feat(bezpieczeństwo): przycisk wylogowania (LOG-32)

Aplikacja nie miała jak z siebie wyjść: raz podane hasło działało do zamknięcia
przeglądarki, a na wspólnym komputerze nie było sposobu, żeby oddać ekran komuś
innemu.

HTTP BASIC NIE MA PRAWDZIWEGO WYLOGOWANIA i to jest sedno tej zmiany. Nie ma
sesji do skasowania: przeglądarka zapamiętuje login i hasło, po czym dosyła je
SAMA przy każdym żądaniu. Serwer nie ma czego zapomnieć — kolejne kliknięcie
przyszłoby z kompletem poświadczeń i weszłoby z powrotem.

Działa natomiast doprowadzenie do tego, żeby to PRZEGLĄDARKA porzuciła zapamiętane
dane, i robimy to dwutorowo, bo ani jedno, ani drugie osobno nie wystarcza:

  1. /wyloguj odpowiada ZAWSZE 401 z nagłówkiem WWW-Authenticate, co wymusza
     ponowne pytanie o hasło. Działa bez JavaScriptu, ale samo w sobie zostawia
     stare dane w pamięci przeglądarki: po anulowaniu okienka wystarczyłoby wejść
     na dowolny adres, żeby wrócić do środka.
  2. wyloguj.js wysyła żądanie z CELOWO błędnymi danymi, którym przeglądarka
     nadpisuje swój wpis. To jest część, która faktycznie czyści pamięć — ale
     opiera się na zachowaniu powszechnym, a nie zapisanym w standardzie, więc
     nie może być jedynym mechanizmem.

Strona wylogowania mówi wprost, że pewnym sposobem w KAŻDEJ przeglądarce jest
zamknięcie okna. Nie obiecujemy więcej, niż Basic potrafi — obietnica bez pokrycia
byłaby tu gorsza od braku przycisku, bo dawałaby złudzenie, że ekran jest oddany.

Trasa stoi POZA bramką logowania, celowo: inaczej dostałaby 200 od zalogowanej
sesji i nie miałaby jak odpowiedzieć 401. Odpowiada też bez logowania — inaczej
wyjście wymagałoby bycia w środku, co jest błędnym kołem. Nagłówki zakazują
zapamiętania strony, bo oddana z pamięci podręcznej nie dotarłaby do serwera
i okienko w ogóle by się nie pojawiło.

Obok wyjścia pokazujemy, KTO jest zalogowany: bez tego przycisk jest w połowie
bezużyteczny, bo na wspólnym komputerze nie wiadomo, kogo się wylogowuje. Przy
wyłączonym logowaniu nie ma ani jednego, ani drugiego — przycisk sugerowałby
ochronę, której nie ma.

Sprawdzone w przeglądarce: oba żądania wychodzą (to z błędnymi danymi i samo
przejście), oba wracają 401, strona renderuje się poprawnie. Samego unieważnienia
pamięci poświadczeń NIE dało się tu potwierdzić — wymaga okienka systemowego,
którego automat nie obsłuży.

Co-Authored-By: Claude Opus 5 <noreply@anthropic.com>

services/presentation/app/features.py

@@ -109,6 +109,9 @@ ROUTES: dict[tuple[str, str], str | None] = {
     ("GET", "/reverse"): None,
     ("GET", "/timezone"): None,
     ("GET", "/health"): None,
+    # Wylogowanie musi być dostępne dla każdego zalogowanego, niezależnie od tego,
+    # co mu przyznano — konto bez ani jednego ekranu też ma prawo wyjść.
+    ("GET", "/wyloguj"): None,
 }
 
 

services/presentation/app/main.py

@@ -86,6 +86,9 @@ def _perms(request: Request) -> frozenset[str]:
 # dokładnie ten rodzaj sprytu, który po roku zostawia kogoś z dostępem, o którym
 # nikt już nie pamięta.
 templates.env.globals["nav_screens"] = lambda request: features.screens_for(_perms(request))
+# Kto jest zalogowany i czy logowanie w ogóle działa — pod przycisk wyjścia.
+templates.env.globals["current_user"] = lambda request: getattr(request.state, "user", "") or ""
+templates.env.globals["auth_on"] = security.auth_enabled
 templates.env.globals["can"] = lambda request, key: key in _perms(request)
 
 
@@ -879,6 +882,48 @@ def accounts_delete(request: Request, login: str = Form(...)):
     return _accounts_redirect(done=f"Skasowano konto „{login}”.")
 
 
+# ---------------- Wylogowanie (LOG-32) ----------------
+# HTTP Basic NIE MA prawdziwego wylogowania i trzeba to powiedzieć wprost:
+# przeglądarka zapamiętuje dane logowania i dosyła je sama przy każdym żądaniu,
+# więc „zapomnienie" po stronie serwera nic nie daje — kolejne kliknięcie weszłoby
+# z powrotem. Nie ma czego wyczyścić w sesji, bo sesji nie ma.
+#
+# Działa natomiast jedno: doprowadzić do tego, żeby PRZEGLĄDARKA porzuciła to, co
+# zapamiętała. Robimy to dwutorowo:
+#
+#   1. ta trasa odpowiada ZAWSZE 401 z nagłówkiem WWW-Authenticate, co zmusza
+#      przeglądarkę do ponownego zapytania o hasło — działa też bez JavaScriptu,
+#   2. wyloguj.js dokłada to, co faktycznie CZYŚCI pamięć przeglądarki: żądanie
+#      z celowo błędnymi danymi, którym nadpisuje ona zapamiętany wpis.
+#
+# Sam punkt 1 zostawiłby stare dane w pamięci przeglądarki: po anulowaniu okienka
+# wystarczyłoby wejść na dowolny adres, żeby wrócić do środka. Dlatego oba naraz.
+
+@app.get("/wyloguj", response_class=HTMLResponse)
+def wyloguj() -> HTMLResponse:
+    """Kończy sesję przeglądarki. Zawsze 401 — to jest tu WYNIK, nie awaria."""
+    strona = (
+        '<!DOCTYPE html><html lang="pl"><head><meta charset="utf-8">'
+        '<title>astrololo · wylogowano</title>'
+        f'<link rel="stylesheet" href="{static_url("styles.css")}"></head>'
+        '<body><main><header class="topbar"><h1>astrololo</h1></header>'
+        '<p class="done-note">Wylogowano.</p>'
+        '<p class="muted">Aby wrócić, <a href="/">zaloguj się ponownie</a>.</p>'
+        '<p class="muted small">Jeśli komputer jest współdzielony, zamknij okno '
+        'przeglądarki — to jedyny sposób pewny w każdej przeglądarce.</p>'
+        '</main></body></html>'
+    )
+    return HTMLResponse(
+        strona, status_code=401,
+        headers={"WWW-Authenticate": 'Basic realm="astrololo"',
+                 # Bez tego przeglądarka mogłaby oddać tę stronę z pamięci
+                 # podręcznej przy kolejnym wylogowaniu, nie pytając serwera —
+                 # a wtedy okienko logowania w ogóle by się nie pojawiło.
+                 "Cache-Control": "no-store, no-cache, must-revalidate",
+                 "Pragma": "no-cache"},
+    )
+
+
 @app.get("/health")
 def health() -> dict:
     return {"status": "ok", "layer": "presentation"}

services/presentation/app/security.py

@@ -118,7 +118,11 @@ def trust_proxy() -> bool:
     return os.getenv("TRUST_PROXY", "").strip().lower() in {"1", "true", "yes", "on"}
 
 
-PUBLIC_PATHS = frozenset({"/health"})
+# /wyloguj jest „publiczna" tylko technicznie: przechodzi obok bramki, żeby móc
+# odpowiedzieć 401 CELOWO, zamiast dostać 200 od zalogowanej sesji. Bez tego
+# wylogowanie byłoby niemożliwe — przeglądarka dosyła zapamiętane dane przy każdym
+# żądaniu, więc handler i tak widziałby zalogowaną osobę.
+PUBLIC_PATHS = frozenset({"/health", "/wyloguj"})
 PUBLIC_PREFIXES = ("/static/",)
 
 _hits: dict[str, deque[float]] = {}

services/presentation/app/static/styles.css

@@ -262,3 +262,14 @@ tr.row-archived td { opacity: .55; }
 /* Wstrzymane widzi tylko administrator — dla reszty tych wierszy nie ma
    w ogóle w odpowiedzi, więc ten styl nigdy nie dotyczy ich strony. */
 tr.row-held td { background: rgba(184, 134, 11, .07); }
+
+
+/* ── wyjście z aplikacji (LOG-32) ───────────────────────────────────── */
+/* Odsunięte od zakładek i wyglądające inaczej niż one: to czynność, nie miejsce,
+   a pomylenie go z zakładką kosztuje przypadkowe wylogowania. Odstęp robimy
+   marginesem, nie rozpychaczem — `nav` ma szerokość treści, więc nie ma czego
+   rozpychać. */
+.whoami { color: var(--muted); font-size: .85rem; align-self: center;
+          margin-left: 1rem; padding-left: 1rem; border-left: 1px solid var(--line); }
+nav a.wyloguj { color: var(--muted); }
+nav a.wyloguj:hover { color: var(--fg, inherit); }

services/presentation/app/static/wyloguj.js

@@ -0,0 +1,44 @@
+// Wylogowanie z HTTP Basic (LOG-32).
+//
+// PROBLEM, KTÓREGO NIE DA SIĘ ROZWIĄZAĆ PO STRONIE SERWERA. Basic nie ma sesji:
+// przeglądarka zapamiętuje login i hasło, po czym dosyła je SAMA przy każdym
+// żądaniu. Serwer nie ma czego „zapomnieć" — następne kliknięcie przyszłoby
+// z kompletem poświadczeń i weszłoby z powrotem.
+//
+// Działa natomiast doprowadzenie do tego, żeby PRZEGLĄDARKA porzuciła to, co
+// zapamiętała: żądanie z celowo błędnymi danymi, którym nadpisuje ona swój wpis
+// dla tej witryny. To jest zachowanie powszechne w przeglądarkach, ale NIE
+// ZAPISANE w żadnym standardzie — dlatego jest tu jako uzupełnienie, a nie
+// jedyny mechanizm: sama trasa /wyloguj odpowiada 401 i wymusza okienko
+// logowania nawet przy wyłączonym JavaScripcie.
+(function () {
+  'use strict';
+
+  function ready(fn) {
+    if (document.readyState !== 'loading') fn();
+    else document.addEventListener('DOMContentLoaded', fn);
+  }
+
+  ready(function () {
+    var link = document.querySelector('a[data-wyloguj]');
+    if (!link) return;
+
+    link.addEventListener('click', function (e) {
+      e.preventDefault();
+      // Znacznik czasu w loginie: gdyby przeglądarka zapamiętała nawet TE dane,
+      // przy kolejnym wylogowaniu byłyby już inne, więc nie da się przypadkiem
+      // trafić w cokolwiek działającego.
+      var bezsensowne = 'Basic ' + btoa('wyloguj:' + Date.now());
+      fetch(link.href, {
+        headers: {Authorization: bezsensowne},
+        cache: 'no-store',
+        credentials: 'omit'
+      }).catch(function () {
+        // Brak sieci nie może zablokować wyjścia — i tak przechodzimy dalej,
+        // bo sama trasa /wyloguj odpowie 401 i wywoła okienko logowania.
+      }).then(function () {
+        window.location.href = link.href;
+      });
+    });
+  });
+})();

services/presentation/app/templates/base.html

@@ -13,6 +13,9 @@
   {# Powiększanie kosmogramu (PRE-25) — globalnie, bo koło pojawi się też na
      zakładce „Skompiluj"; skrypt sam sprawdza, czy jest co powiększać. #}
   <script defer src="{{ static('wheelzoom.js') }}"></script>
+  {# Wylogowanie z Basic wymaga kroku po stronie przeglądarki — patrz komentarz
+     w wyloguj.js. Bez JavaScriptu link nadal działa, tylko słabiej. #}
+  <script defer src="{{ static('wyloguj.js') }}"></script>
   <script defer src="{{ static('wheeltip.js') }}"></script>
 </head>
 <body>
@@ -29,6 +32,15 @@
         {% if can(request, 'admin') %}
         <a href="/accounts" class="{{ 'active' if nav_active is defined and nav_active == 'accounts' else '' }}">Konta</a>
         {% endif %}
+        {# Wyjście na końcu paska i odsunięte: to nie jest zakładka, tylko
+           czynność — pomylenie go z zakładką kosztuje przypadkowe wylogowania.
+           Pokazujemy też KTO jest zalogowany, bo bez tego przycisk wyjścia jest
+           w połowie bezużyteczny: na wspólnym komputerze nie wiadomo, kogo się
+           wylogowuje. Bez włączonego logowania nie ma z czego wychodzić. #}
+        {% if auth_on() %}
+        <span class="whoami" title="Zalogowano jako">{{ current_user(request) }}</span>
+        <a href="/wyloguj" class="wyloguj" data-wyloguj>Wyloguj</a>
+        {% endif %}
       </nav>
     </header>
     {% block content %}{% endblock %}

services/presentation/tests/test_kontrola_dostepu.py

@@ -409,3 +409,85 @@ def test_a_corrupt_file_is_never_silently_overwritten(env, tmp_path, monkeypatch
            follow_redirects=False, data={"login": "ala", "password": "x"})
     assert path.read_text(encoding="utf-8") == "{to nie jest json", \
         "uszkodzony plik został nadpisany — konta by zniknęły"
+
+
+# ── wylogowanie (LOG-32) ─────────────────────────────────────────────────
+# HTTP Basic nie ma sesji: przeglądarka dosyła zapamiętane dane przy KAŻDYM
+# żądaniu, więc serwer nie ma czego zapomnieć. Jedyne, co działa, to doprowadzić
+# do porzucenia tych danych przez przeglądarkę — stąd 401 z tej trasy jest
+# WYNIKIEM, nie awarią.
+
+def test_logout_always_answers_401_even_with_valid_credentials(env, monkeypatch):
+    """Sedno: 200 dla zalogowanej osoby oznaczałoby, że nie da się wyjść."""
+    c = _client(monkeypatch)
+    r = c.get("/wyloguj", headers=_auth("szef", "tajne-szefa"))
+    assert r.status_code == 401
+    assert r.headers.get("WWW-Authenticate", "").lower().startswith("basic"), \
+        "bez tego nagłówka przeglądarka nie zapyta ponownie o hasło"
+
+
+def test_logout_works_without_being_logged_in(env, monkeypatch):
+    """Trasa stoi poza bramką, więc wyjście działa też z nieważnymi danymi —
+    inaczej wylogowanie wymagałoby bycia zalogowanym, co jest błędnym kołem."""
+    c = _client(monkeypatch)
+    assert c.get("/wyloguj").status_code == 401
+
+
+def test_logout_page_is_never_cached(env, monkeypatch):
+    """Oddana z pamięci podręcznej nie dotarłaby do serwera, więc okienko
+    logowania w ogóle by się nie pojawiło."""
+    c = _client(monkeypatch)
+    cc = c.get("/wyloguj").headers.get("Cache-Control", "")
+    assert "no-store" in cc and "no-cache" in cc
+
+
+def test_logout_page_explains_what_actually_ends_the_session(env, monkeypatch):
+    """Nie wolno obiecywać więcej, niż Basic potrafi: pewne wyjście na wspólnym
+    komputerze to zamknięcie przeglądarki i strona ma to mówić wprost."""
+    html = _client(monkeypatch).get("/wyloguj").text
+    assert "Wylogowano" in html
+    assert "zamknij okno" in html.lower()
+    assert 'href="/"' in html, "brak drogi powrotnej"
+
+
+def test_every_account_can_leave_regardless_of_permissions(env, monkeypatch):
+    """Konto bez ani jednego ekranu też ma prawo wyjść."""
+    store.create("bez", "x", [])
+    c = _client(monkeypatch)
+    assert c.get("/wyloguj", headers=_auth("bez", "x")).status_code == 401
+
+
+def test_the_logout_button_is_on_every_page_with_the_login_next_to_it(env, monkeypatch):
+    """Bez pokazania, KTO jest zalogowany, przycisk wyjścia jest w połowie
+    bezużyteczny — na wspólnym komputerze nie wiadomo, kogo się wylogowuje."""
+    store.create("ala", "x", ["chart", "significators"])
+    c = _client(monkeypatch)
+    for kto, haslo in (("szef", "tajne-szefa"), ("ala", "x")):
+        html = c.get("/", headers=_auth(kto, haslo)).text
+        assert 'href="/wyloguj"' in html, f"{kto}: brak wyjścia"
+        assert kto in html, f"{kto}: nie widać, kto jest zalogowany"
+
+
+def test_no_logout_button_when_authentication_is_off(env, monkeypatch):
+    """Bez logowania nie ma z czego wychodzić, a przycisk sugerowałby ochronę,
+    której nie ma."""
+    monkeypatch.delenv("APP_PASSWORD", raising=False)
+    monkeypatch.delenv("APP_USERS", raising=False)
+    c = _client(monkeypatch)
+    assert 'href="/wyloguj"' not in c.get("/").text
+
+
+def test_the_browser_side_step_is_wired_in(env, monkeypatch):
+    """Sam 401 zostawiłby stare dane w pamięci przeglądarki: po anulowaniu
+    okienka wystarczyłoby wejść na dowolny adres, żeby wrócić do środka.
+    Skrypt dokłada żądanie z celowo błędnymi danymi, które ten wpis nadpisuje."""
+    import pathlib
+
+    html = _client(monkeypatch).get("/", headers=_auth("szef", "tajne-szefa")).text
+    assert "wyloguj.js" in html
+    assert "data-wyloguj" in html
+
+    js = (pathlib.Path(__file__).resolve().parents[1] / "app" / "static"
+          / "wyloguj.js").read_text(encoding="utf-8")
+    assert "Authorization" in js and "btoa" in js
+    assert "Date.now()" in js, "bez zmiennej części dane mogłyby się powtórzyć"