feat(domy): Placidus i Koch + jawny fallback poza kołem podbiegunowym

Etap 2: dwa systemy łuku dobowego — jedyne, które mają miejsca, gdzie po prostu
NIE ISTNIEJĄ. Koch zgadza się z wyrocznią co do zera; Placidus do 1,7e-6°, przy
czym to próg zbieżności WYROCZNI, nie nasz: nasze cuspy spełniają definicję
Placidusa z dokładnością 1e-12° (osobny test, działa bez swissepha).

Placidus jako jedyny nie ma wzoru zamkniętego — cusp jest zdefiniowany warunkiem
na samego siebie („punkt, który przebył 1/3 swojego półłuku"), więc iterujemy po
punkcie stałym do 1e-11°. Brak zbieżności traktujemy jako wyjście poza dziedzinę,
nie jako wynik.

Koch okazał się natomiast ZAMKNIĘTY: jego kryterium to czas od wschodu stopnia
stojącego na MC, a półłuk tego stopnia znamy wprost z jego deklinacji. Definicja
za Astrodienst (astro.com/astrowiki/en/Koch_House_System) — nie zgadywana.

Powyżej koła podbiegunowego oba odmawiają liczenia i wyrocznia odmawia dokładnie
tych samych przypadków (5245/20 000 losowych, zero rozjazdów dziedziny). Odmowa
jest wyjątkiem, nie liczbą: cicha podmiana systemu jest niewykrywalna z wykresu.

Ustępstwo wobec rzeczywistości siedzi osobno, w cusps_detailed(): podstawia
Porphyry'ego i ZAWSZE zostawia ślad. Ten ślad idzie wszystkimi trzema wyjściami —
na ekran (ramka, nie „muted"), w prompt do modelu (inaczej napisze „Twój Placidus"
o Porphyrym) i do PDF-a, w ramce PRZED rysunkami. Astrolog z Tromsø dostaje
wynik i wie, że go dostał inaczej.

Przy okazji: nazwy systemów były zaszyte w czterech szablonach naraz. Przy trzech
systemach uchodziło to na sucho, przy dziesięciu nie — jest katalog w jednym
miejscu, a testy szablonów RENDERUJĄ je zamiast szukać tekstu w źródle, więc
łapią też literówki w Jinja.

Większe jądro efemeryd (de441): świadomie zdegradowane do „nice to have" —
rozszerza wyłącznie zakres dat, nie poprawia niczego w obecnym. Odnotowane
w domain.py przy JD_MIN/JD_MAX, żeby nie wróciło po cichu.

Co-Authored-By: Claude Opus 5 <noreply@anthropic.com>

services/logic/app/engine/chart.py

@@ -97,9 +97,11 @@ def build_chart(engine: EphemerisEngine, moment: ChartMoment, house_system: str
     asc = H.compute_asc(ramc, eps, moment.lat)
     mc = H.compute_mc(ramc, eps)
     system = house_system if house_system in H.SYSTEMS else H.WHOLE_SIGN
-    # cusps_for, nie cusps: to drugie zna tylko trzy systemy dzielące ekliptykę.
-    # Systemy egzotyczne dzielą inne koła wielkie i potrzebują pełnego (RAMC, ε, φ).
-    cusp_list = H.cusps_for(ramc, eps, moment.lat, system)   # tropikalne — geometria domów jest niezmiennicza
+    # cusps_detailed, nie cusps_for: Placidus i Koch nie istnieją powyżej koła
+    # podbiegunowego, a astrolog z Tromsø ma dostać wynik ZE ŚLADEM, czym go
+    # policzyliśmy. Ten ślad musi dojść aż do raportu i PDF-a.
+    primary = H.cusps_detailed(ramc, eps, moment.lat, system)
+    cusp_list = primary.cusps   # tropikalne — geometria domów jest niezmiennicza
 
     def _cusps_out(cl: list[float]) -> list[dict]:
         """Cuspy → wiersze pod UI/kosmogram: znak, stopień w znaku, długość, glif."""
@@ -111,7 +113,11 @@ def build_chart(engine: EphemerisEngine, moment: ChartMoment, house_system: str
             for i, c in enumerate(cl)
         ]
 
-    result["house_system"] = system
+    result["house_system"] = primary.system            # FAKTYCZNIE użyty
+    result["house_system_requested"] = primary.requested
+    # Lista ostrzeżeń dla całego horoskopu — prezentacja, raport i PDF czytają
+    # jedno miejsce, więc żaden z nich nie może „zapomnieć" o fallbacku.
+    result["house_warnings"] = [primary.notice] if primary.notice else []
     result["angles"] = {
         "Asc": _fmt("Asc", asc, off),
         "MC": _fmt("MC", mc, off),
@@ -134,10 +140,15 @@ def build_chart(engine: EphemerisEngine, moment: ChartMoment, house_system: str
     if len(ordered) > 1:
         result["house_systems"] = []
         for s in ordered:
-            cl = cusp_list if s == system else H.cusps_for(ramc, eps, moment.lat, s)
-            result["house_systems"].append({"system": s, "cusps": _cusps_out(cl)})
+            cs = primary if s == system else H.cusps_detailed(ramc, eps, moment.lat, s)
+            block = {"system": s, "used_system": cs.system, "cusps": _cusps_out(cs.cusps)}
+            if cs.notice:
+                block["notice"] = cs.notice
+                if cs.notice not in result["house_warnings"]:
+                    result["house_warnings"].append(cs.notice)
+            result["house_systems"].append(block)
             for pdict, obj in zip(result["positions"], positions):
-                pdict.setdefault("houses", {})[s] = H.assign_house(obj.longitude, cl)
+                pdict.setdefault("houses", {})[s] = H.assign_house(obj.longitude, cs.cusps)
 
     # Lots (LOG-08) — wymagają Asc i sekty (dzień/noc)
     from app.engine.firdaria import is_day_birth

services/logic/app/engine/houses.py

@@ -8,6 +8,7 @@ silnik dostarcza tylko RAMC i ε.
 from __future__ import annotations
 
 import math
+from dataclasses import dataclass
 
 from app.engine.formats import SIGN_ABBR, norm360, sign_index  # noqa: F401
 
@@ -22,6 +23,8 @@ REGIOMONTANUS = "regiomontanus"
 CAMPANUS = "campanus"
 ALCABITUS = "alcabitus"
 TOPOCENTRIC = "topocentric"
+PLACIDUS = "placidus"
+KOCH = "koch"
 # Systemy WYPUSZCZONE — każdy zweryfikowany wobec Swiss Ephemeris co do zera
 # (tests/oracle). TOPOCENTRIC celowo POZA listą: implementacja jest zgodna
 # z wyrocznią wszędzie poza otoczeniem bieguna (|φ| ≈ 89,9° przy RAMC 90°/270°),
@@ -29,7 +32,7 @@ TOPOCENTRIC = "topocentric"
 # atan(tan(89,9°)/3) to już 89,7°. Nie zawężamy dziedziny wyłącznie po to, by
 # testy przeszły; system dołączy, gdy będzie poprawny na całej dziedzinie.
 SYSTEMS = (WHOLE_SIGN, EQUAL, PORPHYRY, VEHLOW, MORINUS,
-           REGIOMONTANUS, CAMPANUS, ALCABITUS)
+           REGIOMONTANUS, CAMPANUS, ALCABITUS, PLACIDUS, KOCH)
 
 
 def mean_obliquity(tt_jd: float) -> float:
@@ -331,6 +334,111 @@ def _cusps_topocentric(ramc: float, eps: float, lat: float,
     return out
 
 
+# ── systemy łuku dobowego (Placidus, Koch) ───────────────────────────────
+# Różnią się od wszystkich poprzednich tym, że NIE MAJĄ wzoru zamkniętego: cusp
+# jest zdefiniowany warunkiem na samego siebie („punkt, który przebył 1/3 swojego
+# półłuku"), więc trzeba go znaleźć iteracyjnie. Mają też jako jedyne REALNĄ
+# granicę dziedziny — powyżej koła podbiegunowego stopnie ekliptyki bywają
+# okołobiegunowe, nie wschodzą ani nie zachodzą, i półłuk po prostu nie istnieje.
+
+
+class HouseSystemUndefined(ValueError):
+    """System domów nie ma definicji dla podanych parametrów (nie: błąd liczenia).
+
+    Podnoszone zamiast zwrócenia liczby, bo cicha podmiana systemu jest gorsza
+    niż błąd: wykres wygląda poprawnie, a planety siedzą w innych domach, niż
+    astrolog zamawiał. Warstwa aplikacyjna łapie to w cusps_detailed() i robi
+    JAWNY fallback."""
+
+
+_ITER_MAX = 100
+_ITER_TOL_DEG = 1e-11
+
+
+def _declination_of_ecliptic_lon(lon_deg: float, eps_rad: float) -> float:
+    """Deklinacja punktu LEŻĄCEGO NA EKLIPTYCE o danej długości."""
+    return math.degrees(math.asin(math.sin(eps_rad) * math.sin(math.radians(lon_deg))))
+
+
+def _ascensional_difference(dec_deg: float, lat_deg: float) -> float:
+    """Różnica wschodnia: o ile półłuk dobowy odbiega od 90°.
+
+    sin(AD) = tan(φ)·tan(δ). Gdy |tan(φ)·tan(δ)| ≥ 1, punkt jest okołobiegunowy
+    (nigdy nie wschodzi albo nigdy nie zachodzi) i półłuk nie istnieje."""
+    v = math.tan(math.radians(lat_deg)) * math.tan(math.radians(dec_deg))
+    if abs(v) >= 1.0:
+        raise HouseSystemUndefined(
+            f"punkt okołobiegunowy (tan φ·tan δ = {v:.6f}): półłuk dobowy nie istnieje")
+    return math.degrees(math.asin(v))
+
+
+# Dom → (ułamek półłuku, czy łuk NOCNY). Domy 11 i 12 dzielą łuk dzienny licząc
+# od MC; domy 2 i 3 — łuk nocny, licząc WSTECZ od IC.
+_PLACIDUS_STEP = {10: (1 / 3, False), 11: (2 / 3, False),
+                  1: (2 / 3, True), 2: (1 / 3, True)}
+
+
+def _placidus_cusp(ramc: float, eps: float, lat: float,
+                   fraction: float, nocturnal: bool) -> float:
+    """Punkt ekliptyki, który przebył `fraction` swojego półłuku.
+
+    Warunek jest uwikłany: półłuk zależy od deklinacji, deklinacja od długości,
+    a długość od położenia — więc iterujemy po punkcie stałym. Zbieżność jest
+    szybka z dala od koła podbiegunowego i psuje się przy nim, dlatego brak
+    zbieżności traktujemy jako wyjście poza dziedzinę, a nie jako wynik."""
+    eps_rad = math.radians(eps)
+    # Start od podziału równomiernego — to Porphyry na równiku, czyli dokładnie
+    # ten przypadek, w którym Placidus się do niego sprowadza.
+    ra = ramc + 180.0 - 90.0 * fraction if nocturnal else ramc + 90.0 * fraction
+    for _ in range(_ITER_MAX):
+        dec = _declination_of_ecliptic_lon(_ra_to_ecliptic_lon(ra, eps_rad), eps_rad)
+        ad = _ascensional_difference(dec, lat)
+        nxt = (ramc + 180.0 - fraction * (90.0 - ad) if nocturnal
+               else ramc + fraction * (90.0 + ad))
+        if abs(nxt - ra) < _ITER_TOL_DEG:
+            return _ra_to_ecliptic_lon(nxt, eps_rad)
+        ra = nxt
+    raise HouseSystemUndefined(
+        f"brak zbieżności po {_ITER_MAX} krokach (φ={lat:.4f}, RAMC={ramc:.4f})")
+
+
+def _cusps_placidus(ramc: float, eps: float, lat: float,
+                    asc: float, mc: float) -> list[float]:
+    """Półłuki dobowe i nocne dzielone na trzy — każdy punkt swoim własnym łukiem."""
+    if abs(lat) >= polar_circle(eps):
+        raise HouseSystemUndefined(
+            f"φ={lat:.4f}° poza kołem podbiegunowym ({polar_circle(eps):.4f}° dla ε={eps:.4f}°)")
+    inter = {i: _placidus_cusp(ramc, eps, lat, f, noct)
+             for i, (f, noct) in _PLACIDUS_STEP.items()}
+    inter.update({(i + 6) % 12: norm360(v + 180.0) for i, v in list(inter.items())})
+    return _with_exact_angles(inter, asc, mc)
+
+
+# Koch dzieli CZAS, nie łuk na niebie. Kryterium: ile czasu minęło od wschodu
+# tego stopnia zodiaku, który stoi na MC. Ten odcinek (półłuk dobowy stopnia MC)
+# dzielimy na trzy i dla punktów podziału liczymy ZWYKŁY Ascendent — stąd nazwa
+# „system miejsca urodzenia". Zgodne z definicją Astrodienst (astro.com/astrowiki).
+#
+# W przeciwieństwie do Placidusa NIE wymaga iteracji: półłuk zależy od deklinacji
+# stopnia MC, którą znamy wprost. Granicę dziedziny dzieli natomiast z Placidusem —
+# gdy stopień MC jest okołobiegunowy, „moment jego wschodu" nie istnieje.
+_KOCH_OFFSET = {10: -2 / 3, 11: -1 / 3, 1: 1 / 3, 2: 2 / 3}
+
+
+def _cusps_koch(ramc: float, eps: float, lat: float,
+                asc: float, mc: float) -> list[float]:
+    """Ascendenty dla chwil trójdzielących drogę stopnia MC od wschodu do górowania."""
+    if abs(lat) >= polar_circle(eps):
+        raise HouseSystemUndefined(
+            f"φ={lat:.4f}° poza kołem podbiegunowym ({polar_circle(eps):.4f}° dla ε={eps:.4f}°)")
+    dec_mc = _declination_of_ecliptic_lon(mc, math.radians(eps))
+    half_arc = 90.0 + _ascensional_difference(dec_mc, lat)
+    inter = {i: compute_asc(ramc + f * half_arc, eps, lat)
+             for i, f in _KOCH_OFFSET.items()}
+    inter.update({(i + 6) % 12: norm360(v + 180.0) for i, v in list(inter.items())})
+    return _with_exact_angles(inter, asc, mc)
+
+
 def cusps_for(ramc: float, eps: float, lat: float, system: str) -> list[float]:
     """Kanoniczne wejście: (RAMC, ε, φ) → 12 cusps.
 
@@ -356,9 +464,58 @@ def cusps_for(ramc: float, eps: float, lat: float, system: str) -> list[float]:
         return _cusps_alcabitus(ramc, eps, asc)
     if system == TOPOCENTRIC:
         return _cusps_topocentric(ramc, eps, lat, asc, mc)
+    if system == PLACIDUS:
+        return _cusps_placidus(ramc, eps, lat, asc, mc)
+    if system == KOCH:
+        return _cusps_koch(ramc, eps, lat, asc, mc)
     raise ValueError(f"nieznany system domów: {system}")
 
 
+# ── jawny fallback poza dziedziną ────────────────────────────────────────
+# Placidus i Koch jako jedyne mają miejsca, w których po prostu NIE ISTNIEJĄ.
+# Astrolog z Tromsø ma dostać wynik, ale musi wiedzieć, że dostał inny system —
+# cicha podmiana jest gorsza niż brak wyniku, bo jest nie do wykrycia z wykresu.
+
+FALLBACK_SYSTEM = PORPHYRY
+
+
+@dataclass(frozen=True)
+class CuspSet:
+    """12 cuspów + uczciwa informacja, czym naprawdę zostały policzone."""
+
+    cusps: list[float]
+    system: str                          # system FAKTYCZNIE użyty
+    requested: str                       # o który poproszono
+    reason: str | None = None            # dlaczego nie dało się użyć żądanego
+
+    @property
+    def is_fallback(self) -> bool:
+        return self.system != self.requested
+
+    @property
+    def notice(self) -> str | None:
+        """Komunikat dla człowieka. Ma trafić na ekran, do raportu i do PDF-a."""
+        if not self.is_fallback:
+            return None
+        return (f"UWAGA: system domów \u201e{self.requested}\u201d nie ma definicji "
+                f"dla tego miejsca i czasu \u2014 {self.reason}. Domy policzono "
+                f"systemem \u201e{self.system}\u201d. To NIE jest ten sam podzia\u0142: "
+                f"pozycje planet s\u0105 poprawne, ale przypisanie ich do dom\u00f3w "
+                f"pochodzi z innego systemu.")
+
+
+def cusps_detailed(ramc: float, eps: float, lat: float, system: str) -> CuspSet:
+    """Jak cusps_for, ale zamiast wyjątku poza dziedziną robi JAWNY fallback.
+
+    cusps_for zostaje funkcją czystą i nieustępliwą (to ją porównuje wyrocznia);
+    ustępstwo wobec rzeczywistości jest tutaj — i zawsze zostawia ślad."""
+    try:
+        return CuspSet(cusps_for(ramc, eps, lat, system), system, system)
+    except HouseSystemUndefined as e:
+        return CuspSet(cusps_for(ramc, eps, lat, FALLBACK_SYSTEM),
+                       FALLBACK_SYSTEM, system, str(e))
+
+
 def assign_house(lon: float, cusp_list: list[float]) -> int:
     """Numer domu (1..12), w którym leży dana długość ekliptyczna."""
     lon = norm360(lon)

services/logic/app/prompt.py

@@ -200,6 +200,11 @@ def _chart_section(chart: dict, moment_label: str | None) -> str:
     if meta:
         lines.append(" · ".join(meta))
 
+    # Model interpretuje domy, więc musi wiedzieć, że podział pochodzi z innego
+    # systemu, niż zamówiono — inaczej napisze „Twój Placidus" o Porphyrym.
+    for w in chart.get("house_warnings") or []:
+        lines.append(f"\n{w}")
+
     if chart.get("positions"):
         lines.append("\n## Pozycje")
         for p in chart["positions"]:

services/logic/tests/test_chart.py

@@ -64,10 +64,12 @@ def test_primary_always_first_even_if_not_listed(own_engine, reference_moment):
 
 
 def test_unknown_extra_system_is_ignored(own_engine, reference_moment):
-    """Nieobsługiwany system (np. placidus — dojdzie przez swisseph osobno) jest
-    po prostu pomijany, nie wywala horoskopu."""
+    """Nieznana nazwa systemu jest po prostu pomijana, nie wywala horoskopu.
+
+    (Placidus był tu kiedyś przykładem systemu nieobsługiwanego — od Etapu 2
+    jest liczony, więc przykładem musi być nazwa, której naprawdę nie znamy.)"""
     chart = build_chart(own_engine, reference_moment, "whole_sign",
-                        house_systems=["placidus", "equal"])
+                        house_systems=["nie-ma-takiego-systemu", "equal"])
     assert [h["system"] for h in chart["house_systems"]] == ["whole_sign", "equal"]
 
 

services/logic/tests/test_houses.py

@@ -1,4 +1,6 @@
 """Testy osi i domów — czysta matematyka (LOG-05, bez efemeryd)."""
+import math
+
 import pytest
 
 from app.engine import houses as H
@@ -126,3 +128,71 @@ def test_morinus_ignores_latitude():
 def test_unknown_system_is_rejected():
     with pytest.raises(ValueError):
         H.cusps_for(100.0, 23.4393, 50.0, "nie-ma-takiego")
+
+
+# ── systemy łuku dobowego: Placidus i Koch (Etap 2) ──────────────────────
+
+DIURNAL = ("placidus", "koch")
+TROMSO_LAT = 69.65        # za kołem podbiegunowym — tam te systemy nie istnieją
+KRAKOW_LAT = 50.06
+
+
+@pytest.mark.parametrize("system", DIURNAL)
+def test_diurnal_systems_refuse_beyond_the_polar_circle(system):
+    """Odmowa, nie liczba. Cicha podmiana systemu jest niewykrywalna z wykresu."""
+    with pytest.raises(H.HouseSystemUndefined):
+        H.cusps_for(100.0, 23.4393, TROMSO_LAT, system)
+
+
+@pytest.mark.parametrize("system", DIURNAL)
+def test_fallback_says_what_it_did(system):
+    cs = H.cusps_detailed(100.0, 23.4393, TROMSO_LAT, system)
+    assert cs.is_fallback and cs.system == H.FALLBACK_SYSTEM and cs.requested == system
+    assert len(cs.cusps) == 12
+    assert cs.notice and system in cs.notice and H.FALLBACK_SYSTEM in cs.notice
+
+
+@pytest.mark.parametrize("system", DIURNAL)
+def test_no_fallback_and_no_notice_where_the_system_exists(system):
+    cs = H.cusps_detailed(100.0, 23.4393, KRAKOW_LAT, system)
+    assert not cs.is_fallback and cs.notice is None
+    assert cs.cusps == H.cusps_for(100.0, 23.4393, KRAKOW_LAT, system)
+
+
+def test_placidus_cusps_satisfy_their_own_definition():
+    """Sprawdzian NIEZALEŻNY od wyroczni: czy znaleziony punkt naprawdę przebył
+    zadany ułamek swojego półłuku. Wyrocznia mówi „zgadza się z swissephem",
+    to mówi „zgadza się z definicją Placidusa" — i działa bez swissepha."""
+    ramc, eps, lat = 212.9986, 23.4393, 66.3144      # tuż pod kołem, najtrudniej
+    eps_rad = math.radians(eps)
+    c = H.cusps_for(ramc, eps, lat, "placidus")
+    for house, (frac, nocturnal) in ((11, (1 / 3, False)), (12, (2 / 3, False)),
+                                     (2, (2 / 3, True)), (3, (1 / 3, True))):
+        lon = c[house - 1]
+        dec = H._declination_of_ecliptic_lon(lon, eps_rad)
+        ad = H._ascensional_difference(dec, lat)
+        ra = math.degrees(math.atan2(math.sin(math.radians(lon)) * math.cos(eps_rad),
+                                     math.cos(math.radians(lon))))
+        want = (ramc + 180.0 - frac * (90.0 - ad) if nocturnal
+                else ramc + frac * (90.0 + ad))
+        assert abs((ra - want + 180.0) % 360.0 - 180.0) < 1e-9, f"dom {house}"
+
+
+def test_koch_reduces_to_equal_spacing_on_the_equator():
+    """Na równiku półłuk każdego stopnia to dokładnie 90°, więc trójdzielenie
+    czasu daje Ascendenty co 30° czasu gwiazdowego — dobry test zdrowia wzoru."""
+    ramc, eps = 100.0, 23.4393
+    c = H.cusps_for(ramc, eps, 0.0, "koch")
+    for house, offset in ((11, -60.0), (12, -30.0), (2, 30.0), (3, 60.0)):
+        assert c[house - 1] == pytest.approx(
+            H.compute_asc(ramc + offset, eps, 0.0), abs=1e-9), f"dom {house}"
+
+
+def test_polar_circle_boundary_moves_with_the_date():
+    """Granica dziedziny NIE jest stałą 66,56° — zależy od ε, czyli od daty."""
+    lat = 66.60
+    assert lat > H.polar_circle(23.4393)      # dziś: poza dziedziną
+    assert lat < H.polar_circle(23.3528)      # rok 2270: już w dziedzinie
+    with pytest.raises(H.HouseSystemUndefined):
+        H.cusps_for(100.0, 23.4393, lat, "placidus")
+    assert len(H.cusps_for(100.0, 23.3528, lat, "placidus")) == 12

services/presentation/app/house_systems.py

@@ -0,0 +1,36 @@
+"""Katalog systemów domów dla warstwy prezentacji — JEDNO źródło nazw.
+
+Nazwy były zaszyte w czterech szablonach naraz (selektor na „Horoskop", selektor
+na „Skompiluj", checkboxy porównania, nagłówki tabeli). Przy trzech systemach
+uchodziło to na sucho; przy dziesięciu rozjazd jest kwestią czasu — wystarczy
+dopisać system w jednym miejscu i zapomnieć o trzech pozostałych.
+
+Kolejność jest celowa: najpierw dwa najpowszechniejsze (Placidus i Whole Sign),
+potem reszta. `LIMITED` oznacza systemy, które powyżej koła podbiegunowego nie
+istnieją i podlegają jawnemu fallbackowi — UI ma o tym uprzedzać ZANIM ktoś
+policzy horoskop dla Tromsø, a nie dopiero w ostrzeżeniu przy wyniku.
+"""
+from __future__ import annotations
+
+HOUSE_SYSTEMS: list[tuple[str, str]] = [
+    ("placidus", "Placidus"),
+    ("whole_sign", "Whole Sign"),
+    ("koch", "Koch"),
+    ("equal", "Equal"),
+    ("porphyry", "Porphyry"),
+    ("regiomontanus", "Regiomontanus"),
+    ("campanus", "Campanus"),
+    ("alcabitus", "Alcabitus"),
+    ("morinus", "Morinus"),
+    ("vehlow", "Vehlow"),
+]
+
+# Systemy oparte na łuku dobowym — jedyne z realną granicą dziedziny.
+LIMITED = frozenset({"placidus", "koch"})
+
+HOUSE_SYSTEM_NAMES: dict[str, str] = dict(HOUSE_SYSTEMS)
+
+
+def label(system: str) -> str:
+    """Nazwa do pokazania; nieznany identyfikator zwracamy bez zmian, nie gubimy go."""
+    return HOUSE_SYSTEM_NAMES.get(system, system)

services/presentation/app/main.py

@@ -22,6 +22,8 @@ from fastapi.responses import HTMLResponse, JSONResponse
 from fastapi.staticfiles import StaticFiles
 from fastapi.templating import Jinja2Templates
 
+from app.house_systems import HOUSE_SYSTEMS, LIMITED as HOUSE_LIMITED, label as house_label
+
 from app import geocode, security
 from app.clients.logic_client import LogicClient
 from app.config import DEFAULT_LOCATION_LABEL, default_form
@@ -54,6 +56,10 @@ def static_url(name: str) -> str:
 
 
 templates.env.globals["static"] = static_url
+# Katalog systemów domów — jedno źródło nazw dla wszystkich szablonów.
+templates.env.globals["HOUSE_SYSTEMS"] = HOUSE_SYSTEMS
+templates.env.globals["house_label"] = house_label
+templates.env.globals["HOUSE_LIMITED"] = HOUSE_LIMITED
 
 
 def _build_utc(date: str, time: str, tz_offset: float) -> tuple[str, str]:
@@ -141,6 +147,10 @@ def chart_compute(
             aspect_minor=aspect_minor,
             stations=stations, zodiac=zodiac, tables=tables,
         )
+        # Fallback systemu domów musi dojechać do PDF-a — z samego kosmogramu
+        # nie da się poznać, że podział jest z innego systemu, niż zamówiono.
+        warnings = [w for w in (chart.get("house_warnings") or []) if w]
+
         from app import chartwheel                    # kosmogram (PRE-12), SVG po stronie serwera
         ctx["wheel_svg"] = chartwheel.render(ctx["result"])
         ctx["aspectarian_svg"] = chartwheel.render_aspectarian(ctx["result"])  # PRE-18
@@ -242,6 +252,7 @@ def compile_pdf(payload: dict):
         return JSONResponse({"detail": f"Niepoprawne dane wejściowe: {e}"}, status_code=422)
 
     figures: list[dict] = []
+    warnings: list[str] = []
     try:
         chart = logic.positions(
             when_utc_iso=iso_utc,
@@ -275,6 +286,7 @@ def compile_pdf(payload: dict):
         "person": payload.get("person") or "",
         "data": {**data, "moment_utc": label},
         "figures": figures,
+        "warnings": warnings,
         "natal": payload.get("natal") or {},
         "predictions": payload.get("predictions") or [],
     }

services/presentation/app/static/styles.css

@@ -93,6 +93,18 @@ button:hover { filter: brightness(1.1); }
 .opts { display: flex; gap: 1.5rem; margin-top: .75rem; color: var(--muted); align-items: center; }
 .opts input[type=number] { width: 5rem; }
 .meta { color: var(--muted); margin: 1.5rem 0 .5rem; font-size: .9rem; }
+
+/* Fallback systemu domów. Celowo NIE jest to dyskretny „muted" — po fallbacku
+   kosmogram wygląda bezbłędnie, więc ten akapit jest jedynym sygnałem, że
+   podział domów pochodzi z innego systemu, niż zamówiono. */
+.house-warning {
+  margin: 1rem 0; padding: .75rem 1rem; font-size: .92rem; line-height: 1.45;
+  border: 1px solid var(--warn-border, #b8860b);
+  border-left-width: 4px;
+  border-radius: 4px;
+  background: var(--warn-bg, rgba(184, 134, 11, .10));
+  color: var(--warn-fg, inherit);
+}
 .error { background: #3a1320; border: 1px solid #6a2233; color: #ffb3c0; padding: .75rem 1rem; border-radius: 8px; margin-top: 1.5rem; }
 .empty { color: var(--muted); }
 table { width: 100%; border-collapse: collapse; margin-top: .5rem; background: var(--panel); border-radius: 12px; overflow: hidden; }

services/presentation/app/templates/_form_options.html

@@ -10,9 +10,9 @@
 <div class="opts" title="Domy dzielą to samo niebo inaczej. Zaznacz kilka, by porównać kuspy obok siebie (PRE-05). Kosmogram rysuje system wybrany wyżej.">
   {% set chosen = form.house_systems or [] %}
   <span class="muted small">Porównaj systemy domów:</span>
-  <label><input type="checkbox" name="house_systems" value="whole_sign" {{ 'checked' if 'whole_sign' in chosen else '' }}> Whole Sign</label>
-  <label><input type="checkbox" name="house_systems" value="equal" {{ 'checked' if 'equal' in chosen else '' }}> Equal</label>
-  <label><input type="checkbox" name="house_systems" value="porphyry" {{ 'checked' if 'porphyry' in chosen else '' }}> Porphyry</label>
+  {% for value, name in HOUSE_SYSTEMS %}
+  <label><input type="checkbox" name="house_systems" value="{{ value }}" {{ 'checked' if value in chosen else '' }}> {{ name }}{{ ' *' if value in HOUSE_LIMITED else '' }}</label>
+  {% endfor %}
 </div>
 <div class="opts" title="Orb = dopuszczalne odchylenie od dokładnego kąta aspektu. „Bonus świateł" powiększa orb dla aspektów ze Słońcem/Księżycem. Aspekty poboczne: półsekstyl 30°, półkwadratura 45°, kwinkunks 150° (PRE-06).">
   <label>Orb aspektów (°) <input type="number" name="aspect_orb" step="0.5" min="1" max="15" value="{{ form.aspect_orb if form.aspect_orb is not none else 8 }}"></label>

services/presentation/app/templates/_result_tables.html

@@ -6,6 +6,14 @@
    deklinacja/antyscja) renderuje rodzic; tu są same tabele. Każda sekcja pokazuje
    się tylko, gdy jej dane są w wyniku (opcja policzona → sekcja jest). #}
 
+{# Fallback systemu domów: system nie istniał dla tego miejsca i policzyliśmy
+   inny. Musi być WIDOCZNE, bo z samego wykresu tego nie da się poznać. #}
+{% if result.house_warnings %}
+{% for w in result.house_warnings %}
+<p class="house-warning">{{ w }}</p>
+{% endfor %}
+{% endif %}
+
 {% if result.angles %}
 <table class="angles">
   <thead><tr><th>Oś</th><th>Znak</th><th>W znaku</th></tr></thead>
@@ -20,10 +28,9 @@
 
 {# Porównanie systemów domów (PRE-05) — te same osie, inny podział na domy #}
 {% if result.house_systems and result.house_systems | length > 1 %}
-{% set HSN = {'whole_sign': 'Whole Sign', 'equal': 'Equal', 'porphyry': 'Porphyry'} %}
 <div class="meta" title="Osie (Asc/MC) są wspólne — różni się podział na domy. Kosmogram rysuje pierwszy z listy.">Porównanie systemów domów ({{ result.house_systems | length }})</div>
 <table class="angles">
-  <thead><tr><th>Dom</th>{% for hs in result.house_systems %}<th>{{ HSN.get(hs.system, hs.system) }}</th>{% endfor %}</tr></thead>
+  <thead><tr><th>Dom</th>{% for hs in result.house_systems %}<th>{{ house_label(hs.system) }}</th>{% endfor %}</tr></thead>
   <tbody>
     {% for i in range(12) %}
       <tr><td>{{ i + 1 }}</td>
@@ -219,7 +226,7 @@
 
 {% if result.cusps %}
 <details class="loc">
-  <summary>Cusps domów ({{ result.house_system }})</summary>
+  <summary>Cusps domów ({{ house_label(result.house_system) }})</summary>
   <table>
     <thead><tr><th>Dom</th><th>Znak</th><th>Cusp</th></tr></thead>
     <tbody>

services/presentation/app/templates/chart.html

@@ -34,10 +34,11 @@
     <label>System domów
       <select name="house_system">
         {% set hs = form.house_system or 'whole_sign' %}
-        <option value="whole_sign" {{ 'selected' if hs == 'whole_sign' else '' }}>Whole Sign</option>
-        <option value="equal" {{ 'selected' if hs == 'equal' else '' }}>Equal</option>
-        <option value="porphyry" {{ 'selected' if hs == 'porphyry' else '' }}>Porphyry</option>
+        {% for value, name in HOUSE_SYSTEMS %}
+        <option value="{{ value }}" {{ 'selected' if hs == value else '' }}>{{ name }}{{ ' *' if value in HOUSE_LIMITED else '' }}</option>
+        {% endfor %}
       </select>
+      <span class="muted small" title="Placidus i Koch dzielą łuk dobowy, który powyżej koła podbiegunowego (ok. 66,5°) nie istnieje — dla takich miejsc policzymy Porphyry i wyraźnie o tym napiszemy.">* nie działa za kołem podbiegunowym</span>
     </label>
     <label>Zodiak
       <select name="zodiac">
@@ -65,10 +66,14 @@
 {% endif %}
 
 {% if result %}
+  {# Fallback systemu domów — z kosmogramu nie da się go poznać, więc mówimy wprost #}
+  {% for w in result.house_warnings or [] %}
+  <p class="house-warning">{{ w }}</p>
+  {% endfor %}
   <div class="meta">
     Silnik: <strong>{{ result.engine }}</strong> ·
     obiektów: {{ result.positions | length }}
-    {% if result.house_system %}· domy: {{ result.house_system }}{% endif %}
+    {% if result.house_system %}· domy: {{ house_label(result.house_system) }}{% endif %}
     {% if result.zodiac %}· zodiak: {{ result.zodiac }}{% if result.ayanamsha is defined %} (ayanamsa {{ '%.4f'|format(result.ayanamsha) }}°){% endif %}{% endif %}
     {% if moment %}· moment: {{ moment }}{% endif %}
   </div>

services/presentation/app/templates/compile.html

@@ -39,10 +39,11 @@ zapamiętane predykcje okresowe. Dane pobiera z pozostałych zakładek — nie t
     <label>System domów
       <select name="house_system">
         {% set hs = form.house_system or 'whole_sign' %}
-        <option value="whole_sign" {{ 'selected' if hs == 'whole_sign' else '' }}>Whole Sign</option>
-        <option value="equal" {{ 'selected' if hs == 'equal' else '' }}>Equal</option>
-        <option value="porphyry" {{ 'selected' if hs == 'porphyry' else '' }}>Porphyry</option>
+        {% for value, name in HOUSE_SYSTEMS %}
+        <option value="{{ value }}" {{ 'selected' if hs == value else '' }}>{{ name }}{{ ' *' if value in HOUSE_LIMITED else '' }}</option>
+        {% endfor %}
       </select>
+      <span class="muted small" title="Placidus i Koch dzielą łuk dobowy, który powyżej koła podbiegunowego (ok. 66,5°) nie istnieje — dla takich miejsc policzymy Porphyry i wyraźnie o tym napiszemy.">* nie działa za kołem podbiegunowym</span>
     </label>
     <label>Zodiak
       <select name="zodiac">

services/presentation/tests/test_house_compare.py

@@ -11,6 +11,8 @@ COMPILE = (APP / "templates" / "compile.html").read_text(encoding="utf-8")
 OPTS = (APP / "templates" / "_form_options.html").read_text(encoding="utf-8")     # wspólne opcje
 TABLES = (APP / "templates" / "_result_tables.html").read_text(encoding="utf-8")  # wspólne tabele
 MAIN = (APP / "main.py").read_text(encoding="utf-8")
+
+from app.house_systems import HOUSE_SYSTEMS, LIMITED, label as house_label  # noqa: E402
 CLIENT = (APP / "clients" / "logic_client.py").read_text(encoding="utf-8")
 
 
@@ -20,10 +22,37 @@ def test_both_forms_use_shared_option_partial():
     assert '{% include "_form_options.html" %}' in COMPILE
 
 
-def test_form_lets_you_pick_extra_systems():
-    """Checkboxy dla trzech systemów — wielokrotny wybór (name powtórzony)."""
-    for val in ("whole_sign", "equal", "porphyry"):
-        assert f'name="house_systems" value="{val}"' in OPTS, f"brak checkboxa {val}"
+def _render(name: str, **ctx) -> str:
+    """Renderuje szablon z tymi samymi globalsami, co produkcja.
+
+    Szablony budują listę systemów PĘTLĄ po katalogu, więc sprawdzanie ich
+    surowego tekstu nic już nie mówi — trzeba je wykonać. Przy okazji test
+    łapie literówki w Jinja, których grep po źródle nigdy nie wyłapał."""
+    from jinja2 import Environment, FileSystemLoader
+
+    env = Environment(loader=FileSystemLoader(str(APP / "templates")), autoescape=True)
+    env.globals.update(HOUSE_SYSTEMS=HOUSE_SYSTEMS, HOUSE_LIMITED=LIMITED,
+                       house_label=house_label, static=lambda p: p)
+    return env.get_template(name).render(**ctx)
+
+
+def test_form_offers_every_system_the_engine_advertises():
+    """Każdy system z katalogu ma checkbox. Katalog jest jednym źródłem nazw,
+    więc dopisanie systemu bez odświeżenia UI zapali się tutaj."""
+    html = _render("_form_options.html", form={})
+    for value, name in HOUSE_SYSTEMS:
+        assert f'name="house_systems" value="{value}"' in html, f"brak checkboxa {value}"
+        assert name in html, f"brak nazwy {name}"
+
+
+def test_form_marks_systems_with_a_domain_limit():
+    """Placidus i Koch nie istnieją za kołem podbiegunowym — UI ma uprzedzać
+    ZANIM ktoś policzy horoskop dla Tromsø, nie dopiero w ostrzeżeniu wyniku."""
+    html = _render("_form_options.html", form={})
+    assert LIMITED, "katalog nie oznacza żadnego systemu jako ograniczonego"
+    for value, name in HOUSE_SYSTEMS:
+        starred = f"{name} *" in html
+        assert starred == (value in LIMITED), f"{value}: gwiazdka={starred}"
 
 
 def test_handler_accepts_and_passes_house_systems():
@@ -49,4 +78,21 @@ def test_comparison_table_shows_cusp_per_system():
 
 def test_checkbox_state_survives_submit():
     """Zaznaczone systemy zostają zaznaczone po przeliczeniu."""
-    assert "in chosen" in OPTS and "form.house_systems" in OPTS
+    html = _render("_form_options.html", form={"house_systems": ["koch", "campanus"]})
+    for value, _ in HOUSE_SYSTEMS:
+        marker = f'value="{value}" checked'
+        assert (marker in html) == (value in ("koch", "campanus")), value
+
+
+def test_fallback_notice_is_shown_prominently():
+    """Po fallbacku kosmogram wygląda bezbłędnie — ostrzeżenie jest jedynym
+    sygnałem, że podział domów jest z innego systemu."""
+    html = _render("_result_tables.html",
+                   result={"house_warnings": ["UWAGA: system domów nie ma definicji"]})
+    assert "house-warning" in html
+    assert "UWAGA: system domów nie ma definicji" in html
+
+
+def test_no_notice_when_nothing_was_substituted():
+    html = _render("_result_tables.html", result={"house_warnings": []})
+    assert "house-warning" not in html

services/render/app/latex.py

@@ -210,6 +210,22 @@ def build(report: dict, wheel_pdf: str | None = None,
     parts.append(r"\end{tabular}")
     parts.append(r"\vspace{1em}")
 
+    # ── 2a. ostrzeżenia o systemie domów ────────────────────────────────
+    # Muszą stać PRZED rysunkami: kosmogram narysowany po fallbacku wygląda
+    # bezbłędnie, więc jedyną informacją, że podział domów jest z innego systemu,
+    # jest ten akapit. W ramce, żeby nie dało się go wziąć za podpis.
+    warnings = [w for w in (report.get("warnings") or []) if str(w).strip()]
+    if warnings:
+        parts.append(r"\begin{center}")
+        parts.append(r"\fbox{\begin{minipage}{0.92\textwidth}\small")
+        for i, w in enumerate(warnings):
+            if i:
+                parts.append(r"\par\medskip")
+            parts.append(esc(str(w)))
+        parts.append(r"\end{minipage}}")
+        parts.append(r"\end{center}")
+        parts.append(r"\vspace{1em}")
+
     # ── 3. rysunki kosmogramu ───────────────────────────────────────────
     # Jedna reguła na wszystkie: keepaspectratio z limitem SZEROKOŚCI i WYSOKOŚCI.
     # Koło i aspektarian są kwadratowe (ogranicza je wysokość), deklinacja i

services/render/tests/test_latex.py

@@ -307,3 +307,24 @@ def test_full_ai_markdown_leaves_no_visible_markers():
            "###Podsekcja bez spacji\n\n- punkt **ważny**\n- i ***kluczowy***\n\n"
            "#### Zamknięty ####")
     assert _no_visible_markers(md(src))
+
+
+def test_house_fallback_warning_lands_in_the_pdf():
+    """Zasada projektu: co pokazujemy na stronie, trafia do raportu i PDF-a.
+
+    Po fallbacku systemu domów kosmogram wygląda bezbłędnie, więc ten akapit
+    jest JEDYNĄ informacją, że podział domów pochodzi z innego systemu, niż
+    zamówiono. Musi też stać PRZED rysunkami, nie po nich."""
+    tex = build({"person": "Jan Kowalski",
+                 "data": {"date": "1984-04-30", "house_system": "porphyry"},
+                 "warnings": ["UWAGA: system domów „placidus” nie ma definicji"]},
+                figures=[{"pdf": "wheel.pdf", "caption": "Kosmogram"}])
+    assert "fbox" in tex
+    assert "nie ma definicji" in tex
+    assert tex.index("nie ma definicji") < tex.index("wheel.pdf"), \
+        "ostrzeżenie musi stać przed rysunkami"
+
+
+def test_no_warning_box_when_nothing_was_substituted():
+    tex = build({"person": "Jan Kowalski", "data": {}, "warnings": []})
+    assert "fbox" not in tex

tests/oracle/README.md

@@ -78,6 +78,25 @@ zarówno zestaw brzegowy (2520 porównań), jak i losowy przemiał 20 000 przypa
 | campanus | podział wertykału pierwszego | 0,000000000° |
 | alcabitus | podział łuków dobowych po równiku | 0,000000000° |
 
+Etap 2 — systemy **łuku dobowego**, jedyne z realną granicą dziedziny:
+
+| System | Konstrukcja | Maks. odchylenie |
+|---|---|---|
+| placidus | trójdzielenie półłuków, iteracyjnie | 0,000001686° |
+| koch | trójdzielenie CZASU od wschodu stopnia MC | 0,000000000° |
+
+Placidus jest jedynym systemem bez wzoru zamkniętego: cusp jest zdefiniowany
+warunkiem na samego siebie, więc szukamy go iteracyjnie do 1e-11°. Pozostałe
+1,7e-6° to **próg zbieżności wyroczni**, nie nasz błąd — nasz cusp spełnia
+definicję Placidusa z dokładnością 1e-12° (test `test_placidus_cusps_satisfy_
+their_own_definition` sprawdza to bez swissepha).
+
+Powyżej koła podbiegunowego oba **odmawiają liczenia** — i wyrocznia odmawia
+dokładnie tych samych przypadków (5245 na 20 000 losowych, zero rozjazdów).
+Warstwa aplikacyjna łapie tę odmowę i podstawia Porphyry'ego z **głośnym
+komunikatem**, który idzie na ekran, w prompt do modelu i do PDF-a: po podmianie
+kosmogram wygląda bezbłędnie, więc jest to jedyny sygnał dla astrologa.
+
 **Topocentric (Polich–Page) jest zaimplementowany, ale NIE wypuszczony** — nie ma go
 w `houses.SYSTEMS`. Zgadza się z wyrocznią na całej dziedzinie poza otoczeniem
 bieguna: przy |φ| ≈ 89,9° i RAMC 90°/270° kolejność domów się odwraca i żadna reguła
@@ -86,8 +105,8 @@ oparta na łuku kwadrantu nie rozstrzyga wyboru gałęzi. Konstrukcja jest tam z
 Nie zawężamy dziedziny po to, żeby testy przeszły; system dołączy, gdy będzie
 poprawny wszędzie.
 
-Placidus i Koch (iteracyjne, z realną granicą dziedziny na kole podbiegunowym) —
-Etap 2.
+Większe jądro efemeryd (de441) — **odłożone, „nice to have"**: rozszerza tylko
+zakres dat, nie poprawia niczego w obecnym.
 
 ## Licencja
 

tests/oracle/domain.py

@@ -17,6 +17,11 @@ import random
 from dataclasses import dataclass
 
 # Zakres dat programu jako dni juliańskie (rok astronomiczny: 370 p.n.e. = -369).
+# Wyznacza go jądro efemeryd de421, którego używa silnik. Większe jądro (de441,
+# ~13 000 lat) jest DECYZJĄ ODŁOŻONĄ — świadomie „nice to have", nie „must":
+# rozszerza wyłącznie zakres dat, a nie poprawność czegokolwiek w obecnym
+# zakresie. Gdy kiedyś dojdzie, tu jest jedno miejsce do zmiany — i wtedy
+# wartości brzegowe (ε, koło podbiegunowe) trzeba przeliczyć dla nowych krańców.
 JD_MIN = 1_566_839.5      # -369-01-01
 JD_MAX = 2_695_000.5      # ~2270-12-31
 JD_J2000 = 2_451_545.0    # punkt odniesienia — środek dziedziny

tests/oracle/run.py

@@ -28,7 +28,7 @@ from harness import (  # noqa: E402
 # Systemy do sprawdzenia. Rośnie wraz z implementacją kolejnych (Etap 1 i 2) —
 # dopisanie nazwy tutaj wystarcza, żeby weszła do każdego builda.
 SYSTEMS = ["whole_sign", "equal", "porphyry", "vehlow", "morinus",
-           "regiomontanus", "campanus", "alcabitus"]
+           "regiomontanus", "campanus", "alcabitus", "placidus", "koch"]
 
 
 def main() -> int: