTag: latest
   - name: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-presentation
-    newTag: a8339659
+    newTag: 71bb3b9c

conjurer/kustomization.yaml

@@ -8,9 +8,9 @@ resources:
   - deploy-bot-backup.yaml
 images:
   - name: gitea.czernobog.pl/gitea/conjurer-librarian
-    newTag: ae1bd677
+    newTag: d0c7ab61
   - name: gitea.czernobog.pl/gitea/conjurer-bot
-    newTag: fbd1ec9f
+    newTag: d0c7ab61
   # Production bot channel - only bumped when a [deploy]-tagged build appears.
   # Bootstrapped to fbd1ec9f: that's the image the first [deploy] build (merge
   # of conjurer#20) promoted to conjurer-bot-deploy. From here the image-updater