services/data/app/config.py

@@ -37,6 +37,9 @@ class Settings:
     query_cache_ttl: int = field(default_factory=lambda: int(os.getenv("QUERY_CACHE_TTL", "300")))
 
     # Warstwa SQL (po migracji)
+    # Domyślnie SQLite w cache — do testów i pracy lokalnej, bez stawiania bazy.
+    # Na klastrze SQL_URL wskazuje Postgresa i przychodzi z SEKRETU, bo niesie
+    # hasło (patrz deploy: astrololo/README-postgres.md).
     sql_url: str = field(
         default_factory=lambda: os.getenv("SQL_URL", "sqlite:///./.cache/astrololo.db")
     )

services/data/app/files.py

@@ -0,0 +1,321 @@
+"""Rejestr plików baz: stan użycia, wgrywanie, archiwizacja, walidacja (DAN-27).
+
+CO SIĘ ZMIENIA WZGLĘDEM DAN-15. Dotąd włączanie i wyłączanie baz szło przez
+zmienną `DISABLED_BASES` — deklaratywnie, bo warstwa danych nie miała gdzie
+zapisywać stanu (udział read-only, cache jako emptyDir). Teraz stan jest KLIKANY,
+więc musi być trwały: udział jest zapisywalny, a stan leży w pliku obok baz.
+
+STANY PLIKU
+  active      — bierze udział w wyszukiwaniu,
+  ready       — sprawny, ale świadomie odstawiony; można włączyć jednym kliknięciem,
+  archived    — ZAMROŻONY: nie bierze udziału, ma znacznik czasu archiwizacji,
+                sam plik zostaje nietknięty. To jedyna forma „usuwania" dostępna
+                osobie wgrywającej dane,
+  quarantine  — wgrany, ale nie przeszedł walidacji. NIE JEST TRACONY; decyzję,
+                czy go skasować, podejmuje wyłącznie administrator.
+
+DLACZEGO KWARANTANNA JEST NIEWIDOCZNA POZA ADMINISTRATOREM. Zasada z PRE-27 mówi,
+że konto ograniczone nie ma skąd wiedzieć o mechanizmach, których nie obsługuje.
+Gdyby plik w kwarantannie był widoczny z powodem odrzucenia, każdy wgrywający
+poznałby reguły walidacji — a te są narzędziem administratora. Osoba wgrywająca
+widzi więc plik jako „oczekuje na zatwierdzenie", bez powodu i bez reguł.
+
+REGUŁY WALIDACJI są danymi, nie kodem: administrator ustawia je z ekranu. Trzymamy
+je w tym samym pliku stanu, bo stan i reguły zmieniają się razem i muszą przetrwać
+restart tak samo.
+"""
+from __future__ import annotations
+
+import hashlib
+import json
+import os
+import re
+import tempfile
+import threading
+from datetime import datetime, timezone
+from pathlib import Path
+
+ACTIVE, READY, ARCHIVED, QUARANTINE = "active", "ready", "archived", "quarantine"
+USABLE = frozenset({ACTIVE})
+
+# Stany, o których wolno wiedzieć osobie bez uprawnień administracyjnych.
+# Kwarantanna świadomie poza listą — patrz nagłówek modułu.
+VISIBLE_TO_EVERYONE = frozenset({ACTIVE, READY, ARCHIVED})
+
+_lock = threading.Lock()
+
+DEFAULT_RULES: dict = {
+    "extensions": [".xlsx"],
+    "max_size_mb": 50,
+    "min_rows": 1,
+    "required_columns": [],      # puste = bez wymagań co do nagłówków
+    "reject_duplicate_content": True,
+}
+
+
+def state_path(root: Path | str) -> Path:
+    """Plik stanu — obok baz, chyba że wskazano inaczej.
+
+    Sprawdzamy NAPIS ze środowiska, nie Path(napis): Path("") to Path("."),
+    czyli wartość PRAWDZIWA, więc `Path(os.getenv(...)) or domyślna` zawsze
+    wybierało pustą zmienną i zapisywało stan do katalogu bieżącego."""
+    override = os.getenv("FILES_STATE", "").strip()
+    return Path(override) if override else Path(root) / ".files-state.json"
+
+
+def _now() -> str:
+    return datetime.now(timezone.utc).isoformat(timespec="seconds")
+
+
+def sha256_of(path: Path | str) -> str:
+    """Skrót treści pliku — tożsamość pliku niezależna od nazwy.
+
+    Przyda się też krokowi drugiemu (lustro w SQL): to po nim poznamy, że plik
+    na dysku rozjechał się z tym, co wczytano do bazy."""
+    h = hashlib.sha256()
+    with open(path, "rb") as fh:
+        for chunk in iter(lambda: fh.read(1024 * 1024), b""):
+            h.update(chunk)
+    return h.hexdigest()
+
+
+# ── stan ─────────────────────────────────────────────────────────────────
+
+def _read_state(root: Path) -> dict:
+    try:
+        with open(state_path(root), encoding="utf-8") as fh:
+            data = json.load(fh)
+    except (FileNotFoundError, json.JSONDecodeError):
+        data = {}
+    files = data.get("files")
+    rules = data.get("rules")
+    return {
+        "files": files if isinstance(files, dict) else {},
+        "rules": {**DEFAULT_RULES, **(rules if isinstance(rules, dict) else {})},
+    }
+
+
+def _write_state(root: Path, data: dict) -> None:
+    path = state_path(root)
+    path.parent.mkdir(parents=True, exist_ok=True)
+    # Atomowo: plik stanu opisuje CAŁY zbiór baz, więc obcięcie go w połowie
+    # zapisu skasowałoby wiedzę o wszystkich naraz.
+    fd, tmp = tempfile.mkstemp(dir=str(path.parent), suffix=".tmp")
+    try:
+        with os.fdopen(fd, "w", encoding="utf-8") as fh:
+            json.dump(data, fh, ensure_ascii=False, indent=1, sort_keys=True)
+            fh.flush()
+            os.fsync(fh.fileno())
+        os.replace(tmp, path)
+    except BaseException:
+        Path(tmp).unlink(missing_ok=True)
+        raise
+
+
+def rules(root: Path | str) -> dict:
+    return _read_state(Path(root))["rules"]
+
+
+def set_rules(root: Path | str, new: dict) -> dict:
+    root = Path(root)
+    with _lock:
+        data = _read_state(root)
+        merged = {**data["rules"]}
+        for key, value in (new or {}).items():
+            if key in DEFAULT_RULES:
+                merged[key] = value
+        data["rules"] = merged
+        _write_state(root, data)
+    return merged
+
+
+# ── walidacja ────────────────────────────────────────────────────────────
+
+def validate(path: Path | str, root: Path | str, *, digest: str = "",
+             known_digests: dict[str, str] | None = None) -> list[str]:
+    """Lista POWODÓW odrzucenia. Pusta lista = plik nadaje się do użytku.
+
+    Zwracamy powody, a nie samo „tak/nie", bo administrator ma zobaczyć, CZEGO
+    plikowi brakuje — inaczej poprawianie bazy byłoby zgadywanką. Poza konto
+    administracyjne ta lista nie wychodzi."""
+    p, rs = Path(path), rules(root)
+    why: list[str] = []
+
+    exts = [str(e).lower() for e in rs.get("extensions") or []]
+    if exts and p.suffix.lower() not in exts:
+        why.append(f"rozszerzenie {p.suffix or '(brak)'} spoza dozwolonych: {', '.join(exts)}")
+
+    try:
+        size_mb = p.stat().st_size / (1024 * 1024)
+    except OSError:
+        return why + ["pliku nie da się odczytać"]
+    cap = float(rs.get("max_size_mb") or 0)
+    if cap and size_mb > cap:
+        why.append(f"rozmiar {size_mb:.1f} MB przekracza limit {cap:g} MB")
+
+    if rs.get("reject_duplicate_content") and known_digests:
+        digest = digest or sha256_of(p)
+        twin = next((name for name, d in known_digests.items()
+                     if d == digest and name != p.name), None)
+        if twin:
+            why.append(f"treść identyczna z plikiem „{twin}”")
+
+    required = [str(c).strip() for c in (rs.get("required_columns") or []) if str(c).strip()]
+    min_rows = int(rs.get("min_rows") or 0)
+    if required or min_rows:
+        why += _inspect_workbook(p, required, min_rows)
+    return why
+
+
+def _inspect_workbook(path: Path, required: list[str], min_rows: int) -> list[str]:
+    """Zagląda do arkusza: nagłówki i liczba wierszy.
+
+    read_only + tylko pierwszy arkusz — plik bazy potrafi mieć kilkadziesiąt MB,
+    a wczytanie go w całości przy każdym wgraniu zatkałoby usługę."""
+    try:
+        import openpyxl
+
+        wb = openpyxl.load_workbook(path, read_only=True, data_only=True)
+    except Exception as e:                       # noqa: BLE001 — każdy błąd = powód
+        return [f"nie udało się otworzyć arkusza ({type(e).__name__})"]
+    why: list[str] = []
+    try:
+        ws = wb[wb.sheetnames[0]]
+        rows = ws.iter_rows(values_only=True)
+        header = [str(c).strip().lower() for c in (next(rows, ()) or ()) if c is not None]
+        missing = [c for c in required if c.strip().lower() not in header]
+        if missing:
+            why.append(f"brak wymaganych kolumn: {', '.join(missing)}")
+        if min_rows:
+            seen = sum(1 for i, _ in enumerate(rows) if i < min_rows)
+            if seen < min_rows:
+                why.append(f"za mało wierszy danych ({seen} < {min_rows})")
+    finally:
+        wb.close()
+    return why
+
+
+# ── rejestr ──────────────────────────────────────────────────────────────
+
+def _scan(root: Path) -> list[Path]:
+    return [p for p in sorted(root.glob("**/*"))
+            if p.is_file() and not p.name.startswith((".", "~$"))]
+
+
+def registry(root: Path | str, *, for_admin: bool = False) -> list[dict]:
+    """Pliki na udziale wraz ze stanem. `for_admin` odsłania kwarantannę i powody.
+
+    Filtrowanie siedzi TUTAJ, a nie w szablonie: gdyby pliki w kwarantannie
+    dochodziły do przeglądarki i były tylko ukrywane stylem, wystarczyłby podgląd
+    źródła strony, żeby poznać reguły walidacji."""
+    root = Path(root)
+    data = _read_state(root)
+    out: list[dict] = []
+    for p in _scan(root):
+        rel = str(p.relative_to(root))
+        row = data["files"].get(rel, {})
+        status = row.get("status") or READY
+        if status == QUARANTINE and not for_admin:
+            continue
+        try:
+            st = p.stat()
+            size_mb = round(st.st_size / (1024 * 1024), 2)
+            modified = datetime.fromtimestamp(st.st_mtime, tz=timezone.utc).strftime("%Y-%m-%d")
+        except OSError:
+            size_mb, modified = None, None
+        entry = {
+            "name": p.name, "path": rel, "size_mb": size_mb, "modified": modified,
+            "status": status, "in_use": status in USABLE,
+            "archived_at": row.get("archived_at") or "",
+            "uploaded_at": row.get("uploaded_at") or "",
+            "uploaded_by": row.get("uploaded_by") or "",
+            "sha256": row.get("sha256") or "",
+        }
+        if for_admin:
+            entry["rejected_for"] = list(row.get("rejected_for") or [])
+        out.append(entry)
+    return out
+
+
+def usable_paths(root: Path | str) -> list[str]:
+    """Ścieżki baz, które FAKTYCZNIE biorą udział w wyszukiwaniu."""
+    root = Path(root)
+    return [str(root / e["path"]) for e in registry(root, for_admin=True) if e["in_use"]]
+
+
+def _touch(root: Path, rel: str, **fields) -> dict:
+    with _lock:
+        data = _read_state(root)
+        row = {**data["files"].get(rel, {}), **fields}
+        data["files"][rel] = row
+        _write_state(root, data)
+    return row
+
+
+def set_status(root: Path | str, rel: str, status: str, *, by: str = "") -> dict:
+    """Zmienia stan pliku. Włączyć do użytku można TYLKO plik, który przeszedł
+    walidację — to jest właśnie ta bramka, o której mowa w wymaganiu."""
+    root = Path(root)
+    target = root / rel
+    if not target.is_file():
+        raise ValueError(f"Nie ma pliku „{rel}”.")
+    if status not in {ACTIVE, READY, ARCHIVED, QUARANTINE}:
+        raise ValueError(f"Nieznany stan: {status}")
+
+    data = _read_state(root)
+    current = (data["files"].get(rel) or {}).get("status") or READY
+    if status == ACTIVE:
+        if current == QUARANTINE:
+            raise ValueError("Plik nie może trafić do użytku.")
+        known = {e["path"]: e["sha256"] for e in registry(root, for_admin=True) if e["sha256"]}
+        why = validate(target, root, known_digests=known)
+        if why:
+            _touch(root, rel, status=QUARANTINE, rejected_for=why, checked_at=_now())
+            raise ValueError("Plik nie może trafić do użytku.")
+
+    fields = {"status": status, "changed_at": _now(), "changed_by": by}
+    if status == ARCHIVED:
+        # Znacznik czasu archiwizacji to wymóg: „zamrożona forma z timestampem".
+        fields["archived_at"] = _now()
+    elif status == ACTIVE:
+        fields["archived_at"] = ""
+        fields["rejected_for"] = []
+    return _touch(root, rel, **fields)
+
+
+def store_upload(root: Path | str, filename: str, content: bytes, *, by: str = "") -> dict:
+    """Zapisuje wgrany plik i od razu go sprawdza.
+
+    Plik zostaje NIEZALEŻNIE od wyniku walidacji — nie tracimy niczego, co ktoś
+    wgrał. Zmienia się tylko to, czy da się go włączyć do użytku."""
+    root = Path(root)
+    safe = re.sub(r"[^A-Za-z0-9._ -]", "_", Path(filename or "").name).strip() or "plik"
+    target = root / safe
+    stem, suffix, n = Path(safe).stem, Path(safe).suffix, 1
+    while target.exists():                       # nie nadpisujemy cudzej bazy
+        target = root / f"{stem}-{n}{suffix}"
+        n += 1
+    root.mkdir(parents=True, exist_ok=True)
+    target.write_bytes(content)
+
+    rel = str(target.relative_to(root))
+    digest = sha256_of(target)
+    known = {e["path"]: e["sha256"] for e in registry(root, for_admin=True)
+             if e["sha256"] and e["path"] != rel}
+    why = validate(target, root, digest=digest, known_digests=known)
+    _touch(root, rel, status=QUARANTINE if why else READY, rejected_for=why,
+           sha256=digest, uploaded_at=_now(), uploaded_by=by, checked_at=_now())
+    return {"path": rel, "name": target.name, "accepted": not why}
+
+
+def delete(root: Path | str, rel: str) -> None:
+    """Nieodwracalne skasowanie pliku — wyłącznie dla administratora."""
+    root = Path(root)
+    target = root / rel
+    if not target.is_file():
+        raise ValueError(f"Nie ma pliku „{rel}”.")
+    target.unlink()
+    with _lock:
+        data = _read_state(root)
+        data["files"].pop(rel, None)
+        _write_state(root, data)

services/data/app/main.py

@@ -7,13 +7,16 @@ ani prezentacji.
 # build-marker: 2026-07-25 wymuszenie nowego obrazu po incydencie z tagiem :latest
 from __future__ import annotations
 
+import base64
+import binascii
 from contextlib import asynccontextmanager
 
-from fastapi import FastAPI
+from fastapi import FastAPI, HTTPException
 
-from app import canary, link_crypto, security
+from app import canary, files, link_crypto, security
 from app.config import settings
 from app.models import HealthInfo, SearchQuery, SearchResult
+from pydantic import BaseModel
 from app.providers.factory import build_provider
 
 provider = build_provider(settings)
@@ -54,6 +57,78 @@ def bases() -> dict:
     return {"bases": items, "enabled": sum(1 for b in items if b["enabled"]), "total": len(items)}
 
 
+# ── zarządzanie plikami baz (DAN-27) ─────────────────────────────────────
+# Warstwa danych jest właścicielem plików, więc to ona nimi zarządza. Uprawnienia
+# rozstrzyga PREZENTACJA (PRE-27) i przekazuje tu wynik jako `for_admin` / `by` —
+# ta warstwa nie zna kont i nie ma jak ich znać. Nie jest to dziura: warstwa
+# danych stoi za tokenem międzywarstwowym i szyfrowanym łączem, więc rozmawia
+# z nią wyłącznie warstwa logiczna.
+
+class FilesQuery(BaseModel):
+    for_admin: bool = False
+
+
+class FileAction(BaseModel):
+    path: str
+    status: str = ""
+    by: str = ""
+
+
+class FileUpload(BaseModel):
+    filename: str
+    content_b64: str
+    by: str = ""
+
+
+class RulesUpdate(BaseModel):
+    rules: dict
+
+
+@app.post("/files")
+def files_list(q: FilesQuery) -> dict:
+    """Rejestr plików. Kwarantanna WYCHODZI stąd tylko przy for_admin — filtrujemy
+    u źródła, żeby nie dało się jej odczytać z podglądu źródła strony."""
+    root = settings.excel_dir
+    return {"files": files.registry(root, for_admin=q.for_admin),
+            "rules": files.rules(root) if q.for_admin else {},
+            "root": str(root)}
+
+
+@app.post("/files/status")
+def files_status(a: FileAction) -> dict:
+    try:
+        row = files.set_status(settings.excel_dir, a.path, a.status, by=a.by)
+    except ValueError as e:
+        raise HTTPException(422, str(e)) from e
+    return {"path": a.path, "status": row.get("status")}
+
+
+@app.post("/files/upload")
+def files_upload(u: FileUpload) -> dict:
+    """Plik wędruje w base64 wewnątrz zaszyfrowanego łącza — tym samym kanałem,
+    co reszta ruchu międzywarstwowego. Osobny, nieszyfrowany kanał na pliki
+    byłby obejściem PRE-16."""
+    try:
+        raw = base64.b64decode(u.content_b64, validate=True)
+    except (binascii.Error, ValueError) as e:
+        raise HTTPException(422, "Nieczytelna zawartość pliku.") from e
+    return files.store_upload(settings.excel_dir, u.filename, raw, by=u.by)
+
+
+@app.post("/files/delete")
+def files_delete(a: FileAction) -> dict:
+    try:
+        files.delete(settings.excel_dir, a.path)
+    except ValueError as e:
+        raise HTTPException(422, str(e)) from e
+    return {"deleted": a.path}
+
+
+@app.post("/files/rules")
+def files_rules(u: RulesUpdate) -> dict:
+    return {"rules": files.set_rules(settings.excel_dir, u.rules)}
+
+
 @app.get("/health", response_model=HealthInfo)
 def health() -> HealthInfo:
     return provider.health()

services/data/app/providers/excel_provider.py

@@ -92,20 +92,30 @@ class ExcelDataProvider(DataProvider):
         return [str(p) for p in sorted(base.glob("**/*.xlsx")) if not p.name.startswith("~$")]
 
     def _enabled_files(self, paths: list[str]) -> list[str]:
-        """Odsiewa bazy WYŁĄCZONE globalnie (DAN-15) — nie biorą udziału
-        w interpretacji, choć fizycznie leżą na udziale."""
-        from app import bases
+        """Bazy biorące udział w wyszukiwaniu.
 
+        Źródłem prawdy jest REJESTR PLIKÓW (DAN-27) — stan klikany z ekranu,
+        trwały na udziale. Zmienna DISABLED_BASES z DAN-15 zostaje jako awaryjne
+        wyłączenie z konfiguracji: gdy jest ustawiona, odsiewa DODATKOWO. Nie
+        odwrotnie — inaczej ktoś z dostępem do ekranu mógłby włączyć bazę
+        wyłączoną świadomie na poziomie wdrożenia.
+        """
+        from app import files
+
+        usable = set(files.usable_paths(self.s.excel_dir))
+        out = [p for p in paths if p in usable]
         entries = bases.disabled_entries()
-        if not entries:
-            return paths
-        return [p for p in paths if bases.is_enabled(p, self.s.excel_dir, entries)]
+        if entries:
+            out = [p for p in out if bases.is_enabled(p, self.s.excel_dir, entries)]
+        return out
 
     def list_bases(self) -> list[dict]:
         """Bazy dostępne na udziale + metaopis + stan włączenia (DAN-15/PRE-09)."""
         from app import bases
 
-        return bases.list_bases(self.s.excel_dir, self._excel_files())
+        from app import files
+
+        return files.registry(self.s.excel_dir, for_admin=True)
 
     # ---- publiczne API ----
     def search(self, query: SearchQuery) -> SearchResult:

services/data/requirements.txt

@@ -6,6 +6,11 @@ pandas>=2.2
 openpyxl>=3.1
 pyarrow>=18.0
 SQLAlchemy>=2.0
+# Sterownik Postgresa (DAN-28). Sam SQLAlchemy nie rozmawia z bazą — bez tego
+# `postgresql+psycopg://…` wywala się dopiero przy PIERWSZYM połączeniu, już na
+# klastrze, komunikatem o braku modułu. [binary] = gotowe koło, bez kompilacji
+# libpq w obrazie.
+psycopg[binary]>=3.2
 pydantic>=2.10
 # Szyfrowanie łącza między warstwami (PRE-16): AES-256-GCM + HKDF
 cryptography>=44.0

services/data/tests/test_files.py

@@ -0,0 +1,162 @@
+"""Rejestr plików baz: stany, walidacja, archiwizacja (DAN-27).
+
+Testujemy tu RDZEŃ — bez HTTP i bez uprawnień, bo uprawnienia rozstrzyga
+prezentacja (patrz services/presentation/tests/test_pliki.py). Tutaj chodzi
+o to, żeby żadna operacja nie gubiła pliku i żeby bramka „do użytku tylko po
+walidacji" faktycznie trzymała.
+"""
+import pathlib
+
+import pytest
+
+from app import files
+
+
+@pytest.fixture()
+def root(tmp_path, monkeypatch):
+    monkeypatch.delenv("FILES_STATE", raising=False)
+    return tmp_path
+
+
+def _xlsx(path, rows=3, header=("id", "opis")):
+    import openpyxl
+
+    wb = openpyxl.Workbook()
+    ws = wb.active
+    ws.append(list(header))
+    for i in range(rows):
+        ws.append([i, f"treść {i}"])
+    wb.save(path)
+    return path
+
+
+# ── rejestr i stany ──────────────────────────────────────────────────────
+
+def test_new_file_is_visible_but_not_in_use(root):
+    _xlsx(root / "baza.xlsx")
+    entry = files.registry(root)[0]
+    assert entry["status"] == files.READY
+    assert entry["in_use"] is False, "nowy plik nie może sam wejść do wyszukiwania"
+
+
+def test_only_active_files_reach_the_search(root):
+    _xlsx(root / "a.xlsx")
+    _xlsx(root / "b.xlsx")
+    assert files.usable_paths(root) == []
+    files.set_status(root, "a.xlsx", files.ACTIVE)
+    assert [pathlib.Path(p).name for p in files.usable_paths(root)] == ["a.xlsx"]
+
+
+def test_state_survives_a_restart(root):
+    """Stan jest KLIKANY, więc musi być trwały — inaczej restart poda po cichu
+    przywracałby bazy wyłączone świadomie."""
+    _xlsx(root / "a.xlsx")
+    files.set_status(root, "a.xlsx", files.ACTIVE)
+    assert files.state_path(root).exists()
+    assert files.registry(root)[0]["in_use"] is True
+
+
+# ── archiwizacja ─────────────────────────────────────────────────────────
+
+def test_archiving_freezes_the_file_but_never_removes_it(root):
+    """To jest najdalej idąca operacja osoby wgrywającej dane: plik ZOSTAJE."""
+    p = _xlsx(root / "stara.xlsx")
+    files.set_status(root, "stara.xlsx", files.ACTIVE)
+    files.set_status(root, "stara.xlsx", files.ARCHIVED, by="dane")
+    entry = files.registry(root)[0]
+    assert p.exists(), "plik zniknął z dysku — archiwizacja ma go zachować"
+    assert entry["status"] == files.ARCHIVED
+    assert entry["in_use"] is False
+    assert entry["archived_at"], "brak znacznika czasu archiwizacji"
+
+
+def test_archived_file_cannot_slip_back_into_use_by_itself(root):
+    _xlsx(root / "stara.xlsx")
+    files.set_status(root, "stara.xlsx", files.ARCHIVED)
+    assert files.usable_paths(root) == []
+
+
+# ── walidacja: bramka do użytku ──────────────────────────────────────────
+
+def test_upload_keeps_a_file_that_fails_validation(root):
+    """Rzecz najważniejsza: wgranego pliku NIE TRACIMY, choćby nie przeszedł."""
+    files.set_rules(root, {"extensions": [".xlsx"]})
+    out = files.store_upload(root, "notatka.txt", "to nie jest baza".encode("utf-8"), by="dane")
+    assert out["accepted"] is False
+    assert (root / out["path"]).exists(), "plik odrzucony zniknął z dysku"
+    admin_view = files.registry(root, for_admin=True)[0]
+    assert admin_view["status"] == files.QUARANTINE
+    assert admin_view["rejected_for"], "administrator ma widzieć powód"
+
+
+def test_a_held_file_is_invisible_without_admin_rights(root):
+    """Gdyby plik wstrzymany był widoczny z powodem odrzucenia, każdy wgrywający
+    poznałby reguły walidacji — a te są narzędziem administratora."""
+    files.store_upload(root, "notatka.txt", "nie baza".encode("utf-8"))
+    assert files.registry(root, for_admin=False) == []
+    assert len(files.registry(root, for_admin=True)) == 1
+
+
+def test_a_held_file_cannot_be_switched_into_use(root):
+    files.store_upload(root, "notatka.txt", "nie baza".encode("utf-8"))
+    rel = files.registry(root, for_admin=True)[0]["path"]
+    with pytest.raises(ValueError):
+        files.set_status(root, rel, files.ACTIVE)
+
+
+def test_activation_revalidates_and_holds_a_file_that_stopped_qualifying(root):
+    """Reguły mogą się zmienić PO wgraniu — bramka sprawdza w chwili włączania,
+    a nie tylko przy wgrywaniu."""
+    _xlsx(root / "mala.xlsx", rows=2)
+    files.set_status(root, "mala.xlsx", files.ACTIVE)
+    files.set_rules(root, {"min_rows": 500})
+    files.set_status(root, "mala.xlsx", files.READY)
+    with pytest.raises(ValueError):
+        files.set_status(root, "mala.xlsx", files.ACTIVE)
+    assert (root / "mala.xlsx").exists()
+
+
+@pytest.mark.parametrize("rule,value,bad", [
+    ("extensions", [".xlsx"], "plik.csv"),
+    ("max_size_mb", 0.000001, "plik.xlsx"),
+])
+def test_rules_reject_what_they_are_meant_to(root, rule, value, bad):
+    files.set_rules(root, {rule: value})
+    out = files.store_upload(root, bad, b"x" * 2048)
+    assert out["accepted"] is False
+
+
+def test_required_columns_are_checked_inside_the_workbook(root):
+    files.set_rules(root, {"required_columns": ["id", "znaczenie"]})
+    _xlsx(root / "tmp.xlsx", header=("id", "opis"))
+    why = files.validate(root / "tmp.xlsx", root)
+    assert why and "znaczenie" in why[0]
+
+
+def test_duplicate_content_is_rejected_by_hash_not_by_name(root):
+    files.set_rules(root, {"reject_duplicate_content": True})
+    data = _xlsx(root / "wzor.xlsx").read_bytes()
+    first = files.store_upload(root, "pierwsza.xlsx", data)
+    assert first["accepted"] is True
+    second = files.store_upload(root, "inna-nazwa.xlsx", data)
+    assert second["accepted"] is False
+
+
+def test_upload_never_overwrites_someone_elses_base(root):
+    files.store_upload(root, "baza.xlsx", _xlsx(root / "w.xlsx").read_bytes())
+    (root / "w.xlsx").unlink()
+    files.set_rules(root, {"reject_duplicate_content": False})
+    out = files.store_upload(root, "baza.xlsx", "inna treść".encode("utf-8"))
+    assert out["name"] != "baza.xlsx"
+    assert (root / "baza.xlsx").exists() and (root / out["path"]).exists()
+
+
+# ── kasowanie ────────────────────────────────────────────────────────────
+
+def test_delete_removes_the_file_and_its_entry(root):
+    _xlsx(root / "a.xlsx")
+    files.set_status(root, "a.xlsx", files.ACTIVE)
+    files.delete(root, "a.xlsx")
+    assert not (root / "a.xlsx").exists()
+    assert files.registry(root, for_admin=True) == []
+    assert files.usable_paths(root) == []

services/logic/app/clients/data_client.py

@@ -51,6 +51,33 @@ class DataClient:
             return link_crypto.call_json(client, "GET", f"{self.base_url}/bases",
                                          headers=_auth_headers(), link=_link())
 
+
+    # ── zarządzanie plikami baz (DAN-27) ────────────────────────────────
+    # Jedna metoda na trasę, bez sprytnego generyka: te wywołania różnią się
+    # skutkiem (odczyt / zapis / skasowanie), a ujednolicenie ich w jedno
+    # `call(path, payload)` zaciera tę różnicę dokładnie tam, gdzie jest ważna.
+
+    def files_list(self, for_admin: bool = False) -> dict[str, Any]:
+        return self._files_post("/files", {"for_admin": for_admin})
+
+    def files_status(self, path: str, status: str, by: str = "") -> dict[str, Any]:
+        return self._files_post("/files/status", {"path": path, "status": status, "by": by})
+
+    def files_upload(self, filename: str, content_b64: str, by: str = "") -> dict[str, Any]:
+        return self._files_post("/files/upload",
+                                {"filename": filename, "content_b64": content_b64, "by": by})
+
+    def files_delete(self, path: str) -> dict[str, Any]:
+        return self._files_post("/files/delete", {"path": path})
+
+    def files_rules(self, rules: dict) -> dict[str, Any]:
+        return self._files_post("/files/rules", {"rules": rules})
+
+    def _files_post(self, path: str, payload: dict) -> dict[str, Any]:
+        with httpx.Client(timeout=settings.http_timeout) as client:
+            return link_crypto.call_json(client, "POST", f"{self.base_url}{path}",
+                                         payload=payload, headers=_auth_headers(), link=_link())
+
     def health(self) -> dict[str, Any]:
         # /health celowo poza szyfrowaniem — pukają tu sondy k8s, które klucza
         # nie mają, a nie przechodzi tędy nic z baz.

services/logic/app/main.py

@@ -121,6 +121,78 @@ def bases() -> dict:
         raise HTTPException(status_code=502, detail=f"Warstwa bazodanowa niedostępna: {e}")
 
 
+# ── zarządzanie plikami baz (DAN-27) — czysty przelot ───────────────────
+# Warstwa logiczna niczego tu nie rozstrzyga: uprawnienia zna PREZENTACJA
+# (PRE-27), właścicielem plików jest warstwa DANYCH. Ta warstwa tylko przenosi,
+# bo prezentacja nie ma prawa rozmawiać z danymi wprost.
+
+class FilesQuery(BaseModel):
+    for_admin: bool = False
+
+
+class FileAction(BaseModel):
+    path: str
+    status: str = ""
+    by: str = ""
+
+
+class FileUpload(BaseModel):
+    filename: str
+    content_b64: str
+    by: str = ""
+
+
+class RulesUpdate(BaseModel):
+    rules: dict
+
+
+def _files_call(fn, *args, **kw) -> dict:
+    from app.clients.data_client import DataClient
+
+    try:
+        return fn(DataClient(), *args, **kw)
+    except httpx.HTTPStatusError as e:
+        # 422 z warstwy danych to ODMOWA MERYTORYCZNA (np. plik nie przeszedł
+        # walidacji), nie awaria — ma dojść do prezentacji jako 422, żeby dało
+        # się pokazać powód zamiast „usługa niedostępna".
+        raise HTTPException(status_code=e.response.status_code,
+                            detail=_detail(e)) from e
+    except httpx.HTTPError as e:
+        raise HTTPException(status_code=502, detail=f"Warstwa bazodanowa niedostępna: {e}")
+
+
+def _detail(e: httpx.HTTPStatusError) -> str:
+    try:
+        return str(e.response.json().get("detail") or e)
+    except Exception:                              # noqa: BLE001
+        return str(e)
+
+
+@app.post("/files")
+def files_list(q: FilesQuery) -> dict:
+    return _files_call(lambda c: c.files_list(q.for_admin))
+
+
+@app.post("/files/status")
+def files_status(a: FileAction) -> dict:
+    return _files_call(lambda c: c.files_status(a.path, a.status, a.by))
+
+
+@app.post("/files/upload")
+def files_upload(u: FileUpload) -> dict:
+    return _files_call(lambda c: c.files_upload(u.filename, u.content_b64, u.by))
+
+
+@app.post("/files/delete")
+def files_delete(a: FileAction) -> dict:
+    return _files_call(lambda c: c.files_delete(a.path))
+
+
+@app.post("/files/rules")
+def files_rules(u: RulesUpdate) -> dict:
+    return _files_call(lambda c: c.files_rules(u.rules))
+
+
 @app.post("/chart/synastry")
 def chart_synastry(req: SynastryRequest) -> dict:
     """Synastria (PRE-04): dwa horoskopy natalne + aspekty MIĘDZY nimi (planeta

services/presentation/app/clients/logic_client.py

@@ -158,6 +158,33 @@ class LogicClient:
             return link_crypto.call_json(client, "GET", f"{self.base_url}/bases",
                                          headers=_auth_headers(), link=_link())
 
+
+    # ── zarządzanie plikami baz (DAN-27) ────────────────────────────────
+    # Jedna metoda na trasę, bez sprytnego generyka: te wywołania różnią się
+    # skutkiem (odczyt / zapis / skasowanie), a ujednolicenie ich w jedno
+    # `call(path, payload)` zaciera tę różnicę dokładnie tam, gdzie jest ważna.
+
+    def files_list(self, for_admin: bool = False) -> dict[str, Any]:
+        return self._files_post("/files", {"for_admin": for_admin})
+
+    def files_status(self, path: str, status: str, by: str = "") -> dict[str, Any]:
+        return self._files_post("/files/status", {"path": path, "status": status, "by": by})
+
+    def files_upload(self, filename: str, content_b64: str, by: str = "") -> dict[str, Any]:
+        return self._files_post("/files/upload",
+                                {"filename": filename, "content_b64": content_b64, "by": by})
+
+    def files_delete(self, path: str) -> dict[str, Any]:
+        return self._files_post("/files/delete", {"path": path})
+
+    def files_rules(self, rules: dict) -> dict[str, Any]:
+        return self._files_post("/files/rules", {"rules": rules})
+
+    def _files_post(self, path: str, payload: dict) -> dict[str, Any]:
+        with httpx.Client(timeout=settings.http_timeout) as client:
+            return link_crypto.call_json(client, "POST", f"{self.base_url}{path}",
+                                         payload=payload, headers=_auth_headers(), link=_link())
+
     def llm_models(self) -> dict[str, Any]:
         """Katalog modeli per dostawca (podpowiedzi do pola wyboru w UI)."""
         with httpx.Client(timeout=settings.http_timeout) as client:

services/presentation/app/features.py

@@ -41,6 +41,7 @@ SCREENS: tuple[Feature, ...] = (
     Feature("synastry", "Synastria", "Porównanie dwóch horoskopów.", "Ekrany", "/synastry"),
     Feature("significators", "Sygnifikatory", "Wyszukiwarka po bazach interpretacyjnych.", "Ekrany", "/significators"),
     Feature("compile", "Skompiluj", "Złożenie raportu z policzonych części.", "Ekrany", "/compile"),
+    Feature("files", "Pliki", "Wybór baz, z których korzysta program.", "Ekrany", "/files"),
     Feature("settings", "Ustawienia", "Podgląd baz i konfiguracji modelu.", "Ekrany", "/settings"),
 )
 
@@ -57,6 +58,10 @@ EXTRAS: tuple[Feature, ...] = (
     Feature("ai", "Generowanie tekstu przez model",
             "Horoskopy pisane przez model językowy. UWAGA: każde użycie kosztuje.",
             "Rozszerzenia"),
+    Feature("files_input", "Wgrywanie i archiwizacja baz",
+            "Dodawanie nowych plików baz i wycofywanie ich z użytku (plik zostaje, "
+            "zamrożony, ze znacznikiem czasu). Kasować może wyłącznie administrator.",
+            "Rozszerzenia"),
     Feature("export", "Eksport plików",
             "Pobieranie raportu jako PDF i wyników jako Excel.", "Rozszerzenia"),
 )
@@ -84,6 +89,17 @@ ROUTES: dict[tuple[str, str], str | None] = {
     ("POST", "/compile"): "compile",
     ("POST", "/compile/pdf"): "export",
     ("GET", "/settings"): "settings",
+    # Zarządzanie plikami baz (DAN-27). Trzy poziomy: „files" wybiera, z czego
+    # program korzysta; „files_input" dokłada wgrywanie i archiwizację;
+    # kasowanie, przywracanie i REGUŁY WALIDACJI to wyłącznie administrator —
+    # o istnieniu walidacji nikt poza nim nie ma skąd wiedzieć.
+    ("GET", "/files"): "files",
+    ("POST", "/files/use"): "files",
+    ("POST", "/files/upload"): "files_input",
+    ("POST", "/files/archive"): "files_input",
+    ("POST", "/files/restore"): ADMIN,
+    ("POST", "/files/delete"): ADMIN,
+    ("POST", "/files/rules"): ADMIN,
     ("POST", "/horoscope/stream"): "ai",
     ("GET", "/accounts"): ADMIN,
     ("POST", "/accounts/create"): ADMIN,

services/presentation/app/files_state.py

@@ -0,0 +1,17 @@
+"""Nazwy stanów pliku bazy — wspólne dla prezentacji i warstwy danych (DAN-27).
+
+Osobny, króciutki moduł, bo prezentacja NIE MOŻE importować warstwy danych (to
+inna usługa i inny obraz), a wpisanie tych napisów wprost w handlerach skończyłoby
+się literówką, która przejdzie testy i wyjdzie dopiero na produkcji.
+"""
+ACTIVE = "active"
+READY = "ready"
+ARCHIVED = "archived"
+QUARANTINE = "quarantine"
+
+LABELS = {
+    ACTIVE: "w użyciu",
+    READY: "gotowa, odstawiona",
+    ARCHIVED: "zarchiwizowana",
+    QUARANTINE: "wstrzymana",
+}

services/presentation/app/main.py

@@ -17,14 +17,17 @@ from functools import lru_cache
 from pathlib import Path
 
 import httpx
-from fastapi import FastAPI, Form, HTTPException, Query, Request
+from fastapi import FastAPI, File, Form, HTTPException, Query, Request, UploadFile
 from fastapi.responses import HTMLResponse, JSONResponse, RedirectResponse
 from fastapi.staticfiles import StaticFiles
 from fastapi.templating import Jinja2Templates
 
+import base64
+
 from app import accounts as accounts_store
 from app import chartwheel as chartwheel_mod
 from app import features
+from app import files_state
 from app.house_systems import HOUSE_SYSTEMS, LIMITED as HOUSE_LIMITED, label as house_label
 
 from app import geocode, security
@@ -69,6 +72,7 @@ templates.env.globals["HOUSE_SYSTEMS"] = HOUSE_SYSTEMS
 templates.env.globals["house_label"] = house_label
 templates.env.globals["HOUSE_LIMITED"] = HOUSE_LIMITED
 templates.env.globals["WHEEL_ORIENTATIONS"] = chartwheel_mod.ORIENTATIONS
+templates.env.globals["STATUS_LABELS"] = files_state.LABELS
 
 
 def _perms(request: Request) -> frozenset[str]:
@@ -672,6 +676,141 @@ def timezone_lookup(lat: float, lon: float, date: str = "", time: str = "12:00")
     return res
 
 
+# ---------------- Pliki baz (DAN-27) ----------------
+# Trzy poziomy dostępu, opisane w features.ROUTES:
+#   „files"        — widzi listę i decyduje, z czego program korzysta,
+#   „files_input"  — dokłada wgrywanie i ARCHIWIZACJĘ (plik zostaje zamrożony
+#                    ze znacznikiem czasu, znika tylko z użytku),
+#   administrator  — kasowanie, przywracanie z archiwum i REGUŁY WALIDACJI.
+#
+# Kwarantanna (plik wgrany, ale odrzucony przez walidację) jest odsiewana W WARSTWIE
+# DANYCH przy `for_admin=False`. Nie filtrujemy jej tutaj ani w szablonie: gdyby
+# takie pliki dochodziły do przeglądarki, wystarczyłby podgląd źródła, żeby poznać
+# reguły — a te ma znać wyłącznie administrator.
+
+def _files_context(request: Request, error: str = "", done: str = "") -> dict:
+    is_admin = features.ADMIN in _perms(request)
+    try:
+        data = logic.files_list(for_admin=is_admin)
+    except httpx.HTTPError as e:
+        return {"files": [], "rules": {}, "is_admin": is_admin,
+                "error": _logic_error(e), "done": ""}
+    return {"files": data.get("files") or [], "rules": data.get("rules") or {},
+            "is_admin": is_admin, "error": error, "done": done}
+
+
+@app.get("/files", response_class=HTMLResponse)
+def files_view(request: Request, error: str = "", done: str = ""):
+    return templates.TemplateResponse(request, "files.html",
+                                      _files_context(request, error, done))
+
+
+def _files_redirect(error: str = "", done: str = "") -> RedirectResponse:
+    from urllib.parse import urlencode
+
+    q = urlencode({k: v for k, v in (("error", error), ("done", done)) if v})
+    return RedirectResponse(f"/files{'?' + q if q else ''}", status_code=303)
+
+
+def _who(request: Request) -> str:
+    return getattr(request.state, "user", "") or "-"
+
+
+@app.post("/files/use")
+def files_use(request: Request, path: str = Form(...), use: str = Form("")):
+    """Włącza albo odstawia bazę. Włączenie przechodzi przez bramkę walidacji
+    w warstwie danych — odmowa wraca BEZ POWODU, bo powód zdradzałby reguły."""
+    want = files_state.ACTIVE if use.strip().lower() in {"1", "true", "on", "tak"} \
+        else files_state.READY
+    try:
+        logic.files_status(path, want, by=_who(request))
+    except httpx.HTTPStatusError as e:
+        detail = _http_detail(e)
+        if features.ADMIN not in _perms(request):
+            detail = "Tego pliku nie da się teraz włączyć do użytku."
+        return _files_redirect(error=detail)
+    except httpx.HTTPError as e:
+        return _files_redirect(error=_logic_error(e))
+    return _files_redirect(done="Zapisano." if want == files_state.READY
+                           else "Baza włączona do użytku.")
+
+
+@app.post("/files/upload")
+async def files_upload(request: Request, upload: UploadFile = File(...)):
+    """Wgranie nowej bazy. Plik zostaje NIEZALEŻNIE od wyniku walidacji —
+    nie tracimy niczego, co ktoś wgrał."""
+    raw = await upload.read()
+    if not raw:
+        return _files_redirect(error="Pusty plik.")
+    try:
+        out = logic.files_upload(upload.filename or "plik.xlsx",
+                                 base64.b64encode(raw).decode("ascii"), by=_who(request))
+    except httpx.HTTPError as e:
+        return _files_redirect(error=_logic_error(e))
+    if out.get("accepted"):
+        return _files_redirect(done=f"Wgrano „{out.get('name')}”. Można ją włączyć do użytku.")
+    # Bez powodu i bez słowa „walidacja" — poza administratorem nikt nie ma
+    # skąd wiedzieć, że taki mechanizm istnieje.
+    return _files_redirect(done=f"Wgrano „{out.get('name')}”. "
+                                f"Zanim trafi do użytku, musi ją zatwierdzić administrator.")
+
+
+@app.post("/files/archive")
+def files_archive(request: Request, path: str = Form(...)):
+    """Archiwizacja: plik ZOSTAJE, zamrożony, ze znacznikiem czasu — znika tylko
+    z użytku. To najdalej idąca operacja dostępna osobie wgrywającej dane."""
+    try:
+        logic.files_status(path, files_state.ARCHIVED, by=_who(request))
+    except httpx.HTTPError as e:
+        return _files_redirect(error=_logic_error(e))
+    return _files_redirect(done=f"Zarchiwizowano „{path}”. Plik został zachowany.")
+
+
+@app.post("/files/restore")
+def files_restore(request: Request, path: str = Form(...)):
+    try:
+        logic.files_status(path, files_state.READY, by=_who(request))
+    except httpx.HTTPError as e:
+        return _files_redirect(error=_logic_error(e))
+    return _files_redirect(done=f"Przywrócono „{path}” z archiwum.")
+
+
+@app.post("/files/delete")
+def files_delete(request: Request, path: str = Form(...)):
+    try:
+        logic.files_delete(path)
+    except httpx.HTTPError as e:
+        return _files_redirect(error=_logic_error(e))
+    return _files_redirect(done=f"Skasowano „{path}” bezpowrotnie.")
+
+
+@app.post("/files/rules")
+def files_rules(request: Request, extensions: str = Form(".xlsx"),
+                max_size_mb: float = Form(50), min_rows: int = Form(1),
+                required_columns: str = Form(""),
+                reject_duplicate_content: str = Form("")):
+    rules = {
+        "extensions": [e.strip() for e in extensions.split(",") if e.strip()],
+        "max_size_mb": max_size_mb,
+        "min_rows": min_rows,
+        "required_columns": [c.strip() for c in required_columns.split(",") if c.strip()],
+        "reject_duplicate_content": reject_duplicate_content.strip().lower()
+        in {"1", "true", "on", "tak"},
+    }
+    try:
+        logic.files_rules(rules)
+    except httpx.HTTPError as e:
+        return _files_redirect(error=_logic_error(e))
+    return _files_redirect(done="Zapisano reguły walidacji.")
+
+
+def _http_detail(e: httpx.HTTPStatusError) -> str:
+    try:
+        return str(e.response.json().get("detail") or e)
+    except Exception:                              # noqa: BLE001
+        return str(e)
+
+
 # ---------------- Konta i uprawnienia (PRE-27) ----------------
 # Ochrona tych tras siedzi w features.ROUTES, nie w dekoratorze — jedna mapa
 # dla całej aplikacji, sprawdzana testem, który przechodzi po WSZYSTKICH trasach.

services/presentation/app/static/styles.css

@@ -247,3 +247,18 @@ button.danger { background: #8b2f2f; }
   border: 1px solid var(--line); border-left: 4px solid var(--accent);
   border-radius: 4px; background: rgba(255, 255, 255, .03);
 }
+
+
+/* ── ekran plików (DAN-27) ──────────────────────────────────────────── */
+form.inline { display: inline; }
+td.ops form.inline + form.inline { margin-left: .4rem; }
+button.toggle {
+  background: none; border: 1px solid var(--line); border-radius: 50%;
+  width: 1.9rem; height: 1.9rem; padding: 0; font-size: 1rem; line-height: 1;
+}
+button.toggle.on { color: var(--accent); border-color: var(--accent); }
+button.toggle.off { color: var(--muted); }
+tr.row-archived td { opacity: .55; }
+/* Wstrzymane widzi tylko administrator — dla reszty tych wierszy nie ma
+   w ogóle w odpowiedzi, więc ten styl nigdy nie dotyczy ich strony. */
+tr.row-held td { background: rgba(184, 134, 11, .07); }

services/presentation/app/templates/files.html

@@ -0,0 +1,126 @@
+{% extends "base.html" %}
+{% set nav_active = "files" %}
+{% block title %}Pliki{% endblock %}
+
+{% block content %}
+<p class="muted">
+  Bazy interpretacyjne, z których korzysta program. Zaznaczona baza bierze udział
+  w wyszukiwaniu; odznaczona zostaje na dysku, ale program jej nie używa.
+</p>
+
+{% if error %}<p class="house-warning">{{ error }}</p>{% endif %}
+{% if done %}<p class="done-note">{{ done }}</p>{% endif %}
+
+<div class="meta">Bazy ({{ files | length }})</div>
+{% if not files %}
+  <p class="muted">Nie ma jeszcze żadnego pliku bazy.</p>
+{% endif %}
+
+<div class="table-scroll">
+<table>
+  <thead>
+    <tr>
+      <th>W użyciu</th><th>Plik</th><th>Stan</th><th>Rozmiar</th><th>Zmieniony</th>
+      {% if can(request, 'files_input') or is_admin %}<th>Operacje</th>{% endif %}
+    </tr>
+  </thead>
+  <tbody>
+    {% for f in files %}
+    <tr class="{{ 'row-archived' if f.status == 'archived' else '' }}{{ ' row-held' if f.status == 'quarantine' else '' }}">
+      <td>
+        {# Archiwum jest ZAMROŻONE — nie da się go włączyć bez przywrócenia,
+           a przywrócić może wyłącznie administrator. #}
+        {% if f.status in ('active', 'ready') %}
+        <form method="post" action="/files/use" class="inline">
+          <input type="hidden" name="path" value="{{ f.path }}">
+          <input type="hidden" name="use" value="{{ '0' if f.in_use else '1' }}">
+          <button type="submit" class="toggle {{ 'on' if f.in_use else 'off' }}"
+                  title="{{ 'Odstaw tę bazę' if f.in_use else 'Włącz tę bazę do użytku' }}">
+            {{ '●' if f.in_use else '○' }}
+          </button>
+        </form>
+        {% else %}<span class="muted">—</span>{% endif %}
+      </td>
+      <td class="mono">{{ f.name }}</td>
+      <td>
+        {{ STATUS_LABELS.get(f.status, f.status) }}
+        {% if f.status == 'archived' and f.archived_at %}
+          <span class="muted small">({{ f.archived_at[:16] | replace('T', ' ') }})</span>
+        {% endif %}
+        {% if is_admin and f.rejected_for %}
+          <div class="muted small">nie przeszedł: {{ f.rejected_for | join('; ') }}</div>
+        {% endif %}
+      </td>
+      <td class="mono">{{ '%.2f'|format(f.size_mb) if f.size_mb is not none else '—' }} MB</td>
+      <td class="mono">{{ f.modified or '—' }}</td>
+      {% if can(request, 'files_input') or is_admin %}
+      <td class="ops">
+        {% if can(request, 'files_input') and f.status in ('active', 'ready') %}
+        <form method="post" action="/files/archive" class="inline">
+          <input type="hidden" name="path" value="{{ f.path }}">
+          <button type="submit" class="ghost"
+                  title="Plik zostaje na dysku, zamrożony ze znacznikiem czasu — znika tylko z użytku.">Archiwizuj</button>
+        </form>
+        {% endif %}
+        {% if is_admin %}
+          {% if f.status in ('archived', 'quarantine') %}
+          <form method="post" action="/files/restore" class="inline">
+            <input type="hidden" name="path" value="{{ f.path }}">
+            <button type="submit" class="ghost">Przywróć</button>
+          </form>
+          {% endif %}
+          <form method="post" action="/files/delete" class="inline">
+            <input type="hidden" name="path" value="{{ f.path }}">
+            <button type="submit" class="danger"
+                    onclick="return confirm('Skasować {{ f.name }} bezpowrotnie? Pliku nie da się odzyskać.')">Skasuj</button>
+          </form>
+        {% endif %}
+      </td>
+      {% endif %}
+    </tr>
+    {% endfor %}
+  </tbody>
+</table>
+</div>
+
+{% if can(request, 'files_input') %}
+<div class="meta">Wgraj nową bazę</div>
+<form method="post" action="/files/upload" enctype="multipart/form-data" class="account-card">
+  <div class="grid">
+    <label>Plik <input type="file" name="upload" required></label>
+  </div>
+  <div class="actions"><button type="submit">Wgraj</button></div>
+</form>
+{% endif %}
+
+{% if is_admin %}
+{# Reguły walidacji widzi WYŁĄCZNIE administrator — cała ta sekcja nie trafia
+   nawet do źródła strony dla pozostałych kont. #}
+<div class="meta">Reguły przyjmowania baz</div>
+<p class="muted small">
+  Plik musi je spełnić, żeby dało się go włączyć do użytku. Plik, który ich nie
+  spełnia, <strong>nie jest kasowany</strong> — czeka na Twoją decyzję.
+</p>
+<form method="post" action="/files/rules" class="account-card">
+  <div class="grid">
+    <label>Dozwolone rozszerzenia (po przecinku)
+      <input type="text" name="extensions" value="{{ (rules.extensions or []) | join(', ') }}"></label>
+    <label>Maksymalny rozmiar (MB)
+      <input type="number" name="max_size_mb" step="1" min="0" value="{{ rules.max_size_mb }}"></label>
+    <label>Minimalna liczba wierszy
+      <input type="number" name="min_rows" step="1" min="0" value="{{ rules.min_rows }}"></label>
+  </div>
+  <div class="grid">
+    <label>Wymagane kolumny (po przecinku, puste = bez wymagań)
+      <input type="text" name="required_columns"
+             value="{{ (rules.required_columns or []) | join(', ') }}"></label>
+  </div>
+  <div class="opts">
+    <label><input type="checkbox" name="reject_duplicate_content" value="1"
+                  {{ 'checked' if rules.reject_duplicate_content else '' }}>
+      odrzucaj pliki o treści identycznej z już wgraną</label>
+  </div>
+  <div class="actions"><button type="submit">Zapisz reguły</button></div>
+</form>
+{% endif %}
+{% endblock %}

services/presentation/tests/test_pliki.py

@@ -0,0 +1,215 @@
+"""Trzy poziomy dostępu do plików baz (DAN-27 × PRE-27).
+
+  user        („files")       — widzi listę i decyduje, z czego program korzysta,
+  data_input  (+„files_input")— dokłada wgrywanie i ARCHIWIZACJĘ,
+  administrator               — kasowanie, przywracanie i REGUŁY WALIDACJI.
+
+Osobno pilnujemy własności negatywnej: poza administratorem NIKT nie ma skąd
+wiedzieć, że walidacja w ogóle istnieje. To łatwo zepsuć dobrą intencją —
+„pokażmy człowiekowi, czemu plik nie przeszedł" — więc testy są wprost o tym.
+"""
+import pytest
+
+from app import accounts as store
+from app import features
+
+
+@pytest.fixture()
+def env(tmp_path, monkeypatch):
+    monkeypatch.setenv("ACCOUNTS_FILE", str(tmp_path / "accounts.json"))
+    monkeypatch.setenv("APP_USER", "szef")
+    monkeypatch.setenv("APP_PASSWORD", "tajne-szefa")
+    monkeypatch.delenv("APP_USERS", raising=False)
+    monkeypatch.setenv("RATE_LIMIT_PER_MIN", "0")
+    return tmp_path
+
+
+def _auth(user, password):
+    import base64
+
+    return {"Authorization": "Basic " + base64.b64encode(
+        f"{user}:{password}".encode()).decode()}
+
+
+REGISTRY = [
+    {"name": "glowna.xlsx", "path": "glowna.xlsx", "size_mb": 1.0, "modified": "2026-01-01",
+     "status": "active", "in_use": True, "archived_at": "", "uploaded_at": "",
+     "uploaded_by": "", "sha256": "abc"},
+    {"name": "stara.xlsx", "path": "stara.xlsx", "size_mb": 2.0, "modified": "2025-01-01",
+     "status": "archived", "in_use": False, "archived_at": "2026-02-02T10:00:00+00:00",
+     "uploaded_at": "", "uploaded_by": "", "sha256": "def"},
+]
+HELD = {"name": "podejrzana.xlsx", "path": "podejrzana.xlsx", "size_mb": 0.1,
+        "modified": "2026-03-03", "status": "quarantine", "in_use": False,
+        "archived_at": "", "uploaded_at": "2026-03-03T09:00:00+00:00",
+        "uploaded_by": "dane", "sha256": "ghi",
+        "rejected_for": ["brak wymaganych kolumn: znaczenie"]}
+RULES = {"extensions": [".xlsx"], "max_size_mb": 50, "min_rows": 1,
+         "required_columns": ["id", "znaczenie"], "reject_duplicate_content": True}
+
+
+def _client(monkeypatch, calls=None):
+    """Klient z zastubowaną warstwą logiczną. `calls` zbiera to, co poszło w dół."""
+    from starlette.testclient import TestClient
+
+    from app.main import app, logic
+
+    calls = calls if calls is not None else []
+
+    def files_list(for_admin=False):
+        rows = list(REGISTRY) + ([HELD] if for_admin else [])
+        return {"files": rows, "rules": RULES if for_admin else {}, "root": "/x"}
+
+    monkeypatch.setattr(logic, "files_list", files_list)
+    for name in ("files_status", "files_upload", "files_delete", "files_rules"):
+        monkeypatch.setattr(logic, name,
+                            lambda *a, _n=name, **kw: (calls.append((_n, a, kw)),
+                                                       {"accepted": True, "name": "x.xlsx"})[1])
+    return TestClient(app), calls
+
+
+# ── poziom „user" ────────────────────────────────────────────────────────
+
+def test_user_sees_the_list_and_can_switch_bases_on_and_off(env, monkeypatch):
+    store.create("ula", "x", ["files"])
+    c, calls = _client(monkeypatch)
+    html = c.get("/files", headers=_auth("ula", "x")).text
+    assert "glowna.xlsx" in html and "stara.xlsx" in html
+
+    r = c.post("/files/use", headers=_auth("ula", "x"), follow_redirects=False,
+               data={"path": "glowna.xlsx", "use": "0"})
+    assert r.status_code == 303
+    assert calls and calls[0][0] == "files_status"
+
+
+def test_user_gets_no_upload_no_archive_no_delete(env, monkeypatch):
+    store.create("ula", "x", ["files"])
+    c, _ = _client(monkeypatch)
+    html = c.get("/files", headers=_auth("ula", "x")).text
+    for absent in ("/files/upload", "/files/archive", "/files/delete",
+                   "/files/restore", "/files/rules"):
+        assert absent not in html, f"strona zdradza {absent}"
+    for path in ("/files/upload", "/files/archive", "/files/delete",
+                 "/files/restore", "/files/rules"):
+        r = c.post(path, headers=_auth("ula", "x"), data={"path": "glowna.xlsx"})
+        assert r.status_code == 404, f"{path} → {r.status_code}"
+
+
+# ── poziom „data_input" ──────────────────────────────────────────────────
+
+def test_data_input_can_upload_and_archive(env, monkeypatch):
+    store.create("dane", "x", ["files", "files_input"])
+    c, calls = _client(monkeypatch)
+    html = c.get("/files", headers=_auth("dane", "x")).text
+    assert "/files/upload" in html and "/files/archive" in html
+
+    r = c.post("/files/upload", headers=_auth("dane", "x"), follow_redirects=False,
+               files={"upload": ("nowa.xlsx", b"zawartosc", "application/vnd.ms-excel")})
+    assert r.status_code == 303 and calls[-1][0] == "files_upload"
+
+    r = c.post("/files/archive", headers=_auth("dane", "x"), follow_redirects=False,
+               data={"path": "glowna.xlsx"})
+    assert r.status_code == 303
+    assert calls[-1][1][1] == "archived", "archiwizacja ma ustawiać stan `archived`"
+
+
+def test_data_input_cannot_delete_restore_or_set_rules(env, monkeypatch):
+    """Wymóg wprost: osoba wgrywająca dane może CO NAJWYŻEJ zarchiwizować."""
+    store.create("dane", "x", ["files", "files_input"])
+    c, _ = _client(monkeypatch)
+    html = c.get("/files", headers=_auth("dane", "x")).text
+    for absent in ("/files/delete", "/files/restore", "/files/rules"):
+        assert absent not in html, f"strona zdradza {absent}"
+    for path in ("/files/delete", "/files/restore", "/files/rules"):
+        assert c.post(path, headers=_auth("dane", "x"),
+                      data={"path": "glowna.xlsx"}).status_code == 404
+
+
+# ── własność negatywna: walidacja jest tajemnicą administratora ─────────
+
+@pytest.mark.parametrize("perms", [["files"], ["files", "files_input"]])
+def test_nobody_below_admin_learns_that_validation_exists(env, monkeypatch, perms):
+    store.create("ktos", "x", perms)
+    c, _ = _client(monkeypatch)
+    html = c.get("/files", headers=_auth("ktos", "x")).text
+    assert "podejrzana.xlsx" not in html, "plik wstrzymany nie ma prawa się pokazać"
+    for leak in ("walidacj", "Walidacj", "reguł", "Reguł", "znaczenie",
+                 "brak wymaganych kolumn", "rozszerzeni", "Maksymalny rozmiar"):
+        assert leak not in html, f"strona zdradza mechanizm: „{leak}”"
+
+
+def test_refusal_to_activate_gives_no_reason_below_admin(env, monkeypatch):
+    """Powód odmowy zdradzałby regułę. Komunikat ma być bez treści."""
+    import httpx
+
+    from app.main import app, logic
+    from starlette.testclient import TestClient
+
+    store.create("ula", "x", ["files"])
+
+    def boom(*a, **kw):
+        raise httpx.HTTPStatusError(
+            "422", request=httpx.Request("POST", "http://x"),
+            response=httpx.Response(422, json={"detail": "brak wymaganych kolumn: znaczenie"}))
+
+    monkeypatch.setattr(logic, "files_list", lambda for_admin=False: {"files": [], "rules": {}})
+    monkeypatch.setattr(logic, "files_status", boom)
+    r = TestClient(app).post("/files/use", headers=_auth("ula", "x"),
+                             follow_redirects=False, data={"path": "x.xlsx", "use": "1"})
+    assert r.status_code == 303
+    assert "znaczenie" not in r.headers["location"]
+    assert "kolumn" not in r.headers["location"]
+
+
+# ── administrator ────────────────────────────────────────────────────────
+
+def test_admin_sees_held_files_with_the_reason_and_the_rules(env, monkeypatch):
+    c, _ = _client(monkeypatch)
+    html = c.get("/files", headers=_auth("szef", "tajne-szefa")).text
+    assert "podejrzana.xlsx" in html
+    assert "brak wymaganych kolumn: znaczenie" in html
+    assert "Reguły przyjmowania baz" in html
+    for op in ("/files/delete", "/files/restore", "/files/rules",
+               "/files/upload", "/files/archive"):
+        assert op in html, f"administratorowi brakuje {op}"
+
+
+def test_admin_can_delete_restore_and_change_the_rules(env, monkeypatch):
+    c, calls = _client(monkeypatch)
+    admin = _auth("szef", "tajne-szefa")
+    c.post("/files/delete", headers=admin, follow_redirects=False, data={"path": "a.xlsx"})
+    c.post("/files/restore", headers=admin, follow_redirects=False, data={"path": "a.xlsx"})
+    c.post("/files/rules", headers=admin, follow_redirects=False,
+           data={"extensions": ".xlsx, .xlsm", "max_size_mb": "10", "min_rows": "5",
+                 "required_columns": "id, znaczenie", "reject_duplicate_content": "1"})
+    names = [c[0] for c in calls]
+    assert names == ["files_delete", "files_status", "files_rules"]
+    sent = calls[-1][1][0]
+    assert sent["extensions"] == [".xlsx", ".xlsm"]
+    assert sent["required_columns"] == ["id", "znaczenie"]
+    assert sent["reject_duplicate_content"] is True
+
+
+def test_archived_file_cannot_be_switched_on_from_the_page(env, monkeypatch):
+    """Archiwum jest ZAMROŻONE: przełącznik przy nim w ogóle się nie pojawia,
+    a przywrócić może wyłącznie administrator."""
+    store.create("dane", "x", ["files", "files_input"])
+    c, _ = _client(monkeypatch)
+    html = c.get("/files", headers=_auth("dane", "x")).text
+    row = html[html.index("stara.xlsx") - 700:html.index("stara.xlsx")]
+    assert "/files/use" not in row, "zarchiwizowana baza ma przełącznik użycia"
+
+
+def test_files_tab_is_hidden_without_the_permission(env, monkeypatch):
+    store.create("bez", "x", ["chart"])
+    c, _ = _client(monkeypatch)
+    html = c.get("/", headers=_auth("bez", "x")).text
+    assert 'href="/files"' not in html and "Pliki" not in html
+    assert c.get("/files", headers=_auth("bez", "x")).status_code == 404
+
+
+def test_route_map_covers_every_file_route():
+    for route in ("/files", "/files/use", "/files/upload", "/files/archive",
+                  "/files/restore", "/files/delete", "/files/rules"):
+        method = "GET" if route == "/files" else "POST"
+        assert (method, route) in features.ROUTES, route