PRE-27: generowanie tekstu przez model znika bez uprawnienia

Wymaganie było mocniejsze niż schowanie przycisku: po niedostępnej funkcji nie
może zostać śladu w źródle strony. Największy wyciek nie był przyciskiem —
_prompt_block wstrzykiwał w stronę CAŁY katalog modeli jako JSON (dostawcy,
nazwy modeli, rozmiary okien kontekstu), na każdym ekranie z generowaniem,
niezależnie od uprawnień konta.

Druga dziura była głębsza: handlery nie sprawdzały nic. Trasa /interpret musi
być dostępna dla konta z Interpretacjami, więc granica przebiega WEWNĄTRZ niej,
po polu `action` — spreparowany formularz z action=prompt generował tekst, a
action=export pobierał arkusz, mimo że szablon chował oba przyciski.

Akcja bez uprawnienia wraca do akcji domyślnej ekranu zamiast dawać błąd:
komunikat „brak uprawnień do generowania" sam w sobie mówiłby, że taka funkcja
istnieje.

Ślady wycięte także tam, gdzie nie były kontrolką: znaczniki natalNote/
reportNatal, pliki models.js/progress.js/natal.js/predictions.js oraz podtytuł
ekranu Skompiluj, który wymieniał interpretację od AI z nazwy.

12 testów; 9 z nich pada na kodzie sprzed poprawki (sprawdzone przez cofnięcie
zmian w app/). Kontrola pozytywna pilnuje, żeby nie przechodziły dlatego, że
generowanie jest zepsute dla wszystkich.

Co-Authored-By: Claude Opus 5 <noreply@anthropic.com>

docs/konta-i-uprawnienia.md

@@ -64,6 +64,35 @@ jest niewidoczna do chwili, gdy ktoś ją znajdzie. Trasa bez wpisu w mapie wyma
 uprawnień administracyjnych: **przeoczenie ma zamykać, nie otwierać**. Test
 przechodzi po wszystkich trasach aplikacji i wymaga, by każda była opisana.
 
+### Gdy jedna trasa robi kilka rzeczy
+
+Mapa tras nie wystarcza tam, gdzie jedna trasa obsługuje kilka funkcji naraz.
+`POST /interpret` liczy horoskop, ale to samo pole `action` prosi o wygenerowanie
+promptu, napisanie horoskopu przez model albo eksport arkusza. Konto, które ma
+mieć Interpretacje bez generowania, musi dostać tę trasę — więc granica przebiega
+wewnątrz niej, po akcjach: `_AKCJE_POD_UPRAWNIENIEM` przypisuje akcji uprawnienie,
+a `_dozwolona_akcja()` sprowadza żądanie bez uprawnienia do akcji domyślnej ekranu.
+
+Sprowadza — nie odrzuca. Komunikat „brak uprawnień do generowania" sam w sobie
+mówiłby, że taka funkcja istnieje, czyli łamałby zasadę drugą po to, żeby
+wyegzekwować pierwszą. Akcja bez uprawnienia ma wyglądać na literówkę w formularzu.
+
+### Ślad to nie tylko przycisk
+
+Wymaganie brzmi „nie może być śladu", i to jest mocniejsze niż schowanie kontrolki.
+Największym wyciekiem po stronie generowania nie był przycisk, tylko **katalog
+modeli** — nazwy dostawców, nazwy modeli i rozmiary okien kontekstu — wstrzykiwany
+w stronę blokiem JSON na każdym ekranie z generowaniem, niezależnie od uprawnień.
+Dlatego `_llm_catalog_for()` oddaje pusty katalog kontu bez uprawnienia, a szablony
+trzymają pod bramką także znaczniki (`natalNote`, `reportNatal`), pliki skryptów
+(`models.js`, `progress.js`, `natal.js`, `predictions.js`) i **zdania opisujące
+funkcję** — podtytuł ekranu Skompiluj wymieniał interpretację od AI z nazwy.
+
+Testu na to nie da się napisać przez „sprawdź, czy przycisku nie ma": trzeba
+sprawdzić, że w źródle strony nie ma żadnego z tych śladów, i mieć kontrolę
+pozytywną, że przy uprawnieniu wszystkie są. Inaczej test przechodzi także wtedy,
+gdy generowanie jest zepsute dla wszystkich.
+
 ## Gdzie leżą konta
 
 Plik JSON wskazany przez `ACCOUNTS_FILE` (domyślnie `/app/state/accounts.json`),

services/presentation/app/main.py

@@ -129,6 +129,35 @@ def _build_utc(date: str, time: str, tz_offset: float) -> tuple[str, str]:
     return utc.isoformat(), label
 
 
+# Akcja formularza → uprawnienie, którego wymaga. Akcji spoza tej mapy nie
+# ograniczamy; akcja Z mapy, na którą konto nie ma prawa, jest traktowana jak
+# NIEZNANA — czyli wraca do zachowania domyślnego ekranu.
+_AKCJE_POD_UPRAWNIENIEM = {"prompt": "ai", "horoscope": "ai", "export": "export"}
+
+
+def _dozwolona_akcja(request: Request, action: str, domyslna: str) -> str:
+    """Akcja, której konto nie ma prawa użyć, zachowuje się jak literówka.
+
+    NIE zwracamy błędu ani 404: komunikat „brak uprawnień do generowania" sam
+    w sobie mówiłby, że taka funkcja istnieje (PRE-27). Ukrycie przycisku chroni
+    tylko przed przypadkiem — kto zna nazwę pola, wyśle ją wprost, i to TU musi
+    się zatrzymać."""
+    wymagane = _AKCJE_POD_UPRAWNIENIEM.get(action)
+    if wymagane and wymagane not in _perms(request):
+        return domyslna
+    return action
+
+
+def _llm_catalog_for(request: Request) -> dict:
+    """Katalog modeli — pusty, gdy konto nie generuje tekstu przez model.
+
+    Katalog trafia do strony jako blok JSON, więc bez tego ograniczenia nazwy
+    dostawców, modeli i rozmiary okien kontekstu byłyby w źródle KAŻDEJ strony
+    Interpretacji i Kalendarza, także dla kont, które o modelach nie mają prawa
+    wiedzieć."""
+    return _llm_catalog() if "ai" in _perms(request) else {}
+
+
 def _llm_catalog() -> dict:
     """Podpowiedzi modeli dla pola wyboru. Awaria logiki nie może wywrócić strony —
     pole modelu jest tekstowe, więc bez katalogu nadal da się wpisać model ręcznie."""
@@ -175,7 +204,7 @@ def chart_form(request: Request):
     return templates.TemplateResponse(
         request, "chart.html",
         {"result": None, "form": default_form(), "location_label": DEFAULT_LOCATION_LABEL,
-         "llm_catalog": _llm_catalog()},
+         "llm_catalog": _llm_catalog_for(request)},
     )
 
 
@@ -472,7 +501,7 @@ def interpret_form(request: Request):
     return templates.TemplateResponse(
         request, "interpret.html",
         {"result": None, "form": default_form(), "location_label": DEFAULT_LOCATION_LABEL,
-         "llm_catalog": _llm_catalog()},
+         "llm_catalog": _llm_catalog_for(request)},
     )
 
 
@@ -494,8 +523,9 @@ def interpret_run(
     form = {"person": person, "date": date, "time": time, "tz_offset": tz_offset,
             "lat": lat, "lon": lon, "group": group, "prompt_budget": prompt_budget,
             "llm_provider": llm_provider, "llm_model": llm_model}
+    action = _dozwolona_akcja(request, action, "report")
     ctx: dict = {"form": form, "result": None, "error": None, "moment": None,
-                 "llm_catalog": _llm_catalog()}
+                 "llm_catalog": _llm_catalog_for(request)}
     try:
         iso_utc, label = _build_utc(date, time, tz_offset)
         ctx["moment"] = label
@@ -540,7 +570,7 @@ def timeline_form(request: Request):
     return templates.TemplateResponse(
         request, "timeline.html",
         {"result": None, "form": default_form(), "location_label": DEFAULT_LOCATION_LABEL,
-         "llm_catalog": _llm_catalog()},
+         "llm_catalog": _llm_catalog_for(request)},
     )
 
 
@@ -563,8 +593,9 @@ def timeline_run(
     form = {"person": person, "date": date, "time": time, "tz_offset": tz_offset, "lat": lat, "lon": lon,
             "from_date": from_date, "to_date": to_date, "prompt_budget": prompt_budget,
             "llm_provider": llm_provider, "llm_model": llm_model}
+    action = _dozwolona_akcja(request, action, "timeline")
     ctx: dict = {"form": form, "result": None, "error": None, "moment": None,
-                 "llm_catalog": _llm_catalog()}
+                 "llm_catalog": _llm_catalog_for(request)}
     try:
         iso_utc, label = _build_utc(date, time, tz_offset)
         ctx["moment"] = label

services/presentation/app/templates/compile.html

@@ -3,8 +3,16 @@
 {% set nav_active = "compile" %}
 
 {% block content %}
+{# Opis raportu zależy od tego, z czego konto może go złożyć. Wersja z AI
+   wymieniałaby funkcje, których część kont nie ma — a wymienienie ich w zdaniu
+   jest takim samym śladem jak przycisk. #}
+{% if can(request, 'ai') %}
 <p class="sub">Składa w jedno: policzony horoskop, interpretację natalną z AI oraz wszystkie
 zapamiętane predykcje okresowe. Dane pobiera z pozostałych zakładek — nie trzeba nic przepisywać.</p>
+{% else %}
+<p class="sub">Składa policzony horoskop w jeden raport. Dane pobiera z pozostałych
+zakładek — nie trzeba nic przepisywać.</p>
+{% endif %}
 
 {# Gotowość materiału — wypełniana po stronie przeglądarki (compile.js), bo część
    kawałków (AI) mieszka w magazynie lokalnym, nie na serwerze. #}
@@ -120,14 +128,18 @@ zapamiętane predykcje okresowe. Dane pobiera z pozostałych zakładek — nie t
     {% if result.zodiac %}· zodiak {{ result.zodiac }}{% endif %}</div>
   {% include "_result_tables.html" %}
 
+  {% if can(request, 'ai') %}
   {# ── 4. i 5. Części od AI — wstawia przeglądarka z magazynu ───────── #}
   <div id="reportNatal"></div>
   <div id="reportPredictions"></div>
+  {% endif %}
 {% endif %}
 
+{% if can(request, 'ai') %}
 {# Magazyny wczytujemy dla ich API odczytu. Ich własne UI samo się wyłącza —
    każdy sprawdza, czy jego kontener jest na stronie (tu go nie ma). #}
 <script src="{{ static('natal.js') }}"></script>
 <script src="{{ static('predictions.js') }}"></script>
+{% endif %}
 <script src="{{ static('compile.js') }}"></script>
 {% endblock %}

services/presentation/app/templates/interpret.html

@@ -35,14 +35,19 @@
     <label><input type="checkbox" name="group" value="true" {{ 'checked' if form.group else '' }}> grupuj identyczne opisy</label>
   </div>
   {% if location_label %}<p class="muted small">Wstępnie wpisano lokalizację: <strong>{{ location_label }}</strong> ({{ form.lat }}, {{ form.lon }}). Zmień pola lub kliknij „Tu i teraz".</p>{% endif %}
-  {% include "_prompt_block.html" %}
-<p class="muted small" id="natalNote"></p>
+  {# Cały blok generowania — budżet, dostawca, model i wynik — istnieje TYLKO
+     dla kont z tym uprawnieniem. Nie ukrywamy go stylem: bez uprawnienia nie ma
+     go w źródle strony, razem z katalogiem modeli, który blok wstrzykuje. #}
+  {% if can(request, 'ai') %}{% include "_prompt_block.html" %}{% endif %}
+{% if can(request, 'ai') %}<p class="muted small" id="natalNote"></p>{% endif %}
   <div class="actions">
     <button type="button" id="nowBtn" class="ghost">Tu i teraz</button>
     <button type="submit" name="action" value="report">Szukaj interpretacji</button>
     {% if can(request, 'export') %}<button type="submit" name="action" value="export" class="ghost" title="Pobierz dopasowania jako tabelę roboczą .xlsx — do filtrowania, sortowania i zaznaczania w Excelu (PRE-10).">Pobierz Excel</button>{% endif %}
+    {% if can(request, 'ai') %}
     <button type="submit" name="action" value="prompt" class="ghost">Generuj prompt (AI)</button>
     <button type="submit" name="action" value="horoscope">Napisz horoskop (AI)</button>
+    {% endif %}
     <span id="geoNote" class="muted small"></span>
   </div>
 </form>
@@ -99,8 +104,12 @@
 
 <script src="{{ static('now.js') }}"></script>
 <script src="{{ static('copy.js') }}"></script>
+{# Skrypty obsługujące WYŁĄCZNIE generowanie przez model. Bez uprawnienia nie ma
+   ich nawet w odsyłaczach — sam adres pliku podpowiadałby, co program potrafi. #}
+{% if can(request, 'ai') %}
 <script src="{{ static('models.js') }}"></script>
 <script src="{{ static('progress.js') }}"></script>
 {# po progress.js — nasłuchuje zdarzenia o gotowej interpretacji (PRE-23) #}
 <script src="{{ static('natal.js') }}"></script>
+{% endif %}
 {% endblock %}

services/presentation/app/templates/timeline.html

@@ -40,12 +40,14 @@
       <input type="date" name="to_date" value="{{ form.to_date or '' }}" required>
     </label>
   </div>
-  {% include "_prompt_block.html" %}
+  {% if can(request, 'ai') %}{% include "_prompt_block.html" %}{% endif %}
   <div class="actions">
     <button type="button" id="nowBtn" class="ghost">Tu i teraz</button>
     <button type="submit" name="action" value="timeline">Pokaż kalendarz</button>
+    {% if can(request, 'ai') %}
     <button type="submit" name="action" value="prompt" class="ghost">Generuj prompt (AI)</button>
     <button type="submit" name="action" value="horoscope">Napisz horoskop (AI)</button>
+    {% endif %}
     <span id="geoNote" class="muted small"></span>
   </div>
 </form>
@@ -93,8 +95,10 @@
 
 <script src="{{ static('now.js') }}"></script>
 <script src="{{ static('copy.js') }}"></script>
+{% if can(request, 'ai') %}
 <script src="{{ static('models.js') }}"></script>
 <script src="{{ static('progress.js') }}"></script>
 {# po progress.js — nasłuchuje zdarzenia, które tamten wysyła po gotowym horoskopie #}
 <script src="{{ static('predictions.js') }}"></script>
+{% endif %}
 {% endblock %}

services/presentation/tests/test_ukrywanie_ai.py

@@ -0,0 +1,150 @@
+"""Generowanie tekstu przez model znika bez uprawnienia (PRE-27 × LOG-29/30/31).
+
+Wymaganie jest MOCNIEJSZE niż „przycisk ma być schowany": po niedostępnej funkcji
+nie może zostać ŚLAD w źródle strony. To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne —
+ukrycie stylem albo atrybutem `hidden` zostawia wszystko w HTML-u, więc podgląd
+źródła nadal opowiada, co program potrafi.
+
+Największy wyciek nie był przyciskiem: blok generowania wstrzykiwał w stronę CAŁY
+katalog modeli jako JSON — nazwy dostawców, nazwy modeli i rozmiary okien
+kontekstu — i robił to na każdej stronie Interpretacji i Kalendarza, niezależnie
+od uprawnień konta.
+"""
+import pytest
+
+from app import accounts as store
+
+# Słowa, które nie mają prawa paść przy koncie bez uprawnienia. Mieszanka
+# widocznego tekstu, nazw pól formularza, identyfikatorów dla JS i nazw plików —
+# bo ślad zostawia każde z nich z osobna.
+SLADY_AI = [
+    "Generuj prompt", "Napisz horoskop", "llmCatalog", "llmProvider", "llmModel",
+    "llm_provider", "llm_model", "prompt_budget", "Budżet promptu", "Dostawca",
+    "anthropic", "openai", "models.js", "progress.js",
+    'value="prompt"', 'value="horoscope"',
+]
+
+RAPORT = {"engine": "test", "objects": []}
+KALENDARZ = {"engine": "test", "days": []}
+
+
+@pytest.fixture()
+def env(tmp_path, monkeypatch):
+    monkeypatch.setenv("ACCOUNTS_FILE", str(tmp_path / "accounts.json"))
+    monkeypatch.setenv("APP_USER", "szef")
+    monkeypatch.setenv("APP_PASSWORD", "tajne-szefa")
+    monkeypatch.delenv("APP_USERS", raising=False)
+    monkeypatch.setenv("RATE_LIMIT_PER_MIN", "0")
+    monkeypatch.setenv("SESSION_SECRET", "t" * 64)
+    monkeypatch.setenv("COOKIES_INSECURE", "1")
+
+
+def _auth(user):
+    from app import security, session
+
+    return {"Cookie": f"{session.COOKIE}={security.issue_session(user)}"}
+
+
+def _client(monkeypatch):
+    """Klient ze śledzeniem tego, co poszło do warstwy logicznej."""
+    from starlette.testclient import TestClient
+
+    from app.main import app, logic
+
+    wolania = []
+    monkeypatch.setattr(logic, "report", lambda **kw: (wolania.append("report"), RAPORT)[1])
+    monkeypatch.setattr(logic, "timeline", lambda **kw: (wolania.append("timeline"), KALENDARZ)[1])
+    monkeypatch.setattr(logic, "prompt",
+                        lambda **kw: (wolania.append("prompt"), {"prompt": "TREŚĆ"})[1])
+    monkeypatch.setattr(logic, "horoscope",
+                        lambda **kw: (wolania.append("horoscope"), {"text": "TREŚĆ"})[1])
+    monkeypatch.setattr(logic, "llm_models", lambda: {"providers": {"openai": ["gpt-x"]}})
+    return TestClient(app, follow_redirects=False), wolania
+
+
+NATAL = {"date": "1984-04-30", "time": "11:20", "tz_offset": "2",
+         "lat": "50.06", "lon": "19.94"}
+OKRES = {**NATAL, "from_date": "2026-01-01", "to_date": "2026-02-01"}
+
+
+# ── brak śladu w źródle strony ──────────────────────────────────────────
+
+@pytest.mark.parametrize("ekran", ["/interpret", "/timeline"])
+def test_no_trace_of_the_model_features_without_the_permission(env, monkeypatch, ekran):
+    store.create("ala", "x", ["interpret", "timeline"])
+    c, _ = _client(monkeypatch)
+    html = c.get(ekran, headers=_auth("ala")).text
+    for slad in SLADY_AI:
+        assert slad not in html, f"{ekran} zdradza „{slad}”"
+
+
+@pytest.mark.parametrize("ekran", ["/interpret", "/timeline"])
+def test_the_same_screens_carry_them_with_the_permission(env, monkeypatch, ekran):
+    """Kontrola pozytywna. Bez niej test wyżej przechodziłby także wtedy, gdyby
+    generowanie było zepsute dla wszystkich."""
+    store.create("ola", "x", ["interpret", "timeline", "ai"])
+    c, _ = _client(monkeypatch)
+    html = c.get(ekran, headers=_auth("ola")).text
+    for musi_byc in ("Generuj prompt", "llmCatalog", "llmProvider", "models.js"):
+        assert musi_byc in html, f"{ekran}: brakuje „{musi_byc}” mimo uprawnienia"
+
+
+def test_the_model_catalogue_never_reaches_a_page_it_should_not(env, monkeypatch):
+    """Katalog jedzie do strony blokiem JSON. Bez ograniczenia nazwy dostawców,
+    modeli i rozmiary okien kontekstu byłyby w źródle KAŻDEJ strony."""
+    store.create("ala", "x", ["interpret"])
+    c, _ = _client(monkeypatch)
+    html = c.get("/interpret", headers=_auth("ala")).text
+    assert "gpt-x" not in html and "providers" not in html
+
+
+# ── spreparowane żądanie nie kupuje funkcji ─────────────────────────────
+
+@pytest.mark.parametrize("akcja", ["prompt", "horoscope"])
+def test_a_crafted_request_cannot_generate_without_the_permission(env, monkeypatch, akcja):
+    """Ukrycie przycisku chroni przed przypadkiem, nie przed kimś, kto zna nazwę
+    pola. Granicą jest handler."""
+    store.create("ala", "x", ["interpret"])
+    c, wolania = _client(monkeypatch)
+    r = c.post("/interpret", headers=_auth("ala"), data={**NATAL, "action": akcja})
+    assert r.status_code == 200
+    assert akcja not in wolania, f"wygenerowano „{akcja}” bez uprawnienia"
+    assert wolania == ["report"], f"oczekiwano powrotu do domyślnej akcji, było: {wolania}"
+
+
+@pytest.mark.parametrize("akcja", ["prompt", "horoscope"])
+def test_the_same_on_the_calendar_screen(env, monkeypatch, akcja):
+    store.create("ala", "x", ["timeline"])
+    c, wolania = _client(monkeypatch)
+    c.post("/timeline", headers=_auth("ala"), data={**OKRES, "action": akcja})
+    assert akcja not in wolania and wolania == ["timeline"]
+
+
+def test_a_crafted_export_needs_the_export_permission_too(env, monkeypatch):
+    """Ta sama dziura obejmowała eksport: szablon chował przycisk, handler nie
+    sprawdzał niczego, więc spreparowane żądanie pobierało arkusz."""
+    store.create("ala", "x", ["interpret"])
+    c, _ = _client(monkeypatch)
+    r = c.post("/interpret", headers=_auth("ala"), data={**NATAL, "action": "export"})
+    assert r.status_code == 200
+    assert "spreadsheetml" not in r.headers.get("content-type", ""), "pobrano arkusz bez uprawnienia"
+
+
+def test_the_streaming_route_stays_shut(env, monkeypatch):
+    """Pisanie horoskopu idzie osobną trasą — ona też musi być zamknięta,
+    i to jako NIEISTNIEJĄCA, nie jako odmowa."""
+    store.create("ala", "x", ["interpret"])
+    c, wolania = _client(monkeypatch)
+    r = c.post("/horoscope/stream", headers=_auth("ala"), json={"profile": "natal"})
+    assert r.status_code == 404
+    assert wolania == []
+
+
+def test_refusal_never_explains_itself(env, monkeypatch):
+    """Komunikat „brak uprawnień do generowania" sam w sobie mówiłby, że taka
+    funkcja istnieje. Akcja bez uprawnienia ma zachowywać się jak literówka."""
+    store.create("ala", "x", ["interpret"])
+    c, _ = _client(monkeypatch)
+    html = c.post("/interpret", headers=_auth("ala"), data={**NATAL, "action": "prompt"}).text
+    for slowo in ("uprawnie", "brak dostępu", "nie wolno", "zabronione", "AI", "model"):
+        assert slowo not in html, f"odpowiedź tłumaczy odmowę słowem „{slowo}”"