feat(domy): Placidus i Koch + jawny fallback poza kołem podbiegunowym

Etap 2: dwa systemy łuku dobowego — jedyne, które mają miejsca, gdzie po prostu
NIE ISTNIEJĄ. Koch zgadza się z wyrocznią co do zera; Placidus do 1,7e-6°, przy
czym to próg zbieżności WYROCZNI, nie nasz: nasze cuspy spełniają definicję
Placidusa z dokładnością 1e-12° (osobny test, działa bez swissepha).

Placidus jako jedyny nie ma wzoru zamkniętego — cusp jest zdefiniowany warunkiem
na samego siebie („punkt, który przebył 1/3 swojego półłuku"), więc iterujemy po
punkcie stałym do 1e-11°. Brak zbieżności traktujemy jako wyjście poza dziedzinę,
nie jako wynik.

Koch okazał się natomiast ZAMKNIĘTY: jego kryterium to czas od wschodu stopnia
stojącego na MC, a półłuk tego stopnia znamy wprost z jego deklinacji. Definicja
za Astrodienst (astro.com/astrowiki/en/Koch_House_System) — nie zgadywana.

Powyżej koła podbiegunowego oba odmawiają liczenia i wyrocznia odmawia dokładnie
tych samych przypadków (5245/20 000 losowych, zero rozjazdów dziedziny). Odmowa
jest wyjątkiem, nie liczbą: cicha podmiana systemu jest niewykrywalna z wykresu.

Ustępstwo wobec rzeczywistości siedzi osobno, w cusps_detailed(): podstawia
Porphyry'ego i ZAWSZE zostawia ślad. Ten ślad idzie wszystkimi trzema wyjściami —
na ekran (ramka, nie „muted"), w prompt do modelu (inaczej napisze „Twój Placidus"
o Porphyrym) i do PDF-a, w ramce PRZED rysunkami. Astrolog z Tromsø dostaje
wynik i wie, że go dostał inaczej.

Przy okazji: nazwy systemów były zaszyte w czterech szablonach naraz. Przy trzech
systemach uchodziło to na sucho, przy dziesięciu nie — jest katalog w jednym
miejscu, a testy szablonów RENDERUJĄ je zamiast szukać tekstu w źródle, więc
łapią też literówki w Jinja.

Większe jądro efemeryd (de441): świadomie zdegradowane do „nice to have" —
rozszerza wyłącznie zakres dat, nie poprawia niczego w obecnym. Odnotowane
w domain.py przy JD_MIN/JD_MAX, żeby nie wróciło po cichu.

Co-Authored-By: Claude Opus 5 <noreply@anthropic.com>

services/logic/app/engine/chart.py

@@ -97,9 +97,11 @@ def build_chart(engine: EphemerisEngine, moment: ChartMoment, house_system: str
     asc = H.compute_asc(ramc, eps, moment.lat)
     mc = H.compute_mc(ramc, eps)
     system = house_system if house_system in H.SYSTEMS else H.WHOLE_SIGN
-    # cusps_for, nie cusps: to drugie zna tylko trzy systemy dzielące ekliptykę.
-    # Systemy egzotyczne dzielą inne koła wielkie i potrzebują pełnego (RAMC, ε, φ).
-    cusp_list = H.cusps_for(ramc, eps, moment.lat, system)   # tropikalne — geometria domów jest niezmiennicza
+    # cusps_detailed, nie cusps_for: Placidus i Koch nie istnieją powyżej koła
+    # podbiegunowego, a astrolog z Tromsø ma dostać wynik ZE ŚLADEM, czym go
+    # policzyliśmy. Ten ślad musi dojść aż do raportu i PDF-a.
+    primary = H.cusps_detailed(ramc, eps, moment.lat, system)
+    cusp_list = primary.cusps   # tropikalne — geometria domów jest niezmiennicza
 
     def _cusps_out(cl: list[float]) -> list[dict]:
         """Cuspy → wiersze pod UI/kosmogram: znak, stopień w znaku, długość, glif."""
@@ -111,7 +113,11 @@ def build_chart(engine: EphemerisEngine, moment: ChartMoment, house_system: str
             for i, c in enumerate(cl)
         ]
 
-    result["house_system"] = system
+    result["house_system"] = primary.system            # FAKTYCZNIE użyty
+    result["house_system_requested"] = primary.requested
+    # Lista ostrzeżeń dla całego horoskopu — prezentacja, raport i PDF czytają
+    # jedno miejsce, więc żaden z nich nie może „zapomnieć" o fallbacku.
+    result["house_warnings"] = [primary.notice] if primary.notice else []
     result["angles"] = {
         "Asc": _fmt("Asc", asc, off),
         "MC": _fmt("MC", mc, off),
@@ -134,10 +140,15 @@ def build_chart(engine: EphemerisEngine, moment: ChartMoment, house_system: str
     if len(ordered) > 1:
         result["house_systems"] = []
         for s in ordered:
-            cl = cusp_list if s == system else H.cusps_for(ramc, eps, moment.lat, s)
-            result["house_systems"].append({"system": s, "cusps": _cusps_out(cl)})
+            cs = primary if s == system else H.cusps_detailed(ramc, eps, moment.lat, s)
+            block = {"system": s, "used_system": cs.system, "cusps": _cusps_out(cs.cusps)}
+            if cs.notice:
+                block["notice"] = cs.notice
+                if cs.notice not in result["house_warnings"]:
+                    result["house_warnings"].append(cs.notice)
+            result["house_systems"].append(block)
             for pdict, obj in zip(result["positions"], positions):
-                pdict.setdefault("houses", {})[s] = H.assign_house(obj.longitude, cl)
+                pdict.setdefault("houses", {})[s] = H.assign_house(obj.longitude, cs.cusps)
 
     # Lots (LOG-08) — wymagają Asc i sekty (dzień/noc)
     from app.engine.firdaria import is_day_birth

services/logic/app/engine/houses.py

@@ -8,6 +8,7 @@ silnik dostarcza tylko RAMC i ε.
 from __future__ import annotations
 
 import math
+from dataclasses import dataclass
 
 from app.engine.formats import SIGN_ABBR, norm360, sign_index  # noqa: F401
 
@@ -22,6 +23,8 @@ REGIOMONTANUS = "regiomontanus"
 CAMPANUS = "campanus"
 ALCABITUS = "alcabitus"
 TOPOCENTRIC = "topocentric"
+PLACIDUS = "placidus"
+KOCH = "koch"
 # Systemy WYPUSZCZONE — każdy zweryfikowany wobec Swiss Ephemeris co do zera
 # (tests/oracle). TOPOCENTRIC celowo POZA listą: implementacja jest zgodna
 # z wyrocznią wszędzie poza otoczeniem bieguna (|φ| ≈ 89,9° przy RAMC 90°/270°),
@@ -29,7 +32,7 @@ TOPOCENTRIC = "topocentric"
 # atan(tan(89,9°)/3) to już 89,7°. Nie zawężamy dziedziny wyłącznie po to, by
 # testy przeszły; system dołączy, gdy będzie poprawny na całej dziedzinie.
 SYSTEMS = (WHOLE_SIGN, EQUAL, PORPHYRY, VEHLOW, MORINUS,
-           REGIOMONTANUS, CAMPANUS, ALCABITUS)
+           REGIOMONTANUS, CAMPANUS, ALCABITUS, PLACIDUS, KOCH)
 
 
 def mean_obliquity(tt_jd: float) -> float:
@@ -331,6 +334,111 @@ def _cusps_topocentric(ramc: float, eps: float, lat: float,
     return out
 
 
+# ── systemy łuku dobowego (Placidus, Koch) ───────────────────────────────
+# Różnią się od wszystkich poprzednich tym, że NIE MAJĄ wzoru zamkniętego: cusp
+# jest zdefiniowany warunkiem na samego siebie („punkt, który przebył 1/3 swojego
+# półłuku"), więc trzeba go znaleźć iteracyjnie. Mają też jako jedyne REALNĄ
+# granicę dziedziny — powyżej koła podbiegunowego stopnie ekliptyki bywają
+# okołobiegunowe, nie wschodzą ani nie zachodzą, i półłuk po prostu nie istnieje.
+
+
+class HouseSystemUndefined(ValueError):
+    """System domów nie ma definicji dla podanych parametrów (nie: błąd liczenia).
+
+    Podnoszone zamiast zwrócenia liczby, bo cicha podmiana systemu jest gorsza
+    niż błąd: wykres wygląda poprawnie, a planety siedzą w innych domach, niż
+    astrolog zamawiał. Warstwa aplikacyjna łapie to w cusps_detailed() i robi
+    JAWNY fallback."""
+
+
+_ITER_MAX = 100
+_ITER_TOL_DEG = 1e-11
+
+
+def _declination_of_ecliptic_lon(lon_deg: float, eps_rad: float) -> float:
+    """Deklinacja punktu LEŻĄCEGO NA EKLIPTYCE o danej długości."""
+    return math.degrees(math.asin(math.sin(eps_rad) * math.sin(math.radians(lon_deg))))
+
+
+def _ascensional_difference(dec_deg: float, lat_deg: float) -> float:
+    """Różnica wschodnia: o ile półłuk dobowy odbiega od 90°.
+
+    sin(AD) = tan(φ)·tan(δ). Gdy |tan(φ)·tan(δ)| ≥ 1, punkt jest okołobiegunowy
+    (nigdy nie wschodzi albo nigdy nie zachodzi) i półłuk nie istnieje."""
+    v = math.tan(math.radians(lat_deg)) * math.tan(math.radians(dec_deg))
+    if abs(v) >= 1.0:
+        raise HouseSystemUndefined(
+            f"punkt okołobiegunowy (tan φ·tan δ = {v:.6f}): półłuk dobowy nie istnieje")
+    return math.degrees(math.asin(v))
+
+
+# Dom → (ułamek półłuku, czy łuk NOCNY). Domy 11 i 12 dzielą łuk dzienny licząc
+# od MC; domy 2 i 3 — łuk nocny, licząc WSTECZ od IC.
+_PLACIDUS_STEP = {10: (1 / 3, False), 11: (2 / 3, False),
+                  1: (2 / 3, True), 2: (1 / 3, True)}
+
+
+def _placidus_cusp(ramc: float, eps: float, lat: float,
+                   fraction: float, nocturnal: bool) -> float:
+    """Punkt ekliptyki, który przebył `fraction` swojego półłuku.
+
+    Warunek jest uwikłany: półłuk zależy od deklinacji, deklinacja od długości,
+    a długość od położenia — więc iterujemy po punkcie stałym. Zbieżność jest
+    szybka z dala od koła podbiegunowego i psuje się przy nim, dlatego brak
+    zbieżności traktujemy jako wyjście poza dziedzinę, a nie jako wynik."""
+    eps_rad = math.radians(eps)
+    # Start od podziału równomiernego — to Porphyry na równiku, czyli dokładnie
+    # ten przypadek, w którym Placidus się do niego sprowadza.
+    ra = ramc + 180.0 - 90.0 * fraction if nocturnal else ramc + 90.0 * fraction
+    for _ in range(_ITER_MAX):
+        dec = _declination_of_ecliptic_lon(_ra_to_ecliptic_lon(ra, eps_rad), eps_rad)
+        ad = _ascensional_difference(dec, lat)
+        nxt = (ramc + 180.0 - fraction * (90.0 - ad) if nocturnal
+               else ramc + fraction * (90.0 + ad))
+        if abs(nxt - ra) < _ITER_TOL_DEG:
+            return _ra_to_ecliptic_lon(nxt, eps_rad)
+        ra = nxt
+    raise HouseSystemUndefined(
+        f"brak zbieżności po {_ITER_MAX} krokach (φ={lat:.4f}, RAMC={ramc:.4f})")
+
+
+def _cusps_placidus(ramc: float, eps: float, lat: float,
+                    asc: float, mc: float) -> list[float]:
+    """Półłuki dobowe i nocne dzielone na trzy — każdy punkt swoim własnym łukiem."""
+    if abs(lat) >= polar_circle(eps):
+        raise HouseSystemUndefined(
+            f"φ={lat:.4f}° poza kołem podbiegunowym ({polar_circle(eps):.4f}° dla ε={eps:.4f}°)")
+    inter = {i: _placidus_cusp(ramc, eps, lat, f, noct)
+             for i, (f, noct) in _PLACIDUS_STEP.items()}
+    inter.update({(i + 6) % 12: norm360(v + 180.0) for i, v in list(inter.items())})
+    return _with_exact_angles(inter, asc, mc)
+
+
+# Koch dzieli CZAS, nie łuk na niebie. Kryterium: ile czasu minęło od wschodu
+# tego stopnia zodiaku, który stoi na MC. Ten odcinek (półłuk dobowy stopnia MC)
+# dzielimy na trzy i dla punktów podziału liczymy ZWYKŁY Ascendent — stąd nazwa
+# „system miejsca urodzenia". Zgodne z definicją Astrodienst (astro.com/astrowiki).
+#
+# W przeciwieństwie do Placidusa NIE wymaga iteracji: półłuk zależy od deklinacji
+# stopnia MC, którą znamy wprost. Granicę dziedziny dzieli natomiast z Placidusem —
+# gdy stopień MC jest okołobiegunowy, „moment jego wschodu" nie istnieje.
+_KOCH_OFFSET = {10: -2 / 3, 11: -1 / 3, 1: 1 / 3, 2: 2 / 3}
+
+
+def _cusps_koch(ramc: float, eps: float, lat: float,
+                asc: float, mc: float) -> list[float]:
+    """Ascendenty dla chwil trójdzielących drogę stopnia MC od wschodu do górowania."""
+    if abs(lat) >= polar_circle(eps):
+        raise HouseSystemUndefined(
+            f"φ={lat:.4f}° poza kołem podbiegunowym ({polar_circle(eps):.4f}° dla ε={eps:.4f}°)")
+    dec_mc = _declination_of_ecliptic_lon(mc, math.radians(eps))
+    half_arc = 90.0 + _ascensional_difference(dec_mc, lat)
+    inter = {i: compute_asc(ramc + f * half_arc, eps, lat)
+             for i, f in _KOCH_OFFSET.items()}
+    inter.update({(i + 6) % 12: norm360(v + 180.0) for i, v in list(inter.items())})
+    return _with_exact_angles(inter, asc, mc)
+
+
 def cusps_for(ramc: float, eps: float, lat: float, system: str) -> list[float]:
     """Kanoniczne wejście: (RAMC, ε, φ) → 12 cusps.
 
@@ -356,9 +464,58 @@ def cusps_for(ramc: float, eps: float, lat: float, system: str) -> list[float]:
         return _cusps_alcabitus(ramc, eps, asc)
     if system == TOPOCENTRIC:
         return _cusps_topocentric(ramc, eps, lat, asc, mc)
+    if system == PLACIDUS:
+        return _cusps_placidus(ramc, eps, lat, asc, mc)
+    if system == KOCH:
+        return _cusps_koch(ramc, eps, lat, asc, mc)
     raise ValueError(f"nieznany system domów: {system}")
 
 
+# ── jawny fallback poza dziedziną ────────────────────────────────────────
+# Placidus i Koch jako jedyne mają miejsca, w których po prostu NIE ISTNIEJĄ.
+# Astrolog z Tromsø ma dostać wynik, ale musi wiedzieć, że dostał inny system —
+# cicha podmiana jest gorsza niż brak wyniku, bo jest nie do wykrycia z wykresu.
+
+FALLBACK_SYSTEM = PORPHYRY
+
+
+@dataclass(frozen=True)
+class CuspSet:
+    """12 cuspów + uczciwa informacja, czym naprawdę zostały policzone."""
+
+    cusps: list[float]
+    system: str                          # system FAKTYCZNIE użyty
+    requested: str                       # o który poproszono
+    reason: str | None = None            # dlaczego nie dało się użyć żądanego
+
+    @property
+    def is_fallback(self) -> bool:
+        return self.system != self.requested
+
+    @property
+    def notice(self) -> str | None:
+        """Komunikat dla człowieka. Ma trafić na ekran, do raportu i do PDF-a."""
+        if not self.is_fallback:
+            return None
+        return (f"UWAGA: system domów \u201e{self.requested}\u201d nie ma definicji "
+                f"dla tego miejsca i czasu \u2014 {self.reason}. Domy policzono "
+                f"systemem \u201e{self.system}\u201d. To NIE jest ten sam podzia\u0142: "
+                f"pozycje planet s\u0105 poprawne, ale przypisanie ich do dom\u00f3w "
+                f"pochodzi z innego systemu.")
+
+
+def cusps_detailed(ramc: float, eps: float, lat: float, system: str) -> CuspSet:
+    """Jak cusps_for, ale zamiast wyjątku poza dziedziną robi JAWNY fallback.
+
+    cusps_for zostaje funkcją czystą i nieustępliwą (to ją porównuje wyrocznia);
+    ustępstwo wobec rzeczywistości jest tutaj — i zawsze zostawia ślad."""
+    try:
+        return CuspSet(cusps_for(ramc, eps, lat, system), system, system)
+    except HouseSystemUndefined as e:
+        return CuspSet(cusps_for(ramc, eps, lat, FALLBACK_SYSTEM),
+                       FALLBACK_SYSTEM, system, str(e))
+
+
 def assign_house(lon: float, cusp_list: list[float]) -> int:
     """Numer domu (1..12), w którym leży dana długość ekliptyczna."""
     lon = norm360(lon)

services/logic/app/prompt.py

@@ -200,6 +200,11 @@ def _chart_section(chart: dict, moment_label: str | None) -> str:
     if meta:
         lines.append(" · ".join(meta))
 
+    # Model interpretuje domy, więc musi wiedzieć, że podział pochodzi z innego
+    # systemu, niż zamówiono — inaczej napisze „Twój Placidus" o Porphyrym.
+    for w in chart.get("house_warnings") or []:
+        lines.append(f"\n{w}")
+
     if chart.get("positions"):
         lines.append("\n## Pozycje")
         for p in chart["positions"]:

services/logic/tests/test_chart.py

@@ -64,10 +64,12 @@ def test_primary_always_first_even_if_not_listed(own_engine, reference_moment):
 
 
 def test_unknown_extra_system_is_ignored(own_engine, reference_moment):
-    """Nieobsługiwany system (np. placidus — dojdzie przez swisseph osobno) jest
-    po prostu pomijany, nie wywala horoskopu."""
+    """Nieznana nazwa systemu jest po prostu pomijana, nie wywala horoskopu.
+
+    (Placidus był tu kiedyś przykładem systemu nieobsługiwanego — od Etapu 2
+    jest liczony, więc przykładem musi być nazwa, której naprawdę nie znamy.)"""
     chart = build_chart(own_engine, reference_moment, "whole_sign",
-                        house_systems=["placidus", "equal"])
+                        house_systems=["nie-ma-takiego-systemu", "equal"])
     assert [h["system"] for h in chart["house_systems"]] == ["whole_sign", "equal"]
 
 

services/logic/tests/test_houses.py

@@ -1,4 +1,6 @@
 """Testy osi i domów — czysta matematyka (LOG-05, bez efemeryd)."""
+import math
+
 import pytest
 
 from app.engine import houses as H
@@ -126,3 +128,71 @@ def test_morinus_ignores_latitude():
 def test_unknown_system_is_rejected():
     with pytest.raises(ValueError):
         H.cusps_for(100.0, 23.4393, 50.0, "nie-ma-takiego")
+
+
+# ── systemy łuku dobowego: Placidus i Koch (Etap 2) ──────────────────────
+
+DIURNAL = ("placidus", "koch")
+TROMSO_LAT = 69.65        # za kołem podbiegunowym — tam te systemy nie istnieją
+KRAKOW_LAT = 50.06
+
+
+@pytest.mark.parametrize("system", DIURNAL)
+def test_diurnal_systems_refuse_beyond_the_polar_circle(system):
+    """Odmowa, nie liczba. Cicha podmiana systemu jest niewykrywalna z wykresu."""
+    with pytest.raises(H.HouseSystemUndefined):
+        H.cusps_for(100.0, 23.4393, TROMSO_LAT, system)
+
+
+@pytest.mark.parametrize("system", DIURNAL)
+def test_fallback_says_what_it_did(system):
+    cs = H.cusps_detailed(100.0, 23.4393, TROMSO_LAT, system)
+    assert cs.is_fallback and cs.system == H.FALLBACK_SYSTEM and cs.requested == system
+    assert len(cs.cusps) == 12
+    assert cs.notice and system in cs.notice and H.FALLBACK_SYSTEM in cs.notice
+
+
+@pytest.mark.parametrize("system", DIURNAL)
+def test_no_fallback_and_no_notice_where_the_system_exists(system):
+    cs = H.cusps_detailed(100.0, 23.4393, KRAKOW_LAT, system)
+    assert not cs.is_fallback and cs.notice is None
+    assert cs.cusps == H.cusps_for(100.0, 23.4393, KRAKOW_LAT, system)
+
+
+def test_placidus_cusps_satisfy_their_own_definition():
+    """Sprawdzian NIEZALEŻNY od wyroczni: czy znaleziony punkt naprawdę przebył
+    zadany ułamek swojego półłuku. Wyrocznia mówi „zgadza się z swissephem",
+    to mówi „zgadza się z definicją Placidusa" — i działa bez swissepha."""
+    ramc, eps, lat = 212.9986, 23.4393, 66.3144      # tuż pod kołem, najtrudniej
+    eps_rad = math.radians(eps)
+    c = H.cusps_for(ramc, eps, lat, "placidus")
+    for house, (frac, nocturnal) in ((11, (1 / 3, False)), (12, (2 / 3, False)),
+                                     (2, (2 / 3, True)), (3, (1 / 3, True))):
+        lon = c[house - 1]
+        dec = H._declination_of_ecliptic_lon(lon, eps_rad)
+        ad = H._ascensional_difference(dec, lat)
+        ra = math.degrees(math.atan2(math.sin(math.radians(lon)) * math.cos(eps_rad),
+                                     math.cos(math.radians(lon))))
+        want = (ramc + 180.0 - frac * (90.0 - ad) if nocturnal
+                else ramc + frac * (90.0 + ad))
+        assert abs((ra - want + 180.0) % 360.0 - 180.0) < 1e-9, f"dom {house}"
+
+
+def test_koch_reduces_to_equal_spacing_on_the_equator():
+    """Na równiku półłuk każdego stopnia to dokładnie 90°, więc trójdzielenie
+    czasu daje Ascendenty co 30° czasu gwiazdowego — dobry test zdrowia wzoru."""
+    ramc, eps = 100.0, 23.4393
+    c = H.cusps_for(ramc, eps, 0.0, "koch")
+    for house, offset in ((11, -60.0), (12, -30.0), (2, 30.0), (3, 60.0)):
+        assert c[house - 1] == pytest.approx(
+            H.compute_asc(ramc + offset, eps, 0.0), abs=1e-9), f"dom {house}"
+
+
+def test_polar_circle_boundary_moves_with_the_date():
+    """Granica dziedziny NIE jest stałą 66,56° — zależy od ε, czyli od daty."""
+    lat = 66.60
+    assert lat > H.polar_circle(23.4393)      # dziś: poza dziedziną
+    assert lat < H.polar_circle(23.3528)      # rok 2270: już w dziedzinie
+    with pytest.raises(H.HouseSystemUndefined):
+        H.cusps_for(100.0, 23.4393, lat, "placidus")
+    assert len(H.cusps_for(100.0, 23.3528, lat, "placidus")) == 12