feat(prezentacja): wolumen na konta zakładane z aplikacji (PRE-27)

Ekran „Konta" zapisuje konta do pliku, więc prezentacja potrzebuje trwałego miejsca — inaczej wszystkie konta znikałyby przy restarcie poda. subPath, NIE cały udział: prezentacja dostaje wyłącznie własny podkatalog `presentation-state` i nie widzi baz interpretacyjnych. Zamontowanie tu całego /mnt/Tank1/astrololo dałoby jej wgląd w bazy i obeszłoby bokiem zamknięcie dostępu z DAN-25. Konto administracyjne zostaje w APP_USER/APP_PASSWORD z sekretu — celowo poza plikiem, żeby nie dało się go skasować ani ograniczyć z aplikacji. Co-Authored-By: Claude Opus 5 <noreply@anthropic.com>
2026-08-06 21:45:24 +02:00
8 changed files with 9 additions and 747 deletions
@@ -1,133 +0,0 @@
 # Zarządzanie plikami baz — otwarcie udziału na zapis (DAN-27)
 Ekran „Pliki" pozwala wgrywać bazy, archiwizować je i (dla administratora)
 kasować, a stan użycia jest **klikany**, więc musi być trwały. Wymaga to zapisu
 do udziału z bazami — a ten jest dziś wyeksportowany tylko do odczytu.
 ---
 ## Co świadomie tracimy
 DAN-25 dawał gwarancję, że **baz nie da się zmienić przez NFS**. DAN-27 tę
 gwarancję z definicji znosi — nie da się mieć obu naraz.
 **Co zostaje:**
 | zabezpieczenie | działa nadal |
 |---|---|
 | eksport zawężony do trzech węzłów k8s | ✅ |
 | token międzywarstwowy | ✅ |
 | szyfrowane łącze prezentacja ↔ logika ↔ dane | ✅ |
 | kasowanie plików wyłącznie z konta administracyjnego (PRE-27) | ✅ |
 | dziennik audytowy (kto, kiedy, co) | ✅ |
 Ryzyko, które przybywa: **przejęcie warstwy danych pozwala teraz nie tylko
 odczytać bazy, ale i je zmienić.**
 ---
 ## Krok 1 — otwórz udział na zapis
 ```bash
 midclt call sharing.nfs.query '[["path","=","/mnt/Tank1/astrololo"]]' \
  | python3 -c "import sys,json;[print(s['id'], '| ro:', s['ro'], '| mapall:', s.get('mapall_user')) for s in json.load(sys.stdin)]"
 ```
 Weź `id` i podstaw za `<ID>`:
 ```bash
 midclt call sharing.nfs.update <ID> '{"ro": false, "mapall_user": "root", "mapall_group": "root"}'
 ```
 > **Dlaczego `mapall_user`, skoro katalog ma `drwxrwxrwx`?** Samo `ro: false`
 > wystarczyłoby do zapisu — zmapowany `nobody` mieści się w prawach „innych".
 > Ale nowe pliki należałyby wtedy do `nobody`, a istniejące bazy do `root`.
 > Mieszana własność zemści się przy pierwszym zaostrzeniu praw. `mapall_user:
 > root` daje spójność i jest tym samym ustawieniem, co na udziale `astrololo-state`.
 ```bash
 midclt call service.restart nfs
 ```
 Sprawdź, że zmiana **faktycznie trafiła do jądra** — sama konfiguracja to za mało:
 ```bash
 sudo exportfs -v | grep -A1 "Tank1/astrololo "
 ```
 Przy `/mnt/Tank1/astrololo` musi być `rw`, nie `ro`.
 ---
 ## Krok 2 — zmerguj oba PR-y
 * aplikacja: `feat/zarzadzanie-plikami`
 * deploy: `feat/pliki-zapis` (zdejmuje `readOnly` z montowania w podzie)
 Bez tego drugiego pod nadal montuje udział tylko do odczytu, choćby serwer
 pozwalał pisać.
 ---
 ## Krok 3 — przeładuj warstwę danych PRZEZ ZERO REPLIK
 > ⚠️ **`rollout restart` NIE WYSTARCZY.** Stary i nowy pod na chwilę
 > współistnieją, więc montowanie NFS ani na moment nie zostaje bez użytkownika
 > i nowy pod dziedziczy uprawnienia sprzed zmiany eksportu. To kosztowało
 > najwięcej czasu przy udziale `astrololo-state` — patrz
 > [README-stan-prezentacji.md](README-stan-prezentacji.md).
 ```bash
 kubectl -n astrololo scale deploy/data --replicas=0
 kubectl -n astrololo wait --for=delete pod -l app=data --timeout=90s
 kubectl -n astrololo scale deploy/data --replicas=1
 kubectl -n astrololo rollout status deploy/data
 ```
 ---
 ## Krok 4 — sprawdź, w tej kolejności
 **Czy warstwa danych może pisać:**
 ```bash
 kubectl -n astrololo exec deploy/data -- sh -c 'touch /app/data_files/proba && echo ZAPIS-OK && rm /app/data_files/proba'
 ```
 **Czy powstał plik stanu i czy bazy zostały przyjęte jako aktywne:**
 ```bash
 kubectl -n astrololo exec deploy/data -- sh -c 'cat /app/data_files/.files-state.json' | head -20
 ```
 Oczekiwane: każda baza ze `"status": "active"`. Przy pierwszym uruchomieniu bazy
 zastane na udziale są przyjmowane automatycznie — **bez tego wyszukiwanie
 przestałoby cokolwiek znajdować**, bo plik bez wpisu w rejestrze nie bierze
 udziału w wynikach.
 **Czy wyszukiwanie NADAL DZIAŁA** — to jest najważniejszy sprawdzian tego
 wdrożenia, bo właśnie tu zmiana mogłaby przejść niezauważona:
 ```bash
 kubectl -n astrololo logs deploy/data --tail=20
 ```
 a potem w przeglądarce: zakładka **Sygnifikatory**, dowolne wyszukanie. Musi
 zwracać wyniki jak przedtem. Jeśli nagle nic nie znajduje — zajrzyj do
 `.files-state.json` z komendy wyżej.
 **Czy ekran „Pliki" działa:** zakładka **Pliki**, lista baz, przełącznik przy
 każdej. Wgraj testowy plik, zarchiwizuj go, skasuj.
 ---
 ## Odkręcenie
 ```bash
 midclt call sharing.nfs.update <ID> '{"ro": true, "mapall_user": null, "mapall_group": null}'
 midclt call service.restart nfs
 ```
 plus cofnięcie deploy `feat/pliki-zapis`. Ekran „Pliki" zostanie, ale wgrywanie
 i kasowanie przestaną działać — a stan użycia przestanie się zapisywać, więc bazy
 będą przyjmowane od nowa przy każdym starcie (czyli wszystkie aktywne).
@@ -1,284 +0,0 @@
 # Postgres — lustro baz w SQL (DAN-28)
 Runbook krok po kroku. Zakłada, że nie pamiętasz nic z rozmowy, w której to
 powstało.
 ---
 ## Co to jest — i czego to NIE jest
 Postgres trzyma **lustro** plików Excela, żeby wyszukiwanie było szybsze i mądrzejsze.
 > **ŹRÓDŁEM PRAWDY SĄ PLIKI EXCELA NA NFS.** Utrata tej bazy **nie jest utratą
 > danych** — odbudowuje się z plików. Dlatego kopie zapasowe Postgresa są tu
 > **opcjonalne**, a wolumen stoi na `local-path` zamiast na NFS.
 Po co w ogóle Postgres, skoro danych jest mało (~54 tys. wierszy)? Nie dla skali —
 przy takim rozmiarze SQLite bywa szybszy. Dla **wyszukiwania w polskim,
 nieznormalizowanym tekście**: `pg_trgm` (dopasowanie mimo literówek) i `unaccent`
 (ogonki) nie mają w SQLite taniego zamiennika.
 ---
 ## Część 1 — co zrobiłem za Ciebie (w repo)
 Nic z tego nie wymaga Twojej ręki, ale wiedz, co jest gdzie:
 | plik | co w nim jest |
 |---|---|
 | `astrololo/postgres.yaml` | PVC (5 Gi, `local-path`), ConfigMap z SQL-em inicjalizującym, Deployment (`Recreate`), Service `ClusterIP` |
 | `astrololo/kustomization.yaml` | `postgres.yaml` dopisany **przed** `data.yaml` |
 | `astrololo/data.yaml` | `SQL_URL` z sekretu; `DATA_PROVIDER` **zostaje `excel`** |
 | repo aplikacji: `services/data/requirements.txt` | sterownik `psycopg[binary]` |
 Decyzje, które w tych plikach zapadły — żeby nie trzeba było ich odtwarzać z głowy:
 * **`local-path`, nie NFS.** Postgres zakłada semantykę blokad i `fsync`, której NFS
  nie gwarantuje — to klasyczne źródło uszkodzenia bazy przy nagłym restarcie.
  Ceną jest przywiązanie do węzła; przy luście odtwarzalnym z Excela to nie boli.
 * **`strategy: Recreate`.** Wolumen jest `ReadWriteOnce`, a dwa procesy Postgresa
  na jednym katalogu danych to uszkodzona baza. Rolling próbowałby wstać z nowym
  podem, zanim stary zejdzie.
 * **`PGDATA` w podkatalogu** (`…/data/pgdata`). Katalog główny wolumenu potrafi
  zawierać wpisy systemu plików, a `initdb` odmawia pracy w niepustym katalogu.
 * **Wersja przypięta (`postgres:17`) i POZA image-updaterem.** Podbicie majora
  wymaga migracji katalogu danych — nie może się zdarzyć samo, w nocy, przy okazji
  builda aplikacji.
 * **`DATA_PROVIDER` zostaje na `excel`.** Postgres można wdrożyć i obejrzeć **bez
  żadnego ryzyka** dla działającego wyszukiwania. Przełączenie na `sql` to osobna,
  późniejsza decyzja — po wdrożeniu lustra.
 ---
 ## Część 2 — co musisz zrobić Ty
 ### Krok 0. Sprawdź, że klaster ma `local-path`
 ```bash
 kubectl get storageclass
 ```
 Oczekiwany wynik: linia z `local-path` i dopiskiem `(default)`. W k3s jest
 domyślnie. **Jeśli jej nie ma — zatrzymaj się tutaj** i daj znać; bez niej PVC
 zawiśnie w `Pending`.
 ### Krok 1. Utwórz sekret `astrololo-postgres`
 Ta sama konwencja co `astrololo-auth`: **sekretu nie ma w repo**, bo to repo
 GitOps i cokolwiek by tu wpadło, zostałoby w historii gita na zawsze.
 ```bash
 PGPASS="$(openssl rand -base64 24 | tr -d '/+=' | head -c 32)"
 kubectl -n astrololo create secret generic astrololo-postgres \
  --from-literal=POSTGRES_PASSWORD="$PGPASS" \
  --from-literal=SQL_URL="postgresql+psycopg://astrololo:${PGPASS}@postgres:5432/astrololo"
 unset PGPASS
 ```
 Hasła **nie musisz nigdzie zapisywać ani nigdy oglądać** — używają go tylko usługi
 między sobą. Gdybyś kiedyś go potrzebował:
 ```bash
 kubectl -n astrololo get secret astrololo-postgres \
  -o jsonpath='{.data.POSTGRES_PASSWORD}' | base64 -d; echo
 ```
 > **Dlaczego dwa klucze, skoro hasło jest w obu?** `POSTGRES_PASSWORD` czyta sam
 > Postgres przy inicjalizacji, `SQL_URL` czyta warstwa danych. Rozdzielone, bo to
 > dwa różne formaty i dwóch różnych odbiorców — sklejanie DSN-a w manifeście
 > wymagałoby wstawienia tam hasła.
 ### Krok 2. Wdróż
 Jeśli ArgoCD pilnuje katalogu `astrololo`, wystarczy **zmergować PR** — reszta
 zrobi się sama. Ręcznie:
 ```bash
 kubectl apply -k astrololo
 ```
 ### Krok 3. Sprawdź, że wstało
 ```bash
 kubectl -n astrololo rollout status deploy/postgres
 kubectl -n astrololo get pvc postgres-data
 ```
 Oczekiwane: `deployment "postgres" successfully rolled out` i PVC w stanie `Bound`.
 ### Krok 4. Sprawdź, że rozszerzenia się założyły
 To jest **najważniejszy sprawdzian tego wdrożenia** — bez tych rozszerzeń cały
 sens stawiania Postgresa znika.
 ```bash
 kubectl -n astrololo exec deploy/postgres -- \
  psql -U astrololo -d astrololo -c "\dx"
 ```
 Na liście muszą być **`pg_trgm`** i **`unaccent`**. Sprawdź też, że działają:
 ```bash
 kubectl -n astrololo exec deploy/postgres -- psql -U astrololo -d astrololo -c \
  "SELECT unaccent('różdżka')                              AS bez_ogonkow,
          similarity(unaccent('różdżka'), 'rozdzka')       AS po_zdjeciu_ogonkow,
          similarity('kowalski', 'kowlaski') > 0.3         AS literowka_lapana;"
 ```
 Oczekiwane **dokładnie**:
 ```
 bez_ogonkow | po_zdjeciu_ogonkow | literowka_lapana
 -------------+--------------------+------------------
 rozdzka     |                  1 | t
 ```
 Pierwsza kolumna pokazuje, że `unaccent` zna polskie znaki; druga, że po zdjęciu
 ogonków słowa są **identyczne** (stąd równo `1`); trzecia, że `pg_trgm` łapie
 przestawione litery. Jeśli druga kolumna nie jest równa `1`, rozszerzenia są, ale
 reguły `unaccent` nie obsługują polskich znaków — daj znać, bo to zmienia sposób
 budowania indeksów.
 ### Krok 5. Sprawdź, że warstwa danych ma połączenie
 ```bash
 kubectl -n astrololo rollout restart deploy/data
 kubectl -n astrololo rollout status deploy/data
 kubectl -n astrololo logs deploy/data --tail=30 | grep -i -E "sql|postgres|error" || echo "brak wzmianek — OK"
 ```
 Na tym etapie warstwa danych **nadal czyta Excela** (`DATA_PROVIDER=excel`).
 Postgres tylko stoi i czeka. Aplikacja ma działać dokładnie jak przedtem —
 i to jest oczekiwany wynik tego wdrożenia.
 ---
 ## Część 3 — obsługa na co dzień
 ### Zajrzeć do bazy
 ```bash
 kubectl -n astrololo exec -it deploy/postgres -- psql -U astrololo -d astrololo
 ```
 Przydatne w środku: `\dt mirror.*` (tabele lustra), `\dx` (rozszerzenia),
 `\l` (bazy), `\q` (wyjście).
 ### Podłączyć narzędzie graficzne z laptopa
 Baza **celowo nie jest wystawiona poza klaster**. Na czas jednej sesji:
 ```bash
 kubectl -n astrololo port-forward deploy/postgres 5432:5432
 ```
 i łączysz się na `localhost:5432`, użytkownik `astrololo`, baza `astrololo`,
 hasło jak w kroku 1. Po zamknięciu terminala tunel znika.
 ### Dodanie rozszerzenia do ISTNIEJĄCEJ bazy
 > ⚠️ **Pułapka.** Skrypty z `/docker-entrypoint-initdb.d/` uruchamiają się
 > **wyłącznie przy pierwszej inicjalizacji**, na pustym katalogu danych. Dopisanie
 > rozszerzenia do ConfigMapy **nie zrobi nic**, jeśli baza już istnieje.
 ```bash
 kubectl -n astrololo exec deploy/postgres -- \
  psql -U astrololo -d astrololo -c "CREATE EXTENSION IF NOT EXISTS nazwa;"
 ```
 ### Kopia zapasowa (opcjonalna — patrz nagłówek)
 ```bash
 kubectl -n astrololo exec deploy/postgres -- \
  pg_dump -U astrololo -d astrololo -Fc > astrololo-$(date +%F).dump
 ```
 Odtworzenie:
 ```bash
 kubectl -n astrololo exec -i deploy/postgres -- \
  pg_restore -U astrololo -d astrololo --clean --if-exists < astrololo-2026-08-06.dump
 ```
 ### Wyczyścić lustro i wczytać od nowa
 ```bash
 kubectl -n astrololo exec deploy/postgres -- psql -U astrololo -d astrololo -c \
  "DROP SCHEMA mirror CASCADE; CREATE SCHEMA mirror;"
 ```
 Po tym warstwa danych odbuduje lustro z plików Excela (gdy lustro będzie już
 zaimplementowane — dziś ta komenda tylko czyści pusty schemat).
 ### Podbicie wersji Postgresa
 **Nie robi się tego przez zmianę tagu w manifeście.** Major wymaga migracji
 katalogu danych. Ponieważ to lustro:
 1. `kubectl -n astrololo scale deploy/data --replicas=0`
 2. skasuj Deployment i **PVC** (`kubectl -n astrololo delete deploy/postgres pvc/postgres-data`)
 3. zmień tag obrazu w `postgres.yaml`, wdróż ponownie
 4. `kubectl -n astrololo scale deploy/data --replicas=1` — lustro odbuduje się z Excela
 To jest właśnie ta sytuacja, w której „lustro, nie źródło prawdy" oszczędza dzień
 pracy.
 ---
 ## Co zostało sprawdzone przed oddaniem, a co nie
 **Sprawdzone:** `kubectl kustomize astrololo` składa komplet 21 zasobów bez błędu;
 YAML wszystkich manifestów parsuje się poprawnie; audyt odwołań do sekretów
 potwierdza, że jedyne brakujące to `astrololo-postgres` (oba klucze); DSN
 `postgresql+psycopg://…` jest poprawnie rozpoznawany przez SQLAlchemy 2.0
 z zainstalowanym `psycopg` 3.
 **NIE sprawdzone, bo nie było na czym:** skrypt inicjalizujący nie został
 uruchomiony przeciwko prawdziwemu Postgresowi (na maszynie, na której to
 powstawało, nie ma Dockera). Składnia jest prosta i przejrzana, ale **krok 4 jest
 tu prawdziwym testem** — jeśli coś ma nie zadziałać, to właśnie tam.
 ---
 ## Część 4 — typowe problemy
 | objaw | przyczyna | co zrobić |
 |---|---|---|
 | PVC wisi w `Pending` | brak `local-path` albo brak miejsca na węźle | `kubectl get storageclass`, `kubectl describe pvc postgres-data` |
 | pod w `CrashLoopBackOff`, w logach `directory not empty` | `PGDATA` wskazuje katalog główny wolumenu | sprawdź, czy `PGDATA` to `…/data/pgdata` (jest w manifeście) |
 | pod nie startuje, `secret not found` | nie wykonany krok 1 | utwórz sekret i `kubectl -n astrololo rollout restart deploy/postgres` |
 | `\dx` nie pokazuje `pg_trgm` | baza założona przed dodaniem ConfigMapy | patrz „Dodanie rozszerzenia do istniejącej bazy" |
 | warstwa danych: `ModuleNotFoundError: psycopg` | obraz zbudowany przed dodaniem sterownika | poczekaj na build z CI albo `kubectl -n astrololo rollout restart deploy/data` po nowym obrazie |
 | `password authentication failed` | `SQL_URL` w sekrecie nie zgadza się z `POSTGRES_PASSWORD` | odtwórz sekret krokiem 1 (oba klucze naraz) i zrestartuj **oba** deploymenty |
 Gdy nic nie pasuje — pierwsze dwie komendy do wklejenia:
 ```bash
 kubectl -n astrololo describe pod -l app=postgres | tail -30
 kubectl -n astrololo logs deploy/postgres --tail=50
 ```
 ---
 ## Część 5 — pełne odtworzenie ręczne, bez ArgoCD i bez repo
 Gdyby trzeba było postawić to od zera na czystym klastrze:
 ```bash
 kubectl create namespace astrololo
 PGPASS="$(openssl rand -base64 24 | tr -d '/+=' | head -c 32)"
 kubectl -n astrololo create secret generic astrololo-postgres \
  --from-literal=POSTGRES_PASSWORD="$PGPASS" \
  --from-literal=SQL_URL="postgresql+psycopg://astrololo:${PGPASS}@postgres:5432/astrololo"
 unset PGPASS
 kubectl apply -f astrololo/postgres.yaml
 kubectl -n astrololo rollout status deploy/postgres
 kubectl -n astrololo exec deploy/postgres -- psql -U astrololo -d astrololo -c "\dx"
 ```
 Reszta aplikacji wymaga jeszcze sekretów `astrololo-auth` i `astrololo-link` —
 patrz [README.md](README.md).
@@ -1,135 +0,0 @@
 # Udział na stan prezentacji — `astrololo-state`
 Potrzebny do kont zakładanych z ekranu „Konta" (PRE-27). **Bez niego pod
 `presentation` nie wstanie.**
 ---
 ## Dlaczego osobny udział, a nie podkatalog
 Pierwsza wersja montowała `/mnt/Tank1/astrololo` z `subPath: presentation-state`
 i pod stanął w `CreateContainerConfigError`:
 ```
 failed to create subPath directory for volumeMount "state" of container "presentation"
 ```
 Przyczyna była podwójna i za każdym razem ta sama: udział z bazami jest
 wyeksportowany **`ro: true` z `root_squash`** (patrz runbook DAN-25 w repo
 aplikacji). Zatem:
 1. kubelet nie mógł utworzyć podkatalogu — bo udział jest tylko do odczytu,
 2. a gdyby nawet mógł, aplikacja i tak nie zapisałaby tam pliku kont.
 **Osobny udział rozwiązuje to bez ruszania DAN-25.** Udział z bazami zostaje tylko
 do odczytu; konta dostają własne, małe miejsce. Przy okazji znika `subPath`, czyli
 znika potrzeba, żeby kubelet cokolwiek zakładał — katalog istnieje, bo jest
 korzeniem udziału.
 ---
 ## Krok 1 — dataset i udział na TrueNAS
 Po SSH na NAS (192.168.1.34). Konwencja jak w DAN-25: **nie edytujemy
 `/etc/exports` ręcznie**, tylko przez `midclt`.
 ```bash
 # dataset
 sudo zfs create Tank1/astrololo-state
 ```
 Jeśli `Tank1` nie jest pulą ZFS albo wolisz zwykły katalog:
 ```bash
 sudo mkdir -p /mnt/Tank1/astrololo-state
 ```
 ### Właściciel i prawa
 Kontenery aplikacji działają **jako root**, a eksport ma `root_squash`, więc root
 z klienta NIE jest rootem na udziale. Żeby zapis działał, przypinamy cały ruch
 z tych hostów do jednego, nieuprzywilejowanego użytkownika — to bezpieczniejsze
 niż `no_root_squash`, bo nie oddaje roota.
 ```bash
 # użytkownik, na którego mapujemy (jeśli nie istnieje — utwórz w UI TrueNAS)
 sudo chown -R apps:apps /mnt/Tank1/astrololo-state
 sudo chmod 770 /mnt/Tank1/astrololo-state
 ```
 > Podstaw swojego użytkownika w miejsce `apps`. Sprawdzisz istniejących:
 > `midclt call user.query | python3 -c "import sys,json;[print(u['uid'], u['username']) for u in json.load(sys.stdin)]"`
 ### Eksport NFS
 ```bash
 midclt call sharing.nfs.create '{
  "path": "/mnt/Tank1/astrololo-state",
  "comment": "astrololo — stan prezentacji (konta PRE-27)",
  "hosts": ["192.168.1.73", "192.168.1.80", "192.168.1.81"],
  "ro": false,
  "mapall_user": "apps",
  "mapall_group": "apps"
 }'
 ```
 | ustawienie | po co |
 |---|---|
 | `hosts` zawężone | te same trzy węzły k8s co w DAN-25 — nikt inny nie zamontuje |
 | `ro: false` | **musi być zapisywalny**, inaczej konta się nie zapiszą |
 | `mapall_user` | cały ruch pisze jako jeden nieuprzywilejowany użytkownik, niezależnie od UID w kontenerze |
 > Podstaw swoje adresy węzłów, jeśli się zmieniły. Aktualne:
 > `kubectl get nodes -o wide`
 ---
 ## Krok 2 — sprawdź z węzła, ZANIM wdrożysz
 To jest ten test, którego zabrakło za pierwszym razem:
 ```bash
 ssh 192.168.1.73 'sudo mount -t nfs 192.168.1.34:/mnt/Tank1/astrololo-state /mnt/test \
  && sudo touch /mnt/test/proba && echo "ZAPIS DZIAŁA" \
  && sudo rm /mnt/test/proba; sudo umount /mnt/test'
 ```
 Musi wypisać **`ZAPIS DZIAŁA`**. Jeśli zamiast tego widzisz `Permission denied` —
 wróć do praw katalogu i `mapall_user` w kroku 1.
 ---
 ## Krok 3 — wdróż i sprawdź
 ```bash
 kubectl apply -k astrololo
 kubectl -n astrololo rollout status deploy/presentation
 ```
 Sprawdź, że aplikacja faktycznie umie tam zapisać — załóż konto testowe
 na ekranie „Konta", a potem:
 ```bash
 kubectl -n astrololo exec deploy/presentation -- ls -l /app/state/
 ```
 Oczekiwane: plik `accounts.json`.
 ---
 ## Odkręcenie
 ```bash
 # ID udziału
 midclt call sharing.nfs.query | python3 -c "import sys,json;[print(s['id'], s.get('path')) for s in json.load(sys.stdin)]"
 midclt call sharing.nfs.delete <ID>
 ```
 ---
 ## Uwaga na przyszłość: DAN-27 uderzy w tę samą ścianę
 Zarządzanie plikami baz (wgrywanie, archiwizacja, kasowanie) wymaga zapisu do
 **udziału z bazami** — a ten jest `ro: true`. Ten runbook tego **nie rozwiązuje**
 i celowo nie rusza DAN-25: to osobna decyzja, bo oznacza rezygnację z gwarancji,
 że baz nie da się zmienić przez NFS. Patrz PR `feat/pliki-zapis`.
@@ -23,12 +23,6 @@ Ten plik **celowo nie jest w `kustomization.yaml`**: resource stoi w ns `argocd`
 (poza namespace docelowym aplikacji), a to konfiguracja kontrolera, który wdraża tę
 aplikację — nakładamy go ręcznie, w repo trzymamy dla odtwarzalności i historii.
 ## Pliki baz — udział otwarty na zapis (DAN-27)
 Runbook: **[README-pliki.md](README-pliki.md)**. Ekran „Pliki" wymaga zapisu do
 udziału z bazami, więc znosi gwarancję z DAN-25, że baz nie da się zmienić przez
 NFS. Co zostaje z zabezpieczeń i jak to wdrożyć — w runbooku.
 ## ⚠️ Sekret `astrololo-auth` — utwórz PRZED wdrożeniem
 Aplikacja wystawia treść **oryginalnych baz interpretacyjnych**, dlatego wymaga
@@ -44,31 +44,12 @@ spec:
            # zdążyłby wypuścić zapytanie jawnym tekstem, zanim dostanie odmowę.
            - name: LINK_ENCRYPTION_REQUIRED
              value: "true"
            # Lustro baz w SQL (DAN-28). DSN w SEKRECIE, bo niesie hasło —
            # w manifeście zostałoby w historii gita na zawsze.
            #
            # Sam adres nie przełącza jeszcze warstwy na SQL: o tym decyduje
            # DATA_PROVIDER, które celowo zostaje na `excel`, dopóki lustro nie
            # jest zaimplementowane i sprawdzone. Dzięki temu Postgres można
            # wdrożyć i obejrzeć BEZ ryzyka dla działającego wyszukiwania.
            - name: SQL_URL
              valueFrom:
                secretKeyRef: { name: astrololo-postgres, key: SQL_URL }
          volumeMounts:
            - name: cache
              mountPath: /app/.cache
            # ZAPISYWALNY od DAN-27. Wcześniej read-only, bo warstwa danych tylko
            # czytała bazy — teraz ekran „Pliki" pozwala je wgrywać, archiwizować
            # i (dla administratora) kasować, a stan użycia jest KLIKANY, więc musi
            # przetrwać restart poda.
            #
            # ŚWIADOMY KOSZT: znika jedna warstwa obrony w głąb. Przejęcie warstwy
            # danych pozwala teraz nie tylko odczytać bazy, ale i je zmienić.
            # Zostaje reszta: token międzywarstwowy, szyfrowane łącze, ograniczenie
            # eksportu NFS do konkretnych hostów (DAN-25) i to, że kasować może
            # wyłącznie konto administracyjne (PRE-27).
            - name: excel
              mountPath: /app/data_files
              readOnly: true
          resources:
            requests: { cpu: "100m", memory: "256Mi" }
            limits:   { cpu: "500m", memory: "512Mi" }
@@ -2,7 +2,6 @@ apiVersion: kustomize.config.k8s.io/v1beta1
 kind: Kustomization
 resources:
  - namespace.yaml
  - postgres.yaml # lustro baz Excela w SQL (DAN-28) — sekret astrololo-postgres POZA repo
  - data.yaml
  - logic.yaml
  - presentation.yaml
@@ -11,10 +10,10 @@ resources:
  - ingress.yaml # wejście po https + przekierowanie z http
 images:
  - name: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-data
-    newTag: baf4e0e3
+    newTag: 70c83cfc
  - name: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-logic
-    newTag: baf4e0e3
+    newTag: 70c83cfc
  - name: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-render
    newTag: latest
  - name: gitea.czernobog.pl/gitea/astrololo-presentation
-    newTag: a8339659
+    newTag: 70c83cfc
@@ -1,150 +0,0 @@
 # Postgres — lustro baz Excela w SQL (DAN-28).
 #
 # DLACZEGO POSTGRES, A NIE SQLITE. Nie ze względu na skalę: dzisiejszy zbiór to
 # ~54 tys. wierszy, przy których SQLite bywa szybszy. Powodem jest WYSZUKIWANIE
 # w nieznormalizowanym, polskim tekście — `pg_trgm` (dopasowanie rozmyte, literówki)
 # i `unaccent` (ogonki) nie mają w SQLite taniego zamiennika, a to jest główna
 # funkcja programu, nie dodatek. Drugi powód: `pg_advisory_lock` sprawia, że model
 # sesji z atomowym commitem przestaje zakładać „jedna replika na zawsze".
 #
 # TO LUSTRO, NIE ŹRÓDŁO PRAWDY. Źródłem są pliki Excela na NFS. Utrata tej bazy
 # NIE JEST utratą danych — odbudowuje się z plików. Dlatego kopie zapasowe są tu
 # OPCJONALNE, a wolumen może stać na local-path.
 ---
 apiVersion: v1
 kind: PersistentVolumeClaim
 metadata:
  name: postgres-data
  namespace: astrololo
 spec:
  accessModes: [ReadWriteOnce]
  # local-path (domyślny provisioner k3s), NIE NFS. Postgres zakłada semantykę
  # blokad i fsync, której NFS nie gwarantuje — to klasyczne źródło uszkodzenia
  # bazy przy nagłym restarcie. Ceną jest przywiązanie do węzła; przy luście
  # odtwarzalnym z Excela to akceptowalne.
  storageClassName: local-path
  resources:
    requests:
      storage: 5Gi
 ---
 apiVersion: v1
 kind: ConfigMap
 metadata:
  name: postgres-init
  namespace: astrololo
 data:
  # UWAGA: skrypty z /docker-entrypoint-initdb.d/ uruchamiają się WYŁĄCZNIE przy
  # pierwszej inicjalizacji, na pustym katalogu danych. Dopisanie tu rozszerzenia
  # PO utworzeniu bazy nic nie zrobi — trzeba je wtedy założyć ręcznie (patrz
  # README-postgres.md, sekcja „Dodanie rozszerzenia do istniejącej bazy").
  01-extensions.sql: |
    -- Dopasowanie rozmyte: similarity(), operator %, indeksy GIN po trigramach.
    -- To jest powód, dla którego stoi tu Postgres, a nie SQLite.
    CREATE EXTENSION IF NOT EXISTS pg_trgm;
    -- Zdejmowanie ogonków: „różdżka" ma się znaleźć na „rozdzka".
    CREATE EXTENSION IF NOT EXISTS unaccent;
    -- Schemat na lustro. Osobny, żeby purge i odbudowa nie musiały ruszać
    -- niczego w `public` i żeby `DROP SCHEMA mirror CASCADE` był bezpiecznym
    -- „wyczyść wszystko i wczytaj od nowa".
    CREATE SCHEMA IF NOT EXISTS mirror;
    -- Rejestr luster: co, z jakiego pliku, o jakim skrócie i kiedy wczytane.
    -- Zgodność pliku z tabelą poznajemy po sha256 — nazwa pliku nie wystarcza,
    -- bo treść potrafi się zmienić bez zmiany nazwy.
    CREATE TABLE IF NOT EXISTS mirror.registry (
      table_name   text PRIMARY KEY,
      source_path  text NOT NULL UNIQUE,
      sha256       text NOT NULL,
      row_count    integer NOT NULL DEFAULT 0,
      loaded_at    timestamptz NOT NULL DEFAULT now(),
      active       boolean NOT NULL DEFAULT false
    );
    CREATE INDEX IF NOT EXISTS registry_active_idx ON mirror.registry (active);
 ---
 apiVersion: apps/v1
 kind: Deployment
 metadata:
  name: postgres
  namespace: astrololo
 spec:
  replicas: 1
  # Recreate, NIE RollingUpdate: wolumen jest ReadWriteOnce, a dwa procesy
  # Postgresa na jednym katalogu danych to uszkodzona baza. Rolling próbowałby
  # wstać z nowym podem, zanim stary zejdzie.
  strategy:
    type: Recreate
  selector:
    matchLabels: { app: postgres }
  template:
    metadata:
      labels: { app: postgres }
    spec:
      containers:
        - name: postgres
          # Wersja PRZYPIĘTA i celowo poza image-updaterem: podbicie majora
          # Postgresa wymaga migracji katalogu danych, więc nie może się zdarzyć
          # samo, w nocy, przy okazji builda aplikacji.
          image: postgres:17
          ports: [{ containerPort: 5432, name: postgres }]
          env:
            - name: POSTGRES_DB
              value: astrololo
            - name: POSTGRES_USER
              value: astrololo
            - name: POSTGRES_PASSWORD
              valueFrom:
                secretKeyRef: { name: astrololo-postgres, key: POSTGRES_PASSWORD }
            # PGDATA w PODKATALOGU montowanego wolumenu. Katalog główny wolumenu
            # potrafi zawierać wpisy systemu plików (np. lost+found), a initdb
            # odmawia inicjalizacji w niepustym katalogu.
            - name: PGDATA
              value: /var/lib/postgresql/data/pgdata
            # C.UTF-8 zamiast pl_PL.UTF-8: dopasowanie tekstu robimy przez
            # unaccent i pg_trgm, nie przez collation, a locale pl_PL wymagałoby
            # obrazu z wygenerowanymi lokalizacjami. Gdyby kiedyś potrzebne było
            # polskie SORTOWANIE, dokłada się collation ICU na konkretnej kolumnie.
            - name: POSTGRES_INITDB_ARGS
              value: "--encoding=UTF8 --locale=C.UTF-8"
          volumeMounts:
            - name: data
              mountPath: /var/lib/postgresql/data
            - name: init
              mountPath: /docker-entrypoint-initdb.d
              readOnly: true
          # pg_isready, nie zwykły TCP: gniazdo słucha, zanim baza przyjmuje
          # zapytania, więc sonda po porcie przepuściłaby ruch za wcześnie.
          readinessProbe:
            exec:
              command: ["pg_isready", "-U", "astrololo", "-d", "astrololo", "-q"]
            initialDelaySeconds: 5
            periodSeconds: 5
          livenessProbe:
            exec:
              command: ["pg_isready", "-U", "astrololo", "-d", "astrololo", "-q"]
            initialDelaySeconds: 30
            periodSeconds: 20
            failureThreshold: 6
          resources:
            requests: { cpu: "100m", memory: "256Mi" }
            limits:   { cpu: "1000m", memory: "1Gi" }
      volumes:
        - name: data
          persistentVolumeClaim:
            claimName: postgres-data
        - name: init
          configMap:
            name: postgres-init
 ---
 apiVersion: v1
 kind: Service
 metadata:
  name: postgres
  namespace: astrololo
 spec:
  # ClusterIP i tylko ClusterIP. Baza nie ma żadnego powodu być widoczna poza
  # klastrem; dostęp z zewnątrz robi się przez `kubectl port-forward` na czas
  # jednej sesji (patrz README-postgres.md).
  type: ClusterIP
  selector: { app: postgres }
  ports: [{ port: 5432, targetPort: 5432 }]
@@ -66,20 +66,12 @@ spec:
            - name: ACCOUNTS_FILE
              value: "/app/state/accounts.json"
          volumeMounts:
-            # OSOBNY UDZIAŁ, nie podkatalog udziału z bazami. Pierwsza wersja
+            # subPath, NIE cały udział: prezentacja dostaje wyłącznie własny
-            # montowała /mnt/Tank1/astrololo z subPath — i nie wstała:
+            # podkatalog i nie widzi baz interpretacyjnych. Zamontowanie tu całego
-            # „failed to create subPath directory”. Powód był podwójny i oba razy
+            # /mnt/Tank1/astrololo obeszłoby bokiem zamknięcie dostępu z DAN-25.
            # ten sam brak: udział z bazami jest wyeksportowany `ro: true`
            # z `root_squash` (DAN-25), więc (1) kubelet nie mógł utworzyć
            # podkatalogu, a (2) gdyby nawet mógł, aplikacja i tak nie zapisałaby
            # tam pliku kont.
            #
            # Osobny udział rozwiązuje to bez naruszania DAN-25: udział z bazami
            # ZOSTAJE tylko do odczytu, a konta mają własne, małe miejsce.
            # Przy okazji znika subPath, czyli znika potrzeba, żeby kubelet
            # cokolwiek zakładał — katalog istnieje, bo jest korzeniem udziału.
            - name: state
              mountPath: /app/state
              subPath: presentation-state
          resources:
            requests: { cpu: "100m", memory: "128Mi" }
            limits:   { cpu: "300m", memory: "256Mi" }
@@ -87,9 +79,7 @@ spec:
        - name: state
          nfs:
            server: 192.168.1.34
-            # Udział WYŁĄCZNIE na stan prezentacji (konta z PRE-27). Wymaga
+            path: /mnt/Tank1/astrololo
            # utworzenia na TrueNAS — patrz README-stan-prezentacji.md.
            path: /mnt/Tank1/astrololo-state
 ---
 apiVersion: v1
 kind: Service